magiran.com: فصلنامه رفاه اجتماعي، شماره 17

شماره جديد اين نشريه


	تبليغات

http://www.magiran.com/refah-e-ejtemaee



فصلنامه رفاه اجتماعي فصلنامه علمي پژوهشي داراي رتبه علمی - پژوهشی سال چهارم، شماره 17، تابستان 1384 350 صفحه

	سرآغاز ص 5 مشاهده متن [PDF 48KB]


مفهوم و روش هاي سنجش و اندازه گيري فقر و نابرابري

	فقر قابليتي وحيد محمودي ، سيدقاسم صميمي فر ص 9 چکيده مشاهده متن [PDF 203KB]
	عمده تحليل هاي مرتبط با فقر مبتني بر رويكردي است كه مي بايست آن را رويكردي «درآمد محور» بناميم. تعريف فقر، روش هاي اندازه گيري آن و نهايتا سياست هاي اجتماعي و اقتصادي معطوف به فقر نيز به نوبت خود از نگاه «درآمد محوري» تاثير مي پذيرند. در تحليل هاي رايج، فقر عبارت است از كمبود درآمد كافي، كه ما آن را «فقر درآمدي» مي ناميم؛ متعاقب آن مباني سنجش فقر و راهكارهاي مقابله با آن مبتني بر عنصري به نام درآمد خواهد بود. اين تحليل ها همان طور كه نشان خواهيم داد از نواقص و نارسايي هايي رنج مي برند. در صورتي كه اگر فقر را موضوعي قابليتي بدانيم نه درآمدي، آن گاه مي بايست فقر را به مثابه محروميت از قابليت، يعني توانايي خروج از وضعيت فقر تعريف كنيم. در اين مقاله مي كوشيم ضمن تبيين «فقر قابليتي» ملهم از انديشه هاي پرفسور آمارتيا سن، زواياي افتراق و تمايز آن را در تعاريف و روش هاي اندازه گيري فقر و تاثير آن در ساير تحليل ها و سياست هاي اقتصادي با رويكردهاي رايج مطمح نظر قرار دهيم. کليدواژگان: درآمد ، فقر ، فقر قابليتي ، قابليت

	شناسايي مولفه هاي محروميت اجتماعي غلامرضا غفاري ، محمدباقر تاج الدين ص 33 چکيده مشاهده متن [PDF 297KB]
	محروميت اجتماعي از مباحث مهم رفاه و سياست اجتماعي است كه در كنار موضوعاتي چون فقر، طرد و نابرابري اجتماعي قابل بررسي ميباشد. هرچند كه به لحاظ مفهومي و تجربي اين مفاهيم تفاوتهايي با يكديگر دارند در اين مقاله تلاش شده است با طرح ابعاد مفهومي، نظري و تجربي محروميت اجتماعي موضوع در حوزه مورد مطالعه مورد آزمون تجربي قرار گيرد. با شناسايي شاخصهاي محروميت اجتماعي با استفاده از تكنيك تحليل عامل از ميان عوامل مطرح شده مولفه هاي اصلي مربوط به محروميت اجتماعي مورد شناسايي قرار گرفته اند. مولفه هاي شناسايي شده در اين مقاله پس از نام گذاري عبارتند از بيگانگي اجتماعي، احساس شهروندي، تعامل اجتماعي و رضايت از زندگي. اين مولفه ها با يكديگر داراي تجانس و سازگاري دروني بوده كه در مجموع سازنده سازه محروميت اجتماعي هستند. کليدواژگان: بيگانگي اجتماعي ، تعامل اجتماعي و رضايت از زندگي ، شهروندي ، طرد اجتماعي ، محروميت اجتماعي

