|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
مطبوعات ايران
مقالات و پژوهش ها
قوانين، کتب، آموزش
مطبوعات جهان

خدمات سايت



 
  magiran.com > اخبار و مطالب حوزه مطبوعات و رسانه
 

خورشيد مطبوعات جهان از كجا طلوع كرد؟magiran.com: خورشيد مطبوعات جهان از كجا طلوع كرد؟
 
 

 ايسنا 1/11/96

خورشيد مطبوعات جهان از كجا طلوع كرد؟

شايد امروز كه بسياري از ما بي‌تفاوت از كنار روزنامه‌هاي پهن‌شده در پياده‌روها مي‌گذريم يا به نگاه‌هاي چندثانيه‌اي براي خواندن تيترهاي درشتشان بسنده مي‌كنيم، يادمان نباشد كه چقدر زماني اين صفحات كاغذي براي خودشان ارج و قربي داشتند و اصلا از كي و كجا آمدند.
    به گزارش ايسنا، بيش از ۴۰۰ سال پيش نشريه‌اي با عنوان «مجموعه‌اي از اخبار قابل‌توجه و به‌يادماندني» توسط يوهان كارولوس در فرانسه منتشر شد؛ روزنامه‌اي كه بعدها به نام «ريليشن» شناخته شد و ۷۰ سال هم بيشتر عمر نكرد.
    «ريليشن» نخستين نشريه‌اي بود كه به صورت هفتگي منتشر مي‌شد، طيفي از موضوعات را پوشش مي‌داد، متمركز بر عامه‌ي مردم بود، آگهي و مهمتر از همه تداوم در انتشار داشت؛ اما با اين وجود «ريليشن» از بسياري جهات شبيه نشريات امروزي نبود. طبيعتاً در آن دوران دسترسي به اخبار كار ساده‌اي نبود و به همين خاطر هم نمي‌توان «ريليشن» را به معناي خاص كلمه روزنامه ناميد، اما به هر حال انتشار آن گام مهمي براي رسيدن به مفهوم امروزي روزنامه بود.
    با وجود اينكه «ريليشن» به صورت هفتگي منتشر مي‌شد، از آن با عنوان روزنامه ياد مي‌شود؛ كه البته با توجه به شرايط آن زمان چندان هم نامناسب به نظر نمي‌رسد. در زمانه‌اي كه مردم اخبار شهرهاي اطراف خود را طي چند هفته يا حتي چند ماه دريافت مي‌كردند، استفاده از واژه روزنامه براي نشريه‌اي كه اخبار را به صورت هفتگي منتشر مي‌كرد، معقول به نظر مي‌رسد.
    البته در تاريخ به برخي ديگر از اين نشريه‌ها اشاره شده است كه حتي بعضاً تاريخ انتشار تعدادي از آنها به پيش از «ريليشن» بازمي‌گردد، اما به دليل نداشتن تنوع موضوعي و تداوم در انتشار نمي‌شود واژه روزنامه را به آنها اطلاق كرد؛ چراكه اغلب در آنها صرفاً تصميمات حكومتي، جنگي و يا مدح و ثناي پادشاهان درج مي‌شده است.
    در آن دوران پستچي‌ها نقش تعيين‌كننده‌اي در گردآوري و انتشار اخبار داشتند؛ آنها خبرها را از دليجان‌ها يا پيك‌هاي سواره مي‌گرفتند و به نوعي نقش خبرنگار و يا خبربيار را ايفا مي‌كردند و از آنجايي كه در آن دوران خبرها به مفهوم امروز چندان زياد نبودند، هر چيزي كه به دستشان مي‌رسيد بدون هيچگونه ويرايشي چاپ مي‌شد. مقالات به طور عمده با حروف سربي چيده مي‌شدند و با ماشين‌هايي كه از چوب ساخته شده بودند به چاپ مي‌رسيدند.
    چند سال طول كشيد كه پس از روزنامه «ريليشن» روزنامه‌ها در ساير كشورها نيز پديدار شوند و در واقع شروع انتشار روزنامه به مفهوم امروزي را به «رايمكوند زايتونگن» كه در سال ۱۶۵۰ در لايپزيك آلمان شش روز در هفته منتشر مي‌شد، نسبت مي‌دهند.
    در ادامه اين گزارش تلاش شده تا مروري بر روزنامه‌هايي كه براي نخستين بار در برخي از كشور هاي جهان منتشر شده‌اند، صورت بگيرد.
    
