magiran.com: فصلنامه تحقيقات جغرافيايي، شماره 82

شماره جديد اين نشريه

سال بيست و دوم
شماره 1
(پياپي 84)
بهار 1386

راهنمای موضوعی نشريات

اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:
1 مصوب علوم انساني
1 جغرافيا


	تبليغات



فصلنامه تحقيقات جغرافيايي فصلنامه علوم انساني داراي رتبه علمی - پژوهشی (علوم انساني) سال بيست و يكم، شماره 3 (پياپي 82)، پاييز 1385 150 صفحه

	بررسي تطبيقي اهداف و عملكردهاي طرح پروانه گذر مرزي : مطالعه مورد : ايران و تركمنستان « استان خراسان » دكتر محمدرضا حافظ نيا ، دكتر زهرا احمدي پور ، سيدعباس احمدي ص 5 چکيده
	طرح پروانه گذر مرزي در واپسين سالهاي عمر شوروي سابق ميان اين کشور و جمهوري اسلامي ايران در قالب انعقاد يک يادداشت تفاهم در تاريخ 26/11/86 مطابق با 15 فوريه 1990 م، آغاز شد و به موجب آن تسهيلاتي در عبور و مرور ساکنان مرزي دو کشور در نظر گرفته شد. بر اين اساس ساکنان مرزي دو کشور، با دريافت پروانه گذر مرزي مي توانند هر سال چهار بار تا شعاع 45 کيلومتري به آن سوي مرز مسافرت کنند. هدف از اين يادداشت تفاهم که اجراي آن پس از فروپاشي شوروي در سال 1991 م نيز با کشورهاي ترکمنستان و آذربايجان ادامه داشته است، تمايل به توسعه روز افزون همکاري هاي بين دو کشور با توجه به روابط حسن همجواري و مساعدت در برقراري تماسها بين اتباع دو کشور که در مناطق مرزي اقامت دارند، ذکر شده است. اجراي اين طرح منجر به جابجايي انسانها، کالاها، اطلاعات و ... در دو سوي مرز شده و حتي راه اندازي بازارچه هاي مرزي را در باجگيران و سرخس به دنبال داشته است. در اين تحقيق به بررسي تطبيقي اهداف و عملکردهاي طرح پروانه گذر مرزي بين ايران و ترکمنستان در محدوده استان خراسان پرداخته شده است. سوال اصلي اين تحقيق اين است که اهداف طرح گذر مرزي تا چه حد تحقق يافته است؟ جهت گردآوري اطلاعات مورد نياز تحقيق علاوه بر استفاده از روشهاي کتابخانه اي (اسناد، کتب، مقالات، متون)، مراجعه به پايگاه هاي اطلاعاتي مرتبط با تحقيق در شبکه جهاني اطلاع رساني، مصاحبه با کارشناسان و مسوولين مرزي، پرسشنامه اي نيز توسط تردد کنندگان مرزي تکميل شده است. در پايان مشخص شد که عملکردهاي طرح در راستاي برقراري ارتباط ميان اتباع حاشيه مرز و تسهيل در رفت و آمد آنان، گسترش تماس ها و تعاملات بين اتباع دو کشور تا حد زيادي محقق شده است. از طرفي نتايج اجراي طرح گوياي شکل گيري روابط حسن همجواري و گسترش همکاري هاي دو جانبه است. کليدواژگان: پروانه گذر مرزي ، گذرنامه ، مرز ، ايران ، تركمنستان ، خراسان

