فهرست مطالب

مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات - سال بیست و پنجم شماره 4 (پیاپی 100، زمستان 1393)

نشریه مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات
سال بیست و پنجم شماره 4 (پیاپی 100، زمستان 1393)

  • تاریخ انتشار: 1393/12/12
  • تعداد عناوین: 10
|
  • یعقوب نوروزی*، شهناز متظهری صفحه 8
    هدف
    بررسی رابط کاربر صفحات وب 15 کتابخانه ملی دیجیتالی به منظور پیشنهاد معیار برای رابط کاربر کتابخانه ملی دیجیتالی ایران.
    روش/رویکرد پژوهش: با استفاده از سیاهه وارسی (شامل 10 معیار و 114 مولفه) رابط های کاربر ارزیابی شده است.
    یافته ها
    از میان کتابخانه های دیجیتالی امریکن مموری، فرانسه، و استرالیا بیشترین و افغانستان، صربستان، و ایتالیا کمترین امتیاز را کسب کردند. معیارهای زبان رابط، سادگی، و انسجام به ترتیب با 98/33، 15/91 و 86/76 درصد بیشترین، و معیار کنترل کاربر با 6/7 درصد به کمترین میزان در کتابخانه های دیجیتالی رعایت شده اند.
    نتیجه گیری
    بیشتر امتیازات در رعایت معیارهای عمومی مانند زبان رابط کاربر و سادگی است. معیارهای اختصاصی در بیشتر کتابخانه ها رعایت نشده است. چارچوبی برای به کارگیری معیارهای ارائه شده در کتابخانه دیجیتالی کتابخانه ملی ایران پیشنهاد شده است.
    کلیدواژگان: کتابخانه های دیجیتالی، رابط کاربر، ارزیابی، معیارهای طراحی، کتابخانه های ملی
  • علی شرفی*، حمزه علی نورمحمدی، مهدی علیپورحافظی صفحه 21
    هدف
    تهیه الگوی موضوعی پایان نامه های کتابداری و اطلاع رسانی در ایران با هدف کمک به دانشجویان فعلی و آتی در انتخاب موضوع و جلوگیری از پژوهش های تکراری.
    روش/ رویکرد پژوهش: کتابخانه ای و دلفی. ابتدا با مطالعه مدل های پژوهش های پیشین و موضوع های موجود در پایگاه اطلاعاتی لیستا و کسب نظر متخصصان کتابداری و اطلاع رسانی، 6 رده اصلی معین شد. سپس، برای تعیین موضوع های فرعی از سرعنوان های موضوعی فارسی، سرعنوان های موضوعی کنگره، اصطلاحنامه های فرهنگی یونسکو و اصفا و نما، و طرح های رده بندی های دیویی و کنگره استفاده شد.
    یافته ها
    مدل پیشنهادی شامل 6 رده اصلی (کتابداری، کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی، مدیریت اطلاعات، ذخیره و بازیابی اطلاعات، فهرست نویسی و رده بندی، و روش های کمی و کیفی اندازه گیری اطلاعات) و 70 رده فرعی است.
    نتیجه گیری
    برای جلوگیری از انجام پژوهش تکراری، لازم است پژوهشگران و دانشجویان به این نقشه توجه کنند.
    کلیدواژگان: مدل موضوعی، پایان نامه ها، کتابداری و اطلاع رسانی، پایگاه اطلاعاتی لیستا
  • حمید کشاورز*، سهیلا خوش مشرب صفحه 33
    هدف
    سنجش میزان صحت پیشینه های کتابشناختی پایگاه اپک کتابخانه ملی ایران به لحاظ ساختار صوری پیشینه ها.
