|
|
|
|
فصلنامه تحقيقات جغرافيايي
فصلنامه علوم انساني داراي رتبه علمی - پژوهشی
سال نوزدهم، شماره 3 (پياپي 74)، پاييز 1383
238 صفحه
|
|
|
|
|
|
 | ضميمه
محمدحسين پاپلي يزدي ص 7 | | |
| عدالت اجتماعي و توسعه - كاربرد فلسفه و ايدئولوژي در آمايش سرزمين
دكتر محمدحسين پاپلي يزدي صص 51-77
 چکيده  مشاهده متن [PDF 288KB] | | آمايش و ساماندهي سرزمين و فضاي جغرافيايي در ايران برمبناي نظريات سرمايه داري طراحي شده است. به همين جهت مناطق كشور به صورت نامتعادل توسعه يافته است و اين امر يكي از دلايل افزايش تضاد طبقاتي در ايران است. در صورتي كه قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران بحث عدالت اجتماعي و تعادل هاي منطقه اي را مطرح مي كند، مقاله مي خواهد نظر جغرافيدانان در كاربرد ايدئولوژي ها و انديشه هاي سياسي در طراحي فضا و آمايش سرزمين را جلب كند، و نشان دهد جغرافياي فاقد تفكر فلسفي به بيراهه مي رود و جغرافيدانان فاقد تفكر فلسفي در حد يك ابزار علمي بيش نيستند.
مقاله مثال هايي را از ساماندهي فضاي كشاورزي- روستايي- شهري و معدني كشور برمبناي نظريات سرمايه داري و طرح هاي مصوب دولت 1332 به بعد نشان مي دهد و از جغرافيدانان ايران مي خواهد برنامه هاي فضايي و آمايشي كشور را مورد نقد و بحث قرار دهند تا راهكارهاي مناسب براي رعايت عدالت اجتماعي و تعادل هاي منطقه اي پيدا شود.
کليدواژگان: ايدئولوژي ، فلسفه جغرافيا ، آمايش سرزمين ، ساماندهي فضا ، عدالت اجتماعي
| | |
| تحليلي بر عوامل موثر در شكل گيري نگرش هاي نوجوانان بزهكار ( استان يزد )
محمدتقي علومي يزدي صص 78-91
چکيده مشاهده متن [PDF 197KB] | | در اين مقاله، كوشش شده است استدلال گردد كه نوزاد انسان در بدو تولد نه حقوقدان است و نه رفتار ضدّاجتماعي دارد ولي هرگاه محيط خانوادگي و اجتماعي او ناسالم باشد، احساسها و شناختهاي او نسبت به خود، ديگران و مقرّرات اجتماعي ناسالم خواهد شد. پردازش احساسها و شناختها را «نگرش» خوانده ايم و با اجراي دو طرح پژوهشي در استان يزد به اين نتيجه رسيده ايم كه بزهكاران نوجوان اكثراً قربانيان جهل خانوادگي و جبر محيط اجتماعي خود هستند، به طوري كه مي توان آنان را « بزه ديده » ناميد. نظر به اين كه در همه كشورهاي جهان به طور نسبي اين بزه ديدگان كم سال وجود دارند، سازمان ملل متّحد (يونيسف) اخيراً (در سال 1999) اين افراد را در طرحي به نام « طرح حكميّت براي كودكان » مورد حمايت قرار داده است. در استانهاي ايران مي توان با اجراي صحيح اصل سي ام قانون اساسي و نظارت مداوم بر اجراي ماده 77 «آيين نامه اجرايي مدارس» ميزان بزهكاري كودكان و نوجوانان و گرايش بي رويه آنان به كجروي هاي اجتماعي را كاهش داد.