	اندازه گيري شاخص و پوشش فقر در ايران فريبرز رئيس دانا ص 57 چکيده مشاهده متن [PDF 437KB]
	روش هاي ساده اندازه گيري فقر ـ مانند نسبت فقيران در كل جامعه و شاخص شكاف درآمدي ـ نمي توانند تحولات دروني جامعه اقتصادي را از حيث جابه جايي در گروه هاي درآمدي، انتقال درآمد، جمع پذيري گروه هاي اجتماعي در گروه بزرگتر، تقارن يا عدم تقارن، يكنواختي، رفاه اجتماعي، عدالت اجتماعي و جز آن منعكس كنند. بنابراين اين شاخص ها براي نشان دادن تحول و پويش فقر ضعيف اند. شاخص هاي پيچيده تر كه از شاخص سن شروع مي شوند، به نحوه توزيع درآمد و رتبه بندي درآمدي را در خود منعكس مي كنند و گاه به ضريب جيني مي رسد. تاكنون در حدود پانزده شاخص اساسي فقر كه نحوه توزيع و انتقال درآمد، خط فقر و توزيع درآمد بين گروه هاي فقير و دارا را به كار مي برند، شناسايي شده اند. بعضي از آن ها با تابع رفاه اجتماعي سر و كار دارند كه پديده اي است. مستقيما غيرقابل اندازه گيري. به هر حال شمار شاخص هاي فرعي وابسته به آن شاخص هاي اصلي، بيش از 70 شاخص است. انتخاب شاخص مناسب براي هر جامعه بستگي به دسترسي به آمارها، ماهيت و تركيب جمعيتي و درآمدي آن جامعه، هدف برنامه ريزي و سياست گذاري و بالاخره انتخاب محقق دارد. من در اين مقاله محتوا و توانمندي دروني شاخص هاي اساسي را با توجه به نياز اقتصاد ايران بررسي كرده ام. براي اين كار اصول نه گانه اي را كه براي يك شاخص مفيدند ارائه داده ام و سپس با معرفي چند شاخص سن، چند شاخص كاكداني، شاخص هاي تاكاياما و ديگران و اصول ويژه آن ها به ارزيابي نظري هر يك پرداخته ام. در انتها با بررسي وضعيت فقر و توزيع در ايران شاخصي را كه عبارتست از ميانگين هندسي شاخص سوم كاكداني و شاخص اول سن معرفي كرده ام. با استفاده از برآوردهاي غيرپارامتريك و تجربي و استفاده از آمارهاي رسمي، شاخص فقر را در ايران محاسبه كرده ام. اين شاخص، بالا و نامناسب با درآمدهاي اقتصادي در ايران است. کليدواژگان: پويش فقر ، توزيع درآمد ، شاخص پيشنهادي براي ايران ، شاخص سن ، شاخص فقر ، شاخص كاكداني ، فقر ، فقير


روند فقر و علل آن در ايران

	فقر در خانوارهاي ايراني ( با نگاهي به نتايج طرح هزينه درآمد خانوار در ايران ) سيداحمد غروي نخجواني ص 93 چکيده مشاهده متن [PDF 260KB]
	هدف اين مقاله، بررسي فقر در اقتصاد ايران با استفاده از آمار هزينه و درآمد خانوارها به عنوان شاخصي براي ترسيم وضعيت فقر طي سال هاي 1361 تا 1382 است. اساس اين بررسي، بر اين پايه استوار است كه افزايش يا كاهش و همچنين مصرف كالاها در سبد مصرف خانوارها نشان از تغيير اوضاع زندگي آنان دارد. ملاك قضاوت درباره تغيير ساختار و روند شاخص ها نيز «نظريه انگل» درباره رفتار مصرفي خانوارهاست كه مي گويد با بهبود اوضاع اقتصادي زندگي خانوارها، سهم مصرف كالاهاي خوراكي كاهش مي يابد. بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد كه اوضاع اقتصادي خانوارهاي ايراني طي دو دهه گذشته شرايط نگران كننده اي داشته است و خانوارها به شكل فزاينده اي تحت فشارهاي اقتصادي بوده اند. همچنين اين نتيجه به دست مي آيد كه تغيير ساختار مصرف خانوارها نه به خاطر بهبود اوضاع فقر در كشور، كه ناشي از وجود فشارهاي اقتصادي بوده است. کليدواژگان: انگل ، بودجه ، خانوار ، خوراكي ، درآمد ، روستا ، سوء تغذيه ، شهر ، فقر ، كسري ، كشش درآمدي ، مصرف