    روش/رویکرد پژوهش: در این پیمایش با بهره گیری از فرمول کوکران تعداد 1100 پیشینه از میان نزدیک به هفتصد هزار پیشینه کتاب انتخاب و با استفاده از سیاهه وارسی پژوهشگرساخته تحلیل شد.
    یافته ها
    در 48 درصد پیشینه ها اشکال وجود داشت. بیشترین اشکال رعایت نکردن ضوابط مربوط به یونی کد و غلط املایی در برخی عناصر اطلاعاتی بوده و کمترین اشکال به رده بندی و فهرست نویسی توصیفی تعلق داشته است. توزیع اشکالات در رده های مختلف نشان داد رده N دارای بیشترین اشکال و رده C دارای کمترین اشکال بوده است.
    نتیجه گیری
    برخی اشکالات نه به سبب ضعف در فهرست نویسی بلکه به دلیل شتاب زدگی در ورود اطلاعات رخ می دهند.
    کلیدواژگان: پیشینه کتابشناختی، فهرست همگانی برخط (اپک)، فهرستنویسی رایانه ای، کتابشناسی ملی ایران
  • مرتضی کوکبی، سمیه علمدار* صفحه 49
    هدف
    ارزیابی میزان رعایت استانداردهای ISBD مندرج در قواعد فهرستنویسی انگلوامریکن با فهرست نویسی پیش از انتشار در کتابخانه ملی است.
    روش/ رویکرد پژوهش: روش پژوهش پیمایشی و گردآوری داده ها با استفاده از سیاهه وارسی پژوهشگر ساخته صورت گرفت.
    یافته ها
    تقریبا 38 درصد فهرست برگه ها دارای اشتباهات نشانه گذاری و 55 درصد فهرست برگه ها دارای اشتباهات مربوط به عدم رعایت فاصله های قبل و بعد از نشانه ها بودند. نشانه های به کاررفته پیش از منطقه وضعیت نشر با 65 درصد کمترین میزان، و نشانه های به کاررفته پیش از منطقه ویراست با 98/84 درصد بیشترین میزان انطباق را با ISBD داشته است.
    نتیجه گیری
    گرچه کتابخانه ملی در رعایت قوانین ISBD عملکرد مطلوبی داشته اما لازم است دقت بیشتری برای صحت نشانه ها و علائم به کاررفته داشته باشد و به فهرستنویسان نیز آموزش های لازم را بدهد.
    کلیدواژگان: فهرست نویسی، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، استاندارد بین المللی توصیف کتابشناختی، ISBD
  • سعیده ابراهیمی* صفحه 61
    هدف
    مرور مهم ترین نظریه ها و رهیافت های نظری در حوزه رفتار استنادی برای شناسایی همگونی و تعارض میان آنها.
    روش/ رویکرد پژوهش: بررسی متون و پژوهش ها و نظریه های حوزه رفتار استنادی.
    یافته ها
    رویکردهای مختلف در تبیین رفتارهای استنادی نویسندگان، به دو نظریه هنجاری و ساختار اجتماعی رفتار استنادی منجر شده است. رویکردهای نوین سه عامل پاداش و تنبیه، تمایل به درستکاری، و تمایل به همذات پنداری با نویسندگان برجسته را عوامل پیش بینی کننده و انگیزه رفتار استنادی شناخته اند.
    نتیجه گیری
    هرچند رویکردهای نوین مفاهیمی متفاوت با انگیزه های خاص را مطرح می سازند، اما به طور ضمنی اعتبار دو نظریه هنجاری و ساختار اجتماعی رفتار استنادی را تایید می کنند.
    کلیدواژگان: نظریه هنجاری رفتار استنادی، نظریه ساختار اجتماعی رفتار استنادی، رفتار استنادی
  • مجتبی مجرد*، محمدجعفر یاحقی صفحه 75
    هدف