کليدواژگان: نوجوانان بزهكار ، بزه ديدگان ، اعلاميه حقوق كودكان
| | |
| پژوهشي در تكامل ژئومورفولوژي درياچه نئور ، شمال غرب ايران ( منطقه اردبيل )
عقيل مددي ، دكتر محمدحسين رضايي مقدم ، دكتر عبدالحميد رجائي صص 92-103
چکيده مشاهده متن [PDF 315KB] | | درياچه نئور از نظر تكتونيكي يك گرابن يا چاله فروافتاده است كه در اثر تأثير عوامل تكتونيكي به وجود آمده است. گسل نئور و گسل غرب درياچه عامل اصلي در تشكيل و تكوين چاله نئور بوده است، كه بعد از دوره ائوسن فعال بوده است. با توجه به اين كه گسل هاي مزبور سنگهاي دوره ائوسن را شكسته، سن تقريبي چاله درياچه ائوسن بالايي مي باشد. به دنبال اين حوادث، در دوران سرد يخچالي درجه حرارت و تبخير كمتر از حال بوده است، ورودي آب به درياچه بيشتر شده و موجب پر شدن آن گرديده است. در نتيجه حوضه درياچه نئور به شبكه زهكشي خارجي (قره سو) پيوسته است. به علت ارتفاع زياد منطقه از سطح دريا (2500-3200 متر) سيستم فرسايش شبكه آبراهه اي زير حوضه هاي قره سو و پريگلاسير در گذشته با شدت بيشتري عمل كرده است و هم اكنون نيز فعال است. اما شدت فعاليت آنها به اندازه گذشته نيست. تخريب سنگهاي آندزيتي و بازالتي و ايجاد لندفرمهاي گوناگون در حوضه آبريز درياچه نئور مانند مخروط افكنه ها كه در محل اتصال درياچه به كوهستان تشكيل شده، مخروط واريزه ها، پديده نيواسيون و ... حاصل اين فرسايش است.
در اين مطالعه مي خواهيم نحوه تكامل و عوامل مورفوژنز لندفرمها و عوارض ژئومورفولوژي منطقه نئور را مورد بحث و بررسي قرار دهيم
کليدواژگان: درياچه نئور ، تكتونيك ، گسل نئور ، نيواسيون
| | |
| بررسي و پيش بيني تغييرات دما و بارش در ايران
دكتر سعيد جهانبخش ، دكتر سيما ترابي صص 104-125
چکيده مشاهده متن [PDF 509KB] | | هدف اصلي اين پژوهش بررسي تغييرات زماني درجه حرارت و بارندگي در ايران و پيش بيني مقادير آتي براي فاكتورهاي اقليمي مذكور مي باشد. بدين منظور ابتدا با استفاده از داده هاي آماري 41 ايستگاه سينوپتيك به روش تحليل خوشه اي تعداد پنج منطقه اقليمي همگون مشخّص گرديده و سپس براي هر يك از مناطق مذكور يك ايستگاه معّرف انتخاب شده است. تغيرات حدّاقل و حداكثر دماي ماهانه و مجموع بارندگي ماهانه در فاصله سالهاي 1966 تا 1995 با استفاده از مدل فصلي ميانگين متحرك تجمعي ضربي (SARIMA) براي ايستگاههاي منتخب مورد بررسي قرار گرفته است. از روش واريانس تغييرات و تست F نيز براي يافتن تغييرات اقليمي ايستگاهها استفاده شده است.
پيش بيني مقادير آتي فاكتورهاي اقليمي با طرح مدلهاي آماري براي هر ايستگاه انجام گرفته است. نتايج اين بررّسي ها نشان مي دهند كه تغييرات اقليمي در مناطق مورد مطالعه در طول دوره آماري فوق يكسان نمي باشد به طوري كه مقادير حداقل دما در مناطق شمالي (سواحل درياي خزر) و نواحي كوهستاني ايران داراي تفاوتهاي قابل ملاحظه اي بوده ولي در مناطق ديگر كشور تغييرات زيادي ندارد. از طرف ديگر مقادير حدّاكثر دما در كلّيه مناطق به جز نواحي جنوبي كشور (مجاورت خليج فارس و درياي عمّان) داراي تغييرات زيادي است. مجموع بارندگي ماهانه به جز در مناطق حاشيه اي كويرهاي مركزي تغييرات آماري معني داري ندارند. عدم وجود روند كاهشي يا افزايشي در عناصر اقليمي مورد مطالعه، نتايج مطالعات مشابه را تأييد مي كند.