	تحليل و طبقه بندي مناطق روستايي استان هاي كشور بر اساس شاخص توسعه انساني دكتر مسعود تقوايي ص 28 چکيده
	در پي ناکار آمد بودن شاخص ها در تبيين رشد و توسعه براي اولين بار در سال 1990 در گزارش برنامه عمران ملل متحد شاخص مرکب توسعه انساني موسوم به HDI توسط کارشناسان آن سازمان مطرح شد. اين شاخص از ترکيب شاخص هاي اميد به زندگي، باسوادي و درآمد سرانه به دست مي آيد و در محاسبه آن از حداقل، حداکثر و نسبت بين آنها استفاده مي شود. در نوشته حاضر سعي مي شود تا با محاسبه شاخص توسعه انساني مناطق روستايي استان هاي کشور، ميزان محروميت و توسعه مناطق ياد شده را مورد ارزيابي قرار گيرد و پس از طبقه بندي به نمايش تفاوت ها و تشابهات مناطق روستايي پرداخته شود. شاخص محروميت و توسعه انساني ضمن نمايش نقاط قوت و ضعف مناطق روستايي، مي تواند مبناي مناسبي براي کاهش اختلافات منطقه اي قلمداد شود و آگاهي از ميزان نابرابري موجود در بين مناطق روستايي مهمترين گام در ارايه راهبردهاي متناسب و افزايش ضريب موفقيت روش هاي توسعه و برنامه ريزي درون و برون منطقه اي است. بر اساس نتايج حاصل از محاسبه شاخص محروميت، استان هاي سيستان و بلوچستان با شاخص 0.941 کردستان 0.740، ايلام 0.699 کهکيلويه و بويراحمد 0.678، زنجان 0.647 آذربايجان غربي 0.631 و استان هرمزگان با شاخص 0.599 از جمله محروم ترين مناطق روستايي استان هاي کشور مي باشند. همچنين با توجه به مقادير HDI استان هاي تهران با شاخص يک، فارس 0.884، اصفهان 0.791، يزد 0.740 و استان گيلان با شاخص 0.736 در رتبه هاي اول تا پنجم از نظر شاخص توسعه انساني قرار دارند. در يک جمع بندي کلي طبقه بندي HDI نشان مي دهد که استان هاي کردستان و سيستان و بلوچستان از نظر شاخص توسعه انساني بسيار محروم و يازده استان يا 43.85 درصد استان ها جزاستانهاي محروم و 8 استان يا 33.3 درصد استان ها با شاخص HDI قوي از جمله استان هاي توسعه يافته و استان هاي فارس، تهران و اصفهان يا 12.5 درصد استانها از نظر شاخص توسعه انساني جز مناطقي بسيار توسعه يافته قلمداد مي شوند بر اين اساس سيزده استان يا 54.14 درصد از استان هاي مورد مطالعه از نظر شاخص HDI جز استان هاي محروم و بسيار محروم مي باشند. کليدواژگان: شاخص توسعه ، توسعه انساني ، HDI ، مناطق محروم ، ايران

	ارزيابي مقايسه اي كتابهاي منتشر شده در زمينه برنامه ريزي كاربري اراضي شهري طي سال هاي 82-1381 دكتر احمد پوراحمد ، عامل نيك پور ص 44 چکيده
	آشنايي با ابعاد مختلف برنامه ريزي کاربري اراضي، ابزاري مناسب جهت پيشبرد اهداف برنامه ريزي و حل مسايل شهرهاي کشور است. در کشور ما برنامه ريزي شهري در معناي اصلي اش عمدتا در تهيه و انجام طرح هاي شهري خلاصه مي شود که در اين ميان کاربري اراضي مهمترين رکن اين طرح ها قلمداد مي شود به طوري که در انجام و تهيه طرح ها حضوري پررنگ تر از ساير مطالعات دارد. در اين مقاله مطالب پنج کتاب که با عنوان «برنامه ريزي کاربري اراضي شهري» در سالهاي 82-1378 به چاپ رسيده مورد نقد و بررسي تطبيقي قرار گرفته است. به طوري که ضمن تشريح ديد گاه هاي مولفان و تبيين نحوه برخورد آنها با يک موضوع مشترک، گستردگي، پيچيدگي و تنوع مقوله کاربري اراضي شهري نيز مشخص شده است. قابل ذکر است که هدف نگارندگان از بيان نقاط قوت و ضعف اين کتابها تنها کمک به حل مساله و افزايش غناي علمي اين آثار مي باشد. کليدواژگان: برنامه ريزي شهري ، كاربري اراضي شهري ، ارزيابي