    بررسی کارکرد و معنای تکنیکی اصطلاح «تعلیق» به عنوان نوعی خاص اما ناشناخته از کتابت در نزد کاتبان مسلمان ایرانی با اتکا به مستندات درون متنی و برون متنی است.

    روش/ رویکرد پژوهش

    نخست اصطلاح «تعلیق» در متون کهن فارسی و سپس در انجامه های نسخه خطی سفینه تبریز و چند نسخه خطی دیگر بررسی شد.

    یافته ها

    واژه «تعلیق» را کاتبان نسخه های خطی در استنساخ اولیه آثار نیازمند مقابله و تصحیح دوباره در انجامه به کار می برده اند.

    نتیجه گیری

    مصححان باید در تصحیح متون، از نسخی که در انجامه آنها اصطلاح «تعلیق» به کار رفته است با احتیاط استفاده کنند.

    کلیدواژگان: نسخه های خطی، سفینه تبریز، انجامه، تعلیق، کتابت، تصحیح
  • توران باقری*، علیرضا اسفندیاری مقدم صفحه 89
    هدف
    شناسایی مهارت های انسانی و فنی مدیران کتابخانه های تخصصی و میزان نیاز به آنها از دیدگاه مدیران کتابخانه استانداری های کشور و استادان علم اطلاعات و دانش شناسی کشور.
    روش/ رویکرد پژوهش: در این پیمایشبا استفادهازپرسشنامه، دیدگاه 118 نفر از مدیران کتابخانه های استانداری ها و استادان علم اطلاعات و دانش شناسی کشور سنجیده شده است.
    یافته ها
    از دیدگاه استادان بالاترین اولویت ها مهارت های انسانی (4/35) و فنی (3/93) بوده و از دیدگاه مدیران کتابخانه ها بالاترین اولویت ها مهارت های انسانی (4/45) و فنی (4/24) است.
    نتیجه گیری
    از دیدگاه استادان و مدیران در مدیریت کتابخانه های تخصصی نیاز به مهارت های انسانی بیشتر از مهارت های فنی است.
    کلیدواژگان: کتابخانه های تخصصی مهارت های انسانی، مهارت های فنی، مهارت های مدیریتی
  • اعظم آقایی میرک آباد*، امیر غائبی، معصومه کربلاآقایی کامران صفحه 101
    هدف
    ارزیابی مولفه های رابط کاربر موتورهای جستجوی فارسی.
    روش/ رویکرد پژوهش: این پیمایش با استفاده از پرسشنامه، دیدگاه 297 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه الزهرا (س) را در سال 1391 بررسی کرده است.
    یافته ها
    بیش از نیمی از دانشجویان اهمیت 56 معیار رابط کاربر را زیاد و بسیار زیاد دانستند. از میان معیارها، «امکان محدود کردن جستجو به فیلد موضوع» با درصد فراوانی تجمعی زیاد و بسیار زیاد (87/1) بیش از همه مهم تلقی می شود. «راهبری»، با میانگین رتبه 5/12 اولویت بالاتری دارد. در دیدگاه دانشجویان دانشکده های مختلف نسبت به این رابط اختلاف معنادار وجود ندارد.
    نتیجه گیری
    طراحان و مدیران موتورهای جستجوی فارسی به منظور صرفه جویی در وقت و هزینه کاربران، می توانند ترتیب مولفه ها و معیارهای پذیرفته شده این پژوهش را در طراحی رابط کاربر موتورهای جستجو مد نظر قرار دهند.
    کلیدواژگان: رابط کاربر، موتورهای جستجوی فارسی، دانشجویان دانشگاه الزهرا (س)
  • رویا پورنقی*، فهیمه باب الحوائجی صفحه 116
    هدف
    ارائه مدل مدیریت مکانی تجهیزات و اموال با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (جی آی اس) برای مدیریت مکانی تجهیزات و اموال کتابخانه ها و مراکز اسناد در سطح طبقات ساختمان.
    روش/رویکرد پژوهش: برای گردآوری داده ها از روش پیمایشی- توصیفی و برای پیاده سازی و ورود داده ها به نرم افزار آرک جی آی اس و نیز تحلیل داده ها و نمایش نتایج بر روی نقشه های طبقات کتابخانه، از روش طراحی سامانه استفاده شد.
    یافته ها
    مکان اموال و تجهیزات با جستجو در پایگاه اطلاعات مکانی ایجادشده، بر روی نقشه طبقات کتابخانه و مرکز اسناد در سطح طبقه و بخش قابل مشاهده است. مدل پیشنهادی مدیریت مکانی اموال و تجهیزات کتابخانه و مرکز اسناد با استفاده از جی آی اس، براساس واقعیت اجرایی مراحل مختلف پژوهش، ترسیم شد.
    نتیجه گیری
    استفاده از جی آی اس، به ویژه در مراکز اسناد که تعدد و تنوع بیشتری در بخش ها و تجهیزات دارند، کاربرد بیشتری دارد. این مدل علاوه بر سهولت مدیریت اموال، به طراحی فضاهای ساختمان کمک می کند. می توان با ادغام جی آی اس و فناوری های دیگری که دارای قابلیت ردیابی اقلام هستند مانند فرکانس رادیویی شناسایی، به نتایج سودمندی دست یافت.
    کلیدواژگان: سامانه اطلاعات جغرافیایی، مدیریت مکانی اموال و تجهیزات، الگوها (پژوهش)، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
  • لیلا نعمتی انارکی*، فاطمه نوشین فرد صفحه 129
    هدف
    بررسی رابطه فرهنگ سازمانی و اشتراک دانش درون و برون سازمانی در میان اعضای هیات علمی دانشگاه ها و مراکز پژوهشی رشته پزشکی.
    روش/رویکرد پژوهش: داده های این پیمایش را 423 نفر عضو هیات علمی دانشگاه ها و مراکز پژوهشی علوم پزشکی کشور با پرکردن پرسشنامه تامین کرده اند. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS15 و Amos Graphics و آزمون ضریب همبستگی پیرسون انجام شده است.
    یافته ها
    حدود 13 درصد از پاسخگویان فرهن گ سازمانی را مناسب و 48 درصد تاحدودی مناسب ارزیابی کردند.
    نتیجه گیری
    فرهنگ سازمانی با اشتراک دانش درون و برون سازمانی رابطه معنادار قطعی دارد.
    کلیدواژگان: مدیریت دانش، اشتراک دانش، فرهنگ سازمانی، دانشگاه های علوم پزشکی، اعضای هیات علمی
|
  • Y. Norouzi*, S. Motazhari Page 8
    Purpose
    User interfaces of 15 national digital librarie's web pages of are examined in order to develop criteria for the Iranian national digital library user interface. Methodology/Approach: Data was collected using a checklist of 10 criteria and 114 components to evaluate the pages.
    Findings
    The top three that observed the criteria were the American Memory Library (70/5%) the French (62%) and the Australian (61/5%). Digital library of Italy (40%) was found at the bottom. Criteria regarding language (with 98/5%) were observed most while 'user control' with 6/5% was observed the least.
    Conclusion