کليدواژگان: طبقه بندي اقليمي ، تغييرات اقليمي ، نواحي اقليمي ايران ، مدلهاي اقليمي ، كلاستر آناليز
| | |
| نهشته هاي دامنه اي موروثي پريگلاسيري در كوه گچي قلعه سي و دامنه هاي مجاور آن ، شمال غرب ايران : با تاكيد بر مشاهدات و محيط ديرينه منطقه
دكتر داود مختاري صص 126-142
چکيده مشاهده متن [PDF 547KB] | | آذرتنه گچي قلعه سي، به صورت يك عارضه منفرد، در دامنه شمالي رشته كوهستاني ميشوداغ آذربايجان (شمالغرب ايران) واقع شده است. مطالعات ژئومورفيكي انجام گرفته در گذشته در اين منطقه بيشتر در بزرگ مقياس بوده، لذا اطلاعات مربوط به پديده هاي دامنه اي كواترنري ناكافي است. در تحقيق حاضر مورفولوژي نهشته هاي دامنه اي و فرآيندهاي ژئومورفيكي ديرينه مؤثر در آنها مورد بررسي قرار گرفته است. بر اساس يافته هاي اين تحقيق، بين سنگهاي داسيتي- تراكي داسيتي متلاشي شده توده آذرين گچي قلعه سي با اشكال سطحي دامنه هاي خود كوه و دامنه هاي مجاور آن، از قبيل نهشته هاي سنگي دامنه ها (پشته هاي سنگي، روانه هاي سنگي و دامنه هاي بلوكي) و تالوس، ارتباط تنگاتنگي وجود دارد. وجود چنين اشكالي در سطح دامنه ها نتيجه حاكميت آب و هواي سرد و مرطوب در دوره هاي سرد گذشته مي باشد كه به شدت متأثر از اثر جهت گيري دامنه و طول مدت تابش بوده است. نهشته هاي منفصل كواترنري به صورت پوششي بر روي دامنه هاي اطراف كوه جاي گرفته اند و يخچالهاي سنگي و حركات توده اي به ويژه لغزش لايه هاي رسوبي دوران سوم نقش عمده اي در انتقال اين عناصر پوششي به طرف پائين دست داشته اند. در حال حاضر نتيجه فعاليت ذوب و يخبندان فصلي در سطح دامنه هاي منطقه به صورت تشكيل سطوح شيبدار، نوارهاي سنگي، جوشهاي گلي و مغزه يخي در داخل نهشته ها ظاهر مي شود.
کليدواژگان: نهشته هاي دامنه اي ، پريگلاسير ، محيط ديرينه ، كوه گچي قلعه سي ، شمالغرب ايران
| | |
| مطالعه موردي طرح ساماندهي آبراهه كارون - روشي جديد در ارزيابي زيست محيطي
دكتر نعمت اله جعفرزاده حقيقي ، يلدا بسيم ، مارال افشاري صص 143-158
چکيده مشاهده متن [PDF 430KB] | | مطالعات ارزيابي زيست محيطي طرح ساماندهي آبراهه كارون پس از جمع آوري و تجزيه و تحليل اطلاعات، جهت بررسي اثرات مختلف پروژه بر محيط زيست منطقه با روشهاي شبكه، صورت ريز ساده و ماتريس تصويري به صورت اختصاصي براي طرح ساماندهي كارون انجام گرفته است. در اين مطالعه، وضعيت موجود محيط زيست در محدوده بلافصل و پيرامون طرح تشريح شد و پارامترهاي كمي و كيفي با استانداردهاي ملي و در صورت عدم وجود استاندارد در برخي موارد براساس ميزان تغيير نسبت به وضع موجود و تأثير بر عناصر حساس زيست محيطي و در مواردي قضاوت تخصصي و كارشناسي، مورد مقايسه و سنجش قرار گرفته است.
در اين روش اطلاعات مربوط به گزينه فني اجرايي با توجه به اهداف سه گانه طرح (شامل كنترل سيلاب، برنامه ريزي منابع آب و كشتيراني) ابتدا با روش شبكه ارتباطات به طور جداگانه غربال گرديده و سپس انواع اثرات در صورت ريزهاي ساده و نيز شدت و اهميت آثار توسط ماتريس هاي تجسمي ارزيابي شده اند. ضرايب انتخابي جهت ارزش گذاري اثرات برحسب شدت و اهميت آنها، درصد تأثيرپذيري عناصر زيست محيطي، فعاليتهاي برجسته طرح و فاكتورهاي حساس محيط زيست موجود تعيين شده اند.
جهت تلفيق اهداف سه گانه طرح و تعيين عوامل مشترك تحت تأثير پروژه، از يك ماتريس تلفيقي توسعه يافته در گروه مطالعات ارزيابي بهره گرفته شده است. در اين ماتريس، عوامل مشترك براساس ضريب ارزش فعاليت، اثر و عنصر زيست محيطي غربال شده و يكايك اثرات مثبت و منفي هر فعاليت برجسته بر هر عنصر شاخص زيست محيطي، محاسبه گرديده است.