	شكاف نسبي درآمدي و تغيير جهت تجارت خارجي در اقتصاد ايران ( 1381 - 1353 ) مهدي تقوي ص 119 چکيده مشاهده متن [PDF 237KB]
	برخلاف نظريه هاي سنتي كه تجارت را ناشي از مزيت مطلق يا مزيت نسبي يك كشور در توليد كالاها مي دانستند يا اين كه معتقد بودند وفور عوامل با ايجاد مزيت نسبي، كالاهاي قابل صدور را براي يك كشور مشخص مي كند، ليندر اين فرضيه را مطرح مي سازد كه شباهت تقاضا در كشورها تعيين كننده تجارت آن ها با يكديگر است. وي سطوح درآمد سرانه را شاخص مشابهت تقاضا در نظر مي گيرد. در اين مقاله هدف ما آزمون فرضيه ليندر است. براساس اين فرضيه افزايش شكاف درآمد سرانه بين دو كشور باعث كاهش حجم تجارت اين دو كشور با يكديگر، و كاهش شكاف درآمد سرانه بين دو كشور باعث افزايش حجم تجارت دو كشور با يكديگر مي شود. براي آزمون فرضيه، ما دو روش ساده و يك روش اقتصادسنجي را انتخاب كرده ايم. ابتدا دوره مورد بررسي را به دو دوره 1357-1353 و 1381-1358 تقسيم نموده ايم. در روش اول نشان داده ايم كه در دوره اول ده شريك عمده تجاري ايران كشورهاي پيشرفته صنعتي غرب بودند درحالي كه در دوره دوم، كشورهاي آسيايي، كشورهاي غربي را جايگزين كردند. در روش دوم نشان داديم كه سهم تجارت ايران با كشورهاي آسيايي در دوره دوم نسبت به دوره اول افزايش و سهم تجارت كشورهاي اروپايي كاهش يافته است. در روش سوم با رگرسيون «Panel Data» نشان داديم كه ضريب متغير مستقل (درآمد سرانه) براي كشورهاي گروه اول (صنعتي پيشرفته) منفي است (يعني افزايش شكاف درآمد سرانه باعث كاهش صادرات به اين كشورها شده) و براي كشورهاي گروه دوم (آسيايي) نيز منفي مي باشد (يعني كاهش شكاف درآمد سرانه باعث افزايش صادرات به اين كشورها شده است). بنابراين فرضيه ليندر را براي اقتصاد ايران نمي توان رد كرد. کليدواژگان: تجارت ، شاخص شباهت تقاضا ، شباهت تقاضا

	برآورد خط فقر در ايران طي سالهاي 1379 - 1363 فرهاد خداداد كاشي ، خليل حيدري ، فريده باقري ص 137 چکيده مشاهده متن [PDF 279KB]
	در اين مقاله خط فقر مناطق شهري و روستايي ايران طي سال هاي 1363ـ1379 بر پايه چهار روش نياز به كالري، درصدي از ميانه مخارج خانوارها، درصدي از ميانگين مخارج خانوارها و معكوس ضريب انگل برآورد شده است. نتايج اين پژوهش بيان گر آن است كه خط فقر يك واقعيت خارجي ثابت نيست و با توجه به طرز تلقي و تعريف محقق از فقر و متغيرهاي مورد استفاده براي ارزيابي آن مي توان مقادير متفاوتي براي خط فقر به دست آورد. يافته هاي اين پژوهش دلالت بر آن دارد كه در طي دوره مطالعه همواره خط فقر شهري بزرگ تر از خط فقر روستايي است و خط فقر، مبتني بر مفهوم مطلق كوچك تر از خط فقر مبتني بر مفهوم نسبي فقر است. بيشترين اندازه فقر در جوامع شهري و روستايي ايران مربوط به روش معكوس ضريب انگل مي باشد. کليدواژگان: خط فقر ، درصد افراد فقير ، رويكرد نسبت غذا ، رويكرد نيازهاي اساسي خوراكي ، شكاف فقر ، فقر مطلق ، فقر نسبي ، معكوس ضريب انگل