    
    نخستين روزنامه ايراني با خط نستعليق
    روزگاري كه فارسي‌نگاري مطبوعاتي در جهان گام به دهه ششم حيات گذاشت و دست كم حدود ۳۰ عنوان ضميمه و نشريه فارسي برون‌مرزي انتشار پيداد كرده بود، مطبوعات چاپي فارسي در ايران متولد شد. بر اين اساس سال ۱۲۵۲ قمري، عمر مطبوعات ايران با انتشار پيش شماره نخستين نشريه ادواري چاپي آغاز شد. بنيان‌گذار اين نشريه بي‌نام كه اغلب از آن با عنوان‌هاي «كاغذ اخبار»، «اخبار»، «اخبار و وقايع شهر»، «اخبار شهر»، «نشريه ميرزا صالح»، «روزنامه بي‌نام» و «اولين روزنامه ايراني ياد مي‌شود»، ميرزا محمدصالح شيرازي كازروني بود.
    اين روزنامه كه ترتيب انتشار آن ماهانه بود و از نظر محتوا جزو نشريه‌هاي خبري قرار مي‌گرفت، در چهار صفحه با قطع ۴۰*۲۴ منتشر مي‌شد. صفحه اول و چهارم آن سفيد بود و مطالبش در يك روي كاغذ در صفحه‌هاي دوم و سوم به چاپ مي‌رسيد. به نظر مي‌رسد كه چون برخي از نسخه‌هاي آن ديواركوب مي‌شد اين شيوه را برگزيده بودند. تنها تصوير اين نشريه نشان دولتي ايران بود كه در سرلوحه آن قرار داشت و همچنين تيترهاي اين نشريه با خط نسخ و متن آن با خط نستعليق خوش‌نويسي شده بودند و چاپ آن نيز سنگي بود.
    البته در دوره سلطنت ناصرالدين شاه، تعداد نشريات داخلي افزايش پيدا كرد و در واقع مي‌توان گفت كه بنياد روزنامه‌نگاري فارسي را در عهد ناصري اميركبير گذاشت. سه سال پس از گذشت پادشاهي ناصرالدين شاه و در دوران صدارت اميركبير سومين نشريه ايران با عنوان «اخبار دارالخلافه طهران» و از شماره دوم با عنوان روزنامه «وقايع‌ اتفاقيه» پا گرفت. هدف اميركبير از انتشار اين روزنامه تربيت و آگاهي مردم ايران و مقابله با شايعه‌سازان بود. او به مباشران روزنامه توصيه كرده بود كه اطلاعات درست به خوانندگان بدهند تا رضايت‌شان جلب شود تا به روزنامه اعتماد پيدا كنند.
    
    
    نخستين روزنامه آمريكايي كه بلافاصله توقيف شد
    روزنامه «پابليك اكرنسز» (Public Occurrences) در ۲۵ سپتامبر سال ۱۶۹۰ به سردبيري بنيامين هريس در بوستون منتشر شد. اين روزنامه‌ تنها يك شماره منتشر شد و به سرعت توقيف و ناشر آن نيز بازداشت شد. شايد به همين دليل است كه از تاريخ آغاز انتشار روزنامه‌هاي مدرن آمريكا در سال ۱۷۳۴ ياد مي‌شود؛ زماني كه روزنامه هفتگي «نيويورك» منتشر مي‌شد.
    گفته مي‌شود كه اين روزنامه در صفحه نخست خود با تيتري درشت و ادبياتي نسبتاً تند از سيستم اداري از دفتر فرمانداري ماساچوست و رفتار بد كارمندان اين دفتر با مردم انتقاد كرده بود؛ همين مطلب باعث شد تا دستور توقيف اين نشريه صادر شود.
    همچنين نخستين روزنامه سياهپوستان آمريكا نيز در سال ۱۸۲۷ با عنوان «ژورنال آزادي» (Freedom Journal) منتشر شد.
    