نتايج حاصل از روشهاي فوق الذكر، بيانگر بيشتر بودن آثار مثبت گزينه برتر فني طرح نسبت به آثار منفي آن مي باشد. جهت كاهش اثرات سوء زيست محيطي پروژه، روشهاي مديريت زيست محيطي مانند دقت در نحوه اجراي عمليات، احياء زيستگاههاي بستر رودخانه و زون هاي اراضي از طريق بازكاشت پوشش گياهي، حفاظت از بسترهاي تخم ريزي آبزيان و جلوگيري از احداث دايك در بيشه زارها پيشنهاد گرديده اند و پس از آن راهكارهايي جهت كنترل و پايش پارامترهاي كيفي محيط زيست و دستورالعمل هاي دقيق جهت كنترل هر فاكتور زيست محيطي ارائه شده است تا بدين ترتيب محيط موجود كمترين خسارت را متحمل شده و بتوان اهداف نهايي اجراي طرح ساماندهي آبراهه كارون را محقق ساخت.
کليدواژگان: كارون ، ساماندهي ، ارزيابي اثرات زيست محيطي ، ماتريس تجسمي ، صورت ريز ساده
| | |
| مطالعه و تحليل بادها و جريان هاي هوا در ترازهاي مختلف جو در ماه ها و روزهاي بارشي در منطقه شيركوه يزد
دكتر كمال اميدوار صص 159-177
چکيده مشاهده متن [PDF 436KB] | | يكي از موانع عمده دستيابي به اهداف توسعه پايدار در برخي كشورهاي جهان از جمله ايران ، محدوديت منابع آب است . در مقابل پروژه هاي افزايش بارش به عنوان يكي از راهكارهاي نوين تامين منابع آب مطرح مي باشد . زمينه لازم براي اجراي پروژه هاي افزايش باران ، انجام يك سري بررسي هاي علمي و تحقيقاتي است تا شرايط و توانهاي بالقوه و بالفعل مناطق مختلف جهت اجراي موفقيت آميز اين پروژه ها شناخته شود . اگرچه قسمت عمده اين مطالعات را اقليم شناسي ابر و بارش تشكيل مي دهند ، ولي از آنجايي كه جريان هاي جوي و بادها در ترازهاي مختلف جو در هر تيپ هواي غالب از ويژگي هاي خاصي برخوردارند ...
کليدواژگان: شيركوه ، باد ، بارش ، جريان هوا ، ترازه هاي مختلف جو ، يزد
| | |
| مدل سازي فرسايش خاك و توليد رسوب در حوزه آبخيز چيخواب با استفاده از روش پسياك اصلاح شده و سامانه هاي اطلاعات جغرافيايي (GIS)
علي اصغر آل شيخ ، علي اكبر نوروزي ، محمدرضا جعفري صص 178-192
چکيده مشاهده متن [PDF 444KB] | | فرسايش خاك از جمله معضلات مهم آبخيزهاي كشور به حساب مي آيد كه مي توان به عنوان يكي از مهمترين موانع دستيابي به توسعه پايدار كشاورزي و منابع طبيعي از آن نام برد. رسوبات ناشي از فرسايش حوزه هاي آبخيز معمولاً پس از بارندگي ها به رودخانه رسيده و با رسوبات ناشي از فرسايش ديواره و بستر رودخانه همراه مي شوند و تأسيسات آبي موجود در مسير رودخانه ها را تحت تأثير قرار داده و عمر مفيد مخازن سدها را کاهش مي دهند. از اين رو مطالعه کمي و کيفي رسوبات جهت برنامه ريزي درازمدت در سازه هاي آبي امري ضروري است.
با توجه به اينکه پروژه احداث سدي بر روي رودخانه چيخواب (دشت موسيان در استان ايلام) در دست مطالعه مي باشد، در اين مقاله كيفيت و كميت فرسايش و رسوب حوزه فوق با استفاده از روش اصلاح شده پسياک و در محيط GIS مورد ارزيابي قرار گرفته است. در اين راستا پس از گردآوري، آماده سازي و ورود لايه هاي اطلاعاتي به محيط GIS و تلفيق اين لايه ها، حوزه به 576 واحد رسوب زا تفكيك گرديد كه 504 واحد آن در بالا دست سد واقع شده است. حداقل و حداكثر ميزان رسوب توليدي در اين واحدها به ترتيب 6/1 و 3/27 تن در هكتار در سال برآورد گرديد.