	فقر و نابرابري درآمد در ايران بهروز هادي زنوز ص 165 چکيده مشاهده متن [PDF 268KB]
	هدف اين مقاله ارزيابي سياست هاي دولت در زمينه مبارزه با فقر و نابرابري اجتماعي در ايران و سنجش ظرفيت هاي نهادي موجود در كشور براي اجراي برنامه فقرزدايي در آينده است. براي اين منظور تحول فقر مطلق و نابرابري در توزيع درآمد در دوره بعد از انقلاب به كمك شاخص هاي مناسب سنجيده شد و نشان داده شد كه در هر دو زمينه بهبودهايي صورت گرفته است. نابرابري اجتماعي خود حاصل مناسبات طبقاتي در جامعه و ماهيت عملكرد دولت در جامعه است. در اين مقاله با مرور تاريخ تحولات اقتصادي ايران در سده بيستم ميلادي نشان داده ايم كه چگونه قدرت سياسي از طريق توزيع رانت و نيز از طريق اعمال قدرت سياسي، در ايجاد طبقات جديد اجتماعي و امحا طبقات ديگر و نيز تضعيف و تقويت آن ها ايفاي نقش كرده است. استقلال نسبي دولت از طبقات اجتماعي به دليل دستيابي به منابع نفت در كشور واقعيتي شناخته شده است. در اين مقاله به استناد قانون اساسي راهبردهاي دوگانه جمهوري اسلامي براي مبارزه با فقر و نابرابري اجتماعي مشخص و مورد ارزيابي قرار گرفت و نشان داده شد كه راهبرد اول يعني امحا نظام سرمايه داري و ايجاد يك اقتصاد مبتني بر عدل و قسط راه به جايي نبرده و مجدداً اقتصاد ايران شاهد سر برآوردن نظام سرمايه داري متكي بر رانت هاي دولتي بوده است. متأسفانه اين راهبرد موجب از رشد ماندگي اقتصاد ايران در دوره بعد از انقلاب شده است و به همين سبب برنامه فقرزدايي دولت را تا حدودي ناكام كرده است. راهبرد دوم جمهوري اسلامي براي مبارزه با فقر و نابرابري، يعني گسترش عدالت توزيعي از طريق توسعه آموزش و بهداشت رايگان، توجه به توسعه روستايي، گسترش نظام تأمين اجتماعي و كمك هاي حمايتي دولت در كاهش فقر و نابرابري اجتماعي موثر افتاده ولي اين راهبرد به صورتي اجرا شده است كه خود موجب اتلاف منابع درخور توجه، كاهش كارايي اقتصادي و بي عدالتي بين نسلي شده است. در اينجا نشان داده شده است كه در دوره بعد از انقلاب، نابساماني اقتصادي ناشي از جنگ و تحريم اقتصادي، رشد سريع جمعيت و نرخ هاي تورم بالا موجب آسيب پذيري اقشار تهي دست و افزايش نابرابري اجتماعي شده است. در اين مقاله استدلال شده است كه مبارزه با فقر و نابرابري اجتماعي خود در گرو دو دسته راهبرد است. راهبرد اول مربوط به بهبود محيط كسب و كار و فراهم ساختن زمينه سرمايه گذاري خصوصي در كشور و اعتلاي رشد اقتصادي است و راهبرد دوم مربوط به توانمندسازي فقرا، ايجاد فرصت هاي مناسب و امنيت لازم براي آن ها است. دولت براي اتخاذ و اجراي سياست هاي رشد اقتصادي و عدالت اجتماعي بايد ابتدا اصلاحات ساختاري لازم را در درون خود به وجود آورد به نحوي كه بتواند براساس معيارهاي حكمراني خوب، سياست ها و برنامه هاي خود را به مورد اجرا بگذارد. اما با توجه به ضعف موجود در حكمراني مي توان گفت به احتمال زياد دولت فاقد ظرفيت هاي نهادي لازم براي طراحي و اجراي موفقيت آميز برنامه مبارزه با فقر و نابرابري اجتماعي خواهد بود. کليدواژگان: ايران ، درآمد ، فقر ، نابرابري