    The highest scores came from observing the general criteria of language and simplicity. Specific criteria were not observed by most of the libraries studied. A framework for implementing the criteria to the Iranian national digital library is suggested.
    Keywords: Digital Libraries, User interface, Evaluation Criteria, National Libraries
  • A. Sharafi *, H. A. Normohammadi, M. Alipour, Hafezi Page 21
    Purpose
    Developing the topical model of Iranian LIS theses and dissertations to help current and future students in topic selection and prevention of repetitive works. Methodology/Approach: Library and Delphi methods were utilized for this research. A study of previous research as well as subject coverage of LISTA databases resulted in identifying 6 main classes: librarianship, bibliometrics, information retrieval, information management, cataloging and classification. Then, in order to determine subdivisions for the 6 classes, Persian Subject headings, LCSH, UNESCO Thesaurus, ASFA (The Persian cultural Thesaurus), NEMA (another Persian Thesaurus), as well as Dewey and LC classification schemes were consulted.
    Findings
    Iranian postgraduate LIS students should consider the present map in selecting their topics.
    Conclusion
    To avoid repetition, professionals and students are advised to pay attention to this map.
    Keywords: Subjective model, Dissertation, thesis, Library, information science
  • H. Keshavarz*, S. Khosh, Mashrab Page 33
    Purpose
    This paper investigates correctness of data structure in the bibliographic records of National Library of Iran’s OPAC database. Method/Research Design: A checklist was designed and a total number of 1100 records were selected and analysed out of nearly 700000 bibliographic records, using Kukran sampling method.
    Findings
    There were errors in 48 percent of the records. Major errors included lack of compliance with the Unicode standards, as well as spelling errors. Minor errors were assigning wrong classification codes as well as errors in descriptive cataloging of books. The highest rate of errors occurr Class N and class C in LC classification were respectively the most and least erroneous classes.
    Conclusion
    It should be mentioned that errors were often occurred as a consequence of mistake and haste in data input step not lack in cataloging procedures. Thus, there should be some concerns about correct data input for which some suggestions have been presented at the end of the paper.
    Keywords: Bibliographic records, OPACs, online OPACs, computerized cataloging, National Bibliography of IRAN
  • M. Kokabi, S. Alamdar* Page 49
    Purpose
    The purpose of the present research is to determine the compatibility rate of ISBD punctuation employed in Cataloguing in Publication (CIP) catalog cards of National Library and Archives of Iran with those employed in Anglo-American Cataloguing Rules. Methodology/Approach: This is a survey of content analysis type and a researcher-made questionnaire has been employed to gather data. Data analysis has been performed using descriptive statistics such as frequency and percentage.
    Results
    Data analysis indicated that some 37.71% of CIP cards of NLAI had punctuation errors and some 55.26% had errors related to spaces before and after the punctuation. The punctuation dot, space, dash, space (.-) before publication, distribution, etc. area with 65.12% had the least, and the same punctuation before edition area with some 98.84% had the most compatibility rate with ISBD punctuation employed in AACR2.
    Conclusion
    based on research findings, it can be concluded that NLAI has almost been successful in observing ISBD punctuation in CIP catalog cards.
    Keywords: Anglo, American Cataloguing Rules, Cataloging in Publication Data, National Library, Archives of Iran, International Standard Bibliographic Description (ISBD)
  • S. Ebrahimi* Page 61
    Purpose
    Compares theories and approaches in the field of citation behavior.
    Methodology
    Review of the literature in the field of citation behavior.
    Findings
    Analysts consider motivations and behaviors in different ways. Merton believes scholars cite only when it is logical, whereas Cronin claims that citation is not separate from contexts and backgrounds. Different approaches have led to the formation of two theories: 1) Normative Theory of Citation Behavior and, 2) Social Constructive Citation Behavior Theory. Recent research has revealed other motivations including hope for reward and threat of punishment, tendency to observe principles of ethics and integrity, and to identifying self with distinguished authors.
    Conclusion
    Modern approaches propose concepts not related to special motivations. Yet, these concepts implicitly confirm the validity of normative
    Keywords: Citation behavior, Normative theory of citation behavior, Social constructive citation behavior theory
  • M. Mojarrad*, M. J. Yahaghi Page 75
    Purpose