	تطور روستاهاي ديروز در شهرهاي امروز . گونه اي نوپديد از اسكان غير رسمي ، مورد قلعه آبكوه مشهد هادي سعيدي رضواني ص 64 چکيده
	در دهه هاي اخير که اغلب شهرهاي بزرگ کشور با گسترش افقي روبه رو بوده اند، ضميمه شدن روستاهاي پيرامون شهرها به شهر امري معمول بوده است. برخي از اين روستاها، که اغلب بر سر مالکيت آنها، تعارض وجود داشته و داراي ريشه هاي عميق اجتماعي و تاريخي مي باشند، به آساني خود را با بافت جديد شهر تطبيق نداده اند. اين محدوده ها که در گذشته روستاهايي فعال و پر جمعيت بوده اند و اکنون در درون متن اصلي شهر قرار گرفته اند. بعضا به نمونه هايي خاص از اسکان غير رسمي تبديل گشته اند که با نوع رايج اسکان غير رسمي که اغلب در حاشيه شهرها، رشد مي کند تفاوت هاي زيادي دارد. در جمع بندي مطالعات نظري، رشد اين سکونتگاه ها در درون شهرها (نه در حاشيه آن)، و به دليل عدم توانايي برنامه ريزي و مديريت شهري در پيش نگري و عرضه زمين کافي براي اقشار کم درآمد بوده است. مهمترين ويژگي هاي عمومي اغلب اين سکونگاه ها، همزماني رشد آنها با اعمال ضوابط طرح هاي شهري، عدم وجود تصرف عدواني در آنها و اين که برخي از ساکنين آنها، قبلا در بافت رسمي شهر ساکن بوده اند، مي باشد. در اين مقاله، بافت قلعه آبکوه مشهد که در گذشته روستايي در حاشيه شهر مشهد بوده است، به صورت موردي بررسي شد. منشا شکل گيري هسته اوليه اين روستا، احتمالا به حدود سال 1100 شمسي باز مي گردد. در حال حاضر، روستاهاي متصل به هم سعدآباد و آبکوه مجموعه سکونتگاهي يکپارچه اي را معروف به محله قلعه آبکوه با بافتي ارگانيک، نسبتا فرسوده و بسيار متراکم در مرکز جغرافيايي شهر مشهد شکل داده اند. سابقه سکونت ساکنين فعلي قلعه آبکوه، به طور متوسط حدود 22 سال مي باشد. تعداد زيادي از ساکنين نيز از بدو تولد در اين محله بوده اند. روابط خويشاوندي مستحکمي بين اغلب ساکنين وجود دارد، به طوري که 56 درصد ساکنين بيش از 4 خويشاوند در قلعه آبکوه دارند. تمايل به ادامه سکونت در اين محله نيز زياد مي باشد و بيش از 72 درصد علاقمند به ادامه سکونت در اين محله هستند. طرحي که در اين محدوده ملاک عمل شهرداري بوده و بر مبناي آن براي معدود قطعاتي که داراي سند هستند، پروانه صادر مي شود، طرح تفصيلي سال 1354 مشهد معروف به طرح خازني است. اين طرح به دليل آن که اغلب قطعات قلعه آبکوه فاقد سند بوده و قادر به گرفتن پروانه نمي باشند، عملا اجرا نشده است. لذا ساختار کالبدي اين محدوده همان الگوي ارگانيک روستايي خود را حفظ کرده است. مهمترين عللي که مي توان براي عدم اجراي طرح هاي شهري در اين محدوده بر شمرد، ديدگاه مالکين رسمي اين محدوده (سازمان اوقاف و به ويژه آستان قدس) و شهرداري مشهد مبني بر انتقال ساکنين فعلي به نقطه اي ديگر و استفاده از زمين مرغوب اين محل براي استفاده اقتصادي است. در اين ميان مهاجرت افراد غير بومي به اين محله و عدم وجود طرحي ويژه براي اين بافت به نحوي که منافع تمام ساکنين در آن لحاظ گردد، از عوامل ديگر ساماندهي نشدن اين محدوده و تبديل آن به سکونتگاهي غير رسمي و خودرو است. کليدواژگان: اسكان غير رسمي ، روستاهاي پيرامون شهر ، بافت فرسوده ، ساماندهي ، قلعه آبكوه مشهد