	بررسي اثر درآمدهاي نفتي بر توزيع درآمد در ايران علي رضا جرجرزاده ، علي رضا اقبالي ص 207 چکيده مشاهده متن [PDF 236KB]
	در اين مقاله نويسندگان به بررسي اثر درآمدهاي نفتي بر توزيع درآمد در ايران طي سال هاي 1381-1347 پرداخته اند. شاخص به كار گرفته شده در توزيع درآمد، ضريب جيني است. در اين مقاله از روش جها (1999) كه بر اساس يك تابع كاب ـ داگلاس است، الهام گرفته شده است. روش تخمين الگو، بهره گيري از مباحث هم جمعي و مدل خود همبستگي با وقفه هاي توزيعي (ARDL) است. نتايج به دست آمده از برآورد مدل نشان مي دهد كه درآمدهاي نفتي سبب نابرابرتر شدن توزيع درآمد در كل كشور و در فضاي شهري مي گردد. اما در مورد اين تاثير در فضاي روستايي به صراحت نمي توان اظهار نظر نمود. کليدواژگان: توزيع درآمد ، خودهمبستگي ، درآمدهاي نفتي ، هم جمعي ، وقفه هاي توزيعي


ابعاد سياسي ، اجتماعي و اقتصادي فقر و نابرابري

	فقر درآمدي فقط يك جنبه از فقر زنان سرپرست خانوار ژاله شادي طلب ، معصومه وهابي ، حسن ورمزيار ص 227 چکيده مشاهده متن [PDF 200KB]
	زنان از قابليت ها و امكاناتي كه براي كاهش فقر لازم است، محرومند. نگراني از پيوستن جمعي از زنان به گروه «فقيرترين فقرا» سبب طرح رويكردهاي متفاوتي از جمله «توانمند سازي زنان» شده است. تحقق فرآيند توانمندسازي براي زنان فقير نيازمند تحول در تمام نهادهايي است كه آن ها را از كسب قابليت ها محروم نموده و در معرض خطر فقر، نه تنها فقر درآمدي، قرار داده است. اين مقاله كه براساس يافته اي پژوهشي، در چارچوب مفهومي فقر و توانمندسازي و با تركيب روش هاي كمي و كيفي در جامعه زنان سرپرست خانوار شهر اراك تدوين شده نشان مي دهد كه زنان به خاطر زن بودن بيشتر در معرض فقر قرار دارند. فقر زنان فقط جبنه اقتصادي ندارد و جنبه هاي رواني و اجتماعي فقر زنان نيز مهم است. براي مبارزه با فقر، توانمندي زنان و تحولات ساختاري لازم است. کليدواژگان: توانمندي اجتماعي ، توانمندي رواني ، زنان سرپرست خانوار ، فقر درآمدي

	فقر و ساختار قدرت در ايران حسين راغفر ص 249 چکيده مشاهده متن [PDF 267KB]
	فرض اساسي مقاله اين است که «فقر محصول ساختار قدرت و نظام اجتماعي است». فقر يک محصول طبيعي نيست، بلکه نتيجه روابط و مناسبات انساني است. روابط قدرت و سلطه بطور قابل ملاحظه اي قوام بخش روابط اجتماعي در جوامع بشري بوده اند و کماکان خواهند بود. علي رغم دستاوردهاي بزرگ علمي و فني در جامعه بشري هنوز نيمي از جمعيت جهان در فقر شديد بسر مي برد و در درون کشورها، حتي کشورهايي که بر اقيانوس هاي گاز و نفت و منابع طبيعي گسترده شده اند، ميليون ها نفر از شهروندان دچار گرسنگي و فقر شديد هستند. اين دو گانگي اَسفبار سوالات تاريخي ساده اما در عين حال غامض را در ذهن آدميان مطرح ساخته است. چرا علي رغم دستاوردهاي عظيم بشري در حوزه هاي علوم و فناوري هنوز اکثريت عظيمي از جوامع از دسترسي به مواهب اين دستاوردها محرومند؟ آيا اين پارادوکس محصول سقوط اخلاق در جامعه بشري است و يا نتيجه مناسبات سياسي، يا هر دو؟ در سطح ملي توجيه عامل يا عوامل تبيين کننده وجود اين پديده به ظاهر هميشگي در جوامع، و به ويژه جوامع به لحاظ منابع طبيعي ثروتمند، چيست؟ علوم انساني و اجتماعي، از جمله علم اقتصاد رسمي، عمدتا چشم بر ريشه هاي اين نابرابري بسته اند چرا که خود محصول چنين ساختاري هستند، و به همين دليل توان تبيين اين دوگانگي را ندارند. مقاله حاضر ضمن پاسخ به سوالات فوق الذكر در پايان نقش درآمد نفت در شكل گيري ساختار قدرت در ايران و گسترش فقر و نابرابري را مورد بحث قرار داده است. کليدواژگان: ساختار قدرت ، فقر ، نابرابري