    The function and the technical meaning of the term Taleegh (تعلیق) are explored as a specific way of transcribing manuscript by Iranian Muslims transcribers based using textual and extra-textual evidence.

    Methodology/Research Design

    The term Taleegh (تعلیق) was examined in the Persian classic texts, then in the colophons of manuscripts ofSafineh-yeh Tabriz as well as in the colophons of a number of other Persian manuscripts.

    Findings

    Transcribers stipulated the term Taleegh (تعلیق) in colophon in the initial stages for works needed checking against the original text and reediting.

    Results

    Those who embark at editing work should exercise caution in using manuscript the term Taleegh (تعلیق) is written colophons.

    Keywords: manuscripts, Safineh-yeh Tabriz, Colophons, Ta'leegh (تعلیق), Textual criticism
  • T. Bagheri*, A. Isfandyari, Moghaddam Page 89
    Purpose
    The present study aims to explore and compares views of special library administrators and LIS academics about human and technical skills required for the management of special libraries.
    Methodology
    The questionnaire designed to collect data had three components: cognitive, human, and technical skills. A sample of 118 special library administarors and LIS academics was drawn out of a population of 31 of the former and 170 of the latter. Data was analyzed using SPSS application.
    Findings
    Findings showed that the highest priority is given to human skills (4.35) by both groups, then to technical skills (3.93). From the point of view of practioners, the figure was 4.45 for human skills and 4.24 for technical skills.
    Conclusion
    No statistically significant difference was noticed between the academics and the practioners views.
    Keywords: Special libraries, Human skills, Professional skills, Management skills
  • A. Aghaee*, A. Ghaebi, M. Kamran Page 101
    Purpose
    Assessment of the user interface components of Persian search engines.Methodology/Research Design: Views of 297 postgraduate students is surveyed about the importance of the 83 criteria of user interface components of search engines. Data is gathered using a questionnaire and a checklist.
    Findings
    More than half of the students consider 56 criteria of high and very high importance. The criterion “possibility of limiting search by subject” received the highest cumulative frequency (87.1), thus the most important criterion. The “leading” component was regarded of highest priority with average rank of 5.12 and the high and very high cumulative frequency of 76.There was no significant difference between the views of students from different disciplines.
    Conclusion
    Persian search engine managers and designers might use the findings of this research in their work in order to save time and money.
    Keywords: User interface, Persian search engines, Alzahra University, Students
  • R. Pournaghi*, F. Babalhavaeji Page 116
    Purpose
    Geographic Information System for building a library of classes. Method/Research Design: For data collection descriptive survey was employed. For implementation data was entered into ArcGIS software by which analysis was carried out. For display the results on the library floor map design method was used.
    Findings
    Location of holdings and equipment was determined as a result of searching in the database on the plans of different levels of the library and documentation center. The proposed model id developed using GIS based on the implementation reality through different stages.
    Conclusion
    The proposed model can help determining the exact location of equipment and holdings in a time saving fashion especially during inventory check process. Also, locating equipment and holdings would be possible by searching in the system. The model can help to building design.
    Keywords: Geographic Information System (GIS), Equipment, Location management, Libraries, Archives, University of Tehran
  • L. Nemati, Anaraki*, F. Nooshinfard Page 129
    Purpose
    The purpose of this study is to explore the state of knowledge sharing among medical science academics as well as the relation between organizational culture and knowledge sharing in a "soft" setting.
    Methods
    Statistical population consisted of 423 faculty members of medical research centers and 12423 faculty members worked at medical universities in Iran during 2012-2013. Conducting a stratified random sampling, 423 faculty members were selected to answer a questionnaire. Face and content validity were confirmed by experienced experts. The Cronbach's alpha coefficient for each scale dimension was greater than 0.9, so the reliability of the instrument was confirmed. For data analysis, descriptive and inferential statistics, statistical software SPSS15, Amos Graphics and Pearson Correlation Coefficient was used.
    Findings
    Organizational culture 13% of respondents view the knowledge sharing appropriate, while 48% consider it less appropriate.
    Conclusion
    Organizational culture significantly conditions internal and external knowledge sharing.
    Keywords: Knowledge management, Knowledge sharing, Organizational Culture, Medical universities, Research centers