	روش جاپاي اكولوژيكي ( بوم شناختي ) در پايداري كلان شهرها با نگرشي بر كلان شهر تهران دكتر كريم حسين زاده دلير ، فرزانه ساسان پور ص 83 چکيده
	کلان شهري نظير تهران در دهه هاي اخير با مشکلات و مسايل عديده اي همچون افزايش آلودگي زيست محيطي، کاهش توان اکولوژيکي، مصادره منابع منطقه پشتيبان، افزايش بار وارده بر محيط زيست و از همه مهمتر ناتواني مديريت شهري در تامين و اداره امور شهر مواجه شده است که همگي مويد ناپايدارتر شدن فضاي اکولوژيکي کلان شهرهايي همچون تهران است. به علت وجود فضايي ارگانيک و سيستماتيک در شهرها، پيامدهاي اين ناپايداري از يک سو موجب کاهش توان اکولوژيکي منطقه کلان شهري و از سوي ديگر ناپايدار منطقه پشتيبانش مي گردد. بديهي است، کلان شهرهايي مانند تهران براي ادامه حيات خود، جرياني از کالا و منابع را از منطقه پشتيبان خود، وارد و جرياني از ضايعات و زباله ها را از درون خود صادر مي کند. لذا هر گونه ناپايداري در آن سريعا به هر يک از اين دو سطح منتقل مي شود. در نتيجه اين فضاي اکولوژيک ناپايدار با الگوي کنوني توليد و مصرف، ديگر توان برآوردن نيازهاي اساسي جمعيت خود را ندارد. همچنين در برنامه ريزي شهري کنوني کلان شهرها و توسعه آينده آنها نيز به اين مساله توجه چنداني نشده است و به دنبال آن مديريت شهري اين کلان شهر فاقد ابزار لازم جهت هدايت و انطباق زندگي شهري ساکنان خود با توان اکولوژيکي منطقه است. بنابر اين در اين مقاله سعي شده است تا با پرداختن به اين مساله روشي که مي تواند ما را در تحقق پايداري کلان شهرها ياري کند معرفي شود. تاکنون اين روش در پايداري بعضي از کلان شهرهاي دنيا مانند لندن، سانتياگو، توکيو، ليورپول بررسي و ارزيابي شده است در اين مقاله نيز جا پاي بومشناختي و ميزان ناپايداري کلان شهر تهران محاسبه شده است. داده ها و آمار مورد نياز اين پژوهش با استفاده از روش هاي مطالعات کتابخانه اي و مراجعه به سازمان هاي ذيربط تهيه شده و در نهايت سعي شده است با ديدي علمي و اجرايي، با برآورد و ارزيابي اين ناپايداري و علل آن، رهيافت هاي مديريتي بهينه اي در گام نهادن به سوي پايداري کلان شهرها ارايه گردد. کليدواژگان: پايداري شهري ، مديريت شهري ، جاپاي اكولوژيكي ، كلان شهر تهران

	تاملي بر اقتصاد غير رسمي در شهر زابل دكتر ايران غازي ، دكتر حسن بيك محمدي ، خدارحم بزي ص 102 چکيده
	مساله مورد مطالعه در تحقيق حاضر بررسي مشاغل غير رسمي در شهر زابل است. هدف تعيين موقعيت و ميزان گستردگي اين گونه مشاغل و تعيين ارتباط آن با مسايل و رخدادهاي طبيعي اقتصادي، سياسي و اجتماعي منطقه مي باشد. اين تحقيق در فصل زمستان انجام شده و روش تحقيق مبتني بر پرسشگري بوده است. با اين تحقيق مشخص گشت که وقوع خشکسالي باعث افزايش اشتغال تعداد زيادي از روستاييان بيکار در بخش مشاغل غير رسمي گرديده است. و ورود افاغنه نيز باعث گسترش شديد مشاغل غير رسمي در شهر زابل شده است. آنچه نگارنده را بر آن داشته تا به کنکاش در زمينه مشاغل غير رسمي در شهر زابل بپردازد نقش اساسي موقعيت مرزي زابل (ورود و خروج غير مجاز کالا)، ورود افاغنه و وقوع پديده خشکسالي در پيدايش و گسترش پديده مشاغل غير رسمي بوده است و از همه مهمتر اينکه بتوان آثار و تبعات اين بخش از اقتصاد غير رسمي را در شهر زابل تبيين کرد. کليدواژگان: مشاغل غير رسمي ، زابل ، افاغنه ، خشكسالي ، قاچاق كالا

	تعيين سطوح توسعه يافتگي نواحي روستايي شهرستان كامياران دكتر سيدعلي بدري ، سعيدرضا اكبريان رونيزي ، حسن جواهري ص 116 چکيده
	شناخت و بررسي امکانات و توانايي ها و در پي آن تعيين سطوح توسعه يافتگي نواحي روستايي نخستين گام در فرآيند برنامه ريزي و توسعه چنين نواحي به شمار مي رود. به همين منظور هدف کلي از اين مقاله، تعيين سطوح توسعه يافتگي نواحي روستايي شهرستان کامياران از لحاظ برخورداري از شاخص هاي زير بنايي، شاخص هاي بهداشتي – درماني، شاخص هاي آموزشي – فرهنگي، شاخص هاي اقتصادي و شاخص هاي جمعيتي مي باشد که براي تعيين سطوح توسعه يافتگي از مدل موريس، با انتخاب 34 متغير در قالب شاخص هاي فوق در سطح دهستان استفاده شده است. با بهره گيري از روش ضريب اختلاف، به تعيين ميزان اختلاف و پراکندگي امکانات و خدمات (شاخص هاي مورد مطالعه) در دهستان ها مبادرت شده است. در نهايت نتايج سطح بندي دهستان ها بر مبناي کل شاخص ها و به تفکيک هر يک از آنها در قالب نقشه تنظيم و ارايه گرديده است. نتايج به دست آمده نشان مي دهد که ضريب توسعه يافتگي بين دهستان هاي شهرستان کامياران متفاوت بوده و داراي اختلاف و نابرابري مي باشد. به طوري که از مجموع هفت دهستان اين شهرستان يک دهستان در سطح توسعه يافته، پنج دهستان در حال توسعه و يک دهستان نيز در سطح توسعه نيافته قرار دارند. کليدواژگان: سطوح توسعه يافتگي ، نواحي روستايي ، مدل موريس ، ضريب اختلاف ، كامياران