	فقر روستايي ، روند و اندازه گيري آن در ايران ( تبين روش ها و نقد رويكردها ) محمدجواد زاهدي مازندراني ص 289 چکيده مشاهده متن [PDF 312KB]
	سابقه مطالعات روشمند مربوط به فقر روستايي در كشور، در حدود چهار دهه است. با اين حال هيچ گونه ارزيابي دقيقي از روند اين مطالعات و چگونگي پيشرفت آن در دست نيست و مي توان احتمال داد كه يكي از عوامل موثر بر عدم توفيق برنامه هاي كاهش فقر روستايي در كشور كاستي ها و نارسايي هاي مطالعات مربوط به شناسايي و تحليل فقر روستايي باشد. در مقاله حاضر كوشش شده است كه ضمن معرفي روش هاي اندازه گيري و شناخت فقر و نقد ديدگاه هاي مربوط به چگونگي تحليل آن، روند مطالعات فقر روستايي در كشور مورد بررسي قرار گيرد و در كنار اين هدف، وضعيت موجود پديده فقر روستايي نيز شناسانده شود. رويكرد تحقيقي اصلي در تهيه اين مقاله «روند ـ پژوهي» است كه از طريق مطالعه اسنادي و كتابخانه اي مطالعات مربوط به فقر روستايي صورت پذيرفته است. در ضمن بررسي اين مطالعات، در مواردي نيز كوشش شده است كه با استفاده از «فراتحليل» استنباط هاي تازه تري براي شناخت بهتر وضعيت فقر در جامعه روستايي كشور ارائه شود. در بخش پاياني مقاله نيز با توجه به واقعيت هاي جامعه روستايي و نظام اجتماعي كشور به ارزيابي روند مطالعات فقرشناسي در نواحي روستايي مبادرت شده است. کليدواژگان: الگوي توزيع درآمد در نواحي روستايي ، خط فقر روش هاي اندازه گيري فقر ، فقر روستايي ، فقر مطلق ، فقر نسبي


كتابخانه

	كتاب شناسي رفاه اجتماعي ( منتخب كتاب هاي منتشره در بهار 1384 ) ص 329 مشاهده متن [PDF 84KB]

	خلاصه مقالات به انگليسي ص 337 (انگليسي)

تعداد صفحات: 350 صفحه
قيمت: 10000 ريال
تاريخ انتشار: 25/8/84
تلفن: 22180067 (021)

تاريخ درج در سايت: 1/9/84
شمار بازديدکنندگان اين شماره: 9819

چاپ فهرست

ارسال فهرست به ديگران

نظر بدهيد

اشتراک نسخه چاپي

معرفی سايت به ديگران

گزارش اشکال در اطلاعات

اشتراک نشريات ديگر

جستجوی مطالب

کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:

آرشيو اين مجله

همه مجلات عضو

مجلات علمی مصوب

متن روزنامه های عضو

جستجوی پيشرفته

راهنمای موضوعی نشريات

اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:
1 مصوب علوم انساني
1 ISC پايگاه استنادی جهان اسلام