    
     انتشار نخستين روزنامه عربي‌زبان در لبنان
    «البشير»؛ نخستين روزنامه عربي‌زبان است كه در بيروت به چاپ رسيد. اين نشريه توسط گروهي از مسيحيان به صورت هفتگي منتشر مي‌شد. مسلمانان بيروت نيز در سال ۱۸۷۴ هفته‌نامه «ثمرات‌الفنون» را راه‌اندازي كردند كه پس از مدتي و انقلاب ترك‌ها به «الاتحادالعثماني» تغيير نام داد. اين نشريه در تاريخ لبنان به ادبيات و شيوه محافظه‌كارانه‌ شهرت دارد.
    روزنامه «سوريه» نيز اولين روزنامه سوريه محسوب مي‌شود كه از ۱۹ اكتبر ۱۸۶۵ آغاز به كار كرد و به زبان عربي و تركي، منتشر مي‌شد.
    در عراق نيز فرماندار ليبرال عثماني، مدحت پاشا، در ۱۸۶۸سال نخستين روزنامه اين كشور را با عنوان «الزوراء» تأسيس كرد كه اين روزنامه نيز به زبان‌هاي عربي و تركي منتشر مي‌شد. مهمترين هدف از تاسيس روزنامه «الزوراء» حمايت از سياست‌هاي دولت بود و به طور كلي متون و اخبار رسمي را منتشر مي‌كرد.
    از «صنعاء» نيز به عنوان قديم‌ترين روزنامه شبه جزيره عربستان ياد مي‌شود. اين روزنامه در سال ۱۸۷۹ تأسيس شد و همانند ساير نشريات رسمي آن دوره كه زير نظر حكومت عثماني فعاليت مي‌كردند به زبان‌هاي عربي و تركي چاپ مي‌شد.
    
    
     همزمان با تجددگرايي پاي روزنامه به افغانستان باز شد
    تايخ تولد روزنامه در افغانستان با تاريخ تجدد در اين كشور همزمان است. سرآغاز تجددگرايي در افغانستان هم به دوران حكومت امير شيرعلي‌خان در سال ۱۸۶۳ ميلادي بازمي‌گردد و در همين دوره تاريخ روزنامه‌نگاري در كشور افغانستان آغاز و نخستين نشريه رسمي اين كشور راه‌اندازي شد.
    در زمان حكومت امير شير علي خان به دليل برخي فعاليت‌هاي اجتماعي قشر آگاه و روشنفكر جامعه، تغييراتي در برخي امور نظامي، اقتصادي، تجاري و مهمتر از همه فرهنگي به وجود آمد. در همين دوران نخستين دستگاه چاپ سنگي از هند به افغانستان آمد و به دنبال آن اولين نشريه افغانستان به زبان فارسي در كابل به چاپ رسيد
    اين روزنامه در سال ۱۲۵۳ شمسي با نام «شمس‌النهار» منتشر شد و مسئوليت آن را ميرزا عبدالعلي خان (رئيس نخستين مطبعه ليتوگرافي در افغانستان) بر عهده داشت. «شمس‌النهار» در شانزده صفحه و ظاهرا در ماه دو يا سه مرتبه منتشر مي‌شده است. گفته مي‌شود كه مقالات اين روزنامه عمدتاً توسط عبدالقادر پيشاوري، منشي اميرشيرعلي‌خان منتشر مي‌شده است. البته چند مترجم نيز در تحريريه اين نشريه حضور داشتند كه به ترجمه اخبار و متون خارجي مي‌پرداختند و ظاهرا اين مترجمان، اولين پيشگامان تاريخ ترجمه در افغانستان محسوب مي‌شوند.
    در اين ميان برخي منابع تاريخي نيز نخستين روزنامه افغانستان را روزنامه «كابل» مي‌دانند كه در سال ۱۲۸۴ در دوره محمد اعظم‌خان منتشر مي‌شد و از سيدجمال‌الدين اسدآبادي به عنوان باني و موسس اين روزنامه ياد مي‌كنند. اما آنچه تمام صاحب‌نظران بر آن اتفاق نظر دارند، اين است كه سيد جمال‌الدين به اميرشير علي خان پشنهاد كرد تا در افغانستان نشريه‌اي منتشر شود و امير نيز پشنهاد سيد جمال را پذيرفت و دستور به انتشار شمس النهار داد.
    همچنين دايره المعارف آريانا، سيد جمال‌الدين را ناظر بر انتشار «شمس‌النهار» دانسته است، ولي با توجه به اينكه در آن زمان سيد جمال در افعانستان حضور نداشته و در «شمس‌النهار» نيز اشاره‌اي به نام او نشده است، به نظر مي‌رسد كه او بيشتر ناظر بر انتشار اين روزنامه بوده باشد.
    * اطلاعات تاريخي اين گزارش از كتاب «تاريخ مطبوعات ايران» به قلم سيدفريد قاسمي و پيوست «پيشينه مطبوعات جهان» به قلم يونس شكرخواه برگرفته شده است.
     

View: 197 - Print: 1 - Email: 1
اين مطلب را در سايت ماخذ آن ببينيد:
https://www.isna.ir/news/96103016406/





 

 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه رشد جوانه
متن مطالب شماره 58، زمستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است