ميزان رسوب توليدي حوزه 3/505737 تن در سال و ميزان بار رسوبي حوزه در محل سد 3/397298 تن معادل 5/264865 مترمكعب در سال محاسبه گرديد. از نظر كلاسهاي فرسايشي و شدت رسوبدهي حوزه به چهار كلاس كم، متوسط، زياد و خيلي زياد تفكيك و كل حوزه در كلاس فرسايشي زياد قرار مي گيرد.
کليدواژگان: حوزه هاي آبخيز ، فرسايش خاك ، رسوبدهي ، PSIAC , GIS
| | |
| بررسي نقش عوامل مؤثر در پيدايش و تكوين جريان هاي واريزه اي ارتفاعات شمالغرب آذربايجان ( جنوبغرب هاديشهر و دره ديز )
موسي عابديني صص 193-212
چکيده مشاهده متن [PDF 703KB] | | در حدود 90% از مساحت پيكره ارتفاعات ديوان داغي- دره ديز از سازندهاي رسوبي (مانند انواع سنگ آهك، دولوميت، شيل، مارن و ...) تشكيل شده است. عملكرد شديد نيروهاي زمين ساختي به ويژه در سازندهاي مقاوم و شكننده (سنگ آهك، دولوميتها و ...) با ايجاد تراكم گسلي بالا (km.km2 1.70)، ريزگسل ها و ... اين منطقه را به صورت خرد و له شده در آورده است.
به موازات اثرات نوزمين ساخت، و حاكميت سيستم فرسايش پريگلاسير، به ويژه از ارتفاع 1700 متر به بالا، با تخريب و پسروي پرتگاه ها، جريانهاي واريزه اي مجزا و ممتد بسيار تيپيك در سطح وسيعي شكل گرفته است. اغلب جريانهاي واريزه اي منطقه در محل اسكارپ هاي حاصل از گسل هاي فعال، زير بري آبراهه ها و رودخانه ها و محل ترانشه جاده ها، بسيار فعالند. جابجايي مداوم آنها هر از چند گاهي موجب مسدود شدن جاده و راه آهن بين المللي مرند- جلفا مي شود. جريانهاي واريزه اي منطقه عمدتاً از نوع مجزا مي باشند و در اغلب نقاط منطقه توسط فعاليت هاي انساني، به شدت تحريك و جابجا مي شوند. بعد از مورفومتري واريزه ها جهت تحليل روابط همبستگي بين ابعاد مختلف آنها از رگرسيون خطي استفاده شد. نتايج تحليل هاي كمي نشان داد كه همبستگي بالا با ضريب تبيين مناسب بين پارامترهاي مختلف واريزه ها وجود دارد. در نهايت راهكارهاي اساسي جهت كنترل و كاهش جابجايي آنها ارايه شده است.
کليدواژگان: ليتولوژي ، جريانهاي واريزه ، نوزمين ساخت ، ناپايداري دامنه ها
| | |
| مدل سازي تغييرات مكاني عناصر اقليمي - مطالعه موردي : بارش سالانه استان اصفهان
دكتر حسين عساكره صص 213-231
چکيده مشاهده متن [PDF 420KB] | | بر هم كنش پديده هاي اقليمي باعث كاربرد روزافزون تكنيك هاي آماري چند متغيره در بررسي هاي اقليمي شده است . يكي از كاربردهاي اين روش بررسي تغييرات مكاني عناصر اقليمي ( مثلاَ بارش ) است . كاربرد صحيح اين تكنيك ها مدل بندي و شبيه سازي متقن تري را امكان پذير مي سازد . از اين قبيل مي توان به رابطه يك عنصر اقليمي با عوامل يا عناصر ديگر اشاره نمود . در اين نوشتار ضمن ارايه رهيافت بالا و به منظور تحليل تجربي ، تغييرات مكاني بارش سالانه اصفهان طي دوره آماري 1969-2000 بر اساس سه عامل طول و عرض جغرافيايي و ارتفاع مورد بررسي قرار گرفت ...
کليدواژگان: رگرسيون چند متغيري ، همخطي ( هم راستايي ) ، رگرسيون ريج ، كريگينگ عام ، تغييرات مكاني
| | |
تعداد صفحات: 238 صفحه
قيمت: 12000 ريال
شمارگان: 2200 نسخه
تاريخ انتشار: 20/10/83
تلفن: 7933194 (0311)
تاريخ درج در سايت: 21/7/83
شمار بازديدکنندگان اين شماره: 7164
|
|
|
|
|
فهرست نشريات
)