	جهاني شدن ابزاري در راستاي توسعه گردشگري در ايران دكتر سيمين تولايي ص 131 چکيده
	صنعت گردشگري در ايران عليرغم داشتن جاذبه هاي فراوان نقش بسيار ناچيزي در اقتصاد کشور ايفا مي کند. اين در حالي است که جهاني شدن از طريق مرززدايي، تسهيل در مقررات آمد و شد، و بهبود امر حمل و نقل و ارتباطات مي تواند در افزايش گردشگران بين المللي و تحول اين صنعت بسيار موثر باشد. تعداد گردشگر بين المللي دريافت شده در يک کشور علاوه بر آنکه تحت تاثير تحولات فناورانه جهاني و ويژگي هاي کيفي جامعه مبدا قرار داد، از خصوصيات جامعه ميزبان نيز تاثير مضاعفي مي پذيرد. نويسنده بر اين باور است که امنيت و تنش هاي سياسي حاکم در جامعه ميزبان، جاذبه هاي تاريخي فرهنگي و تضادهاي فرهنگي ميان جامعه ميزبان و مبدا از جمله عوامل تعيين کننده در عرصه گردشگري در عصر جهاني شدن محسوب مي شوند. البته هرگز نبايد از تاثيرات فناوري رايانه در عرصه سفر، هزينه هاي اقامتگاهي و حمل و نقل و ميزان تبليغات مربوط به گردشگري در جامعه ميزبان نيز در راستاي جذب گردشگر بين المللي غافل ماند. هدف اصلي اين مقاله ارزيابي ميزان تاثير عوامل فوق الذکر بر تعداد گردشگر بين المللي وارده در کرمان مي باشد. تجزيه و تحليل داده ها با استفاده از روش همبستگي و آزمون مجذور برخي امکان پذير گرديد. بر اساس يافته هاي اين مقاله، مقدار تبليغات اعمال شده در خصوص گردشگري، ميزان جاذبه هاي گردشگري و تضادهاي فرهنگي ميان جوامع مبدا و جامعه ميزبان رابطه مستقيم با انتخاب ايران به عنوان مقصد گردشگري در سطح معني داري 0.05 دارد. از سوي ديگر هزينه حمل و نقل، ميزان ناآرامي هاي سياسي نيز دو متغيري هستند که در سطح معني داري 0.05 رابطه منفي با انگيزه سفر به کشور ايران دارند. همچنين بر اساس آزمون مجذور برخي تقريبا اکثر فرضيات تحقيق در سطح معني داري 0.05 مورد تاييد هستند. مقاله همچنين سعي بر مروري بر ادبيات گردشگري و جهاني شدن و افزايش ميزان توان رقابتي ايران و ارايه مدلي در اين خصوص دارد. کليدواژگان: جاذبه هاي گردشگري ، گردشگري بين المللي ، جهاني شدن ، تفاوت هاي فرهنگي ، رقابت شهري

تعداد صفحات: 150 صفحه
قيمت: 16000 ريال
شمارگان: 2200 نسخه
تاريخ انتشار: 25/7/85
تلفن: 7933194 (0311)

تاريخ درج در سايت: 30/7/85
شمار بازديدکنندگان اين شماره: 9104

چاپ فهرست

ارسال فهرست به ديگران

نظر بدهيد

معرفی سايت به ديگران

گزارش اشکال در اطلاعات

اشتراک نشريات ديگر

جستجوی مطالب

کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:

آرشيو اين مجله

همه مجلات عضو

مجلات علمی مصوب

متن روزنامه های عضو

جستجوی پيشرفته