|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران84/12/6: در جست وجوي «طهران» گمشده
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6460
شنبه بيست و هشتم اسفند ماه 1395



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3404 6/12/84 > صفحه 16 (گفت و گو) > متن
 
      


در جست وجوي «طهران» گمشده
گفت و گو با داريوش شهبازي محقق و تهران شناس / قسمت اول

نويسنده: گفت وگو از معصومه ورواني


    گفت و گو با داريوش شهبازي يعني سفر به تهراني كه ديگر نيست. تهران رؤيايي عهد ناصري و حكايات خواندني و شنيدني بسياري كه از محله ها، مساجد، بازارها، باغ ها و حتي نام ها و اشخاص مطرحي كه ديگر وجود ندارند و بايد آنها را در صندوقچه تاريخ جست و جو كرد. با اين همه داريوش شهبازي كه اصل و اساسش فراهاني است عشق و علاقه ويژه و در خوري براي زنده نگه داشتن و حفظ حافظه تاريخي تهران قديم و تاريخ تهران دارد و همين عشق باعث شده، بيش از ۱۷ سال از عمر خود را صرف تحقيق و بررسي درباره تاريخ تهران كند و نتيجه تلاش شبانه روزي و شخصي اش كه بدون ذره اي كمك از ارگانها و نهادها و سازمانهاي دولتي صورت گرفته است، منجر به گردآوري مجموعه بي نظيري از اطلاعات كليدي و ضروري درباره تاريخ تهران شده است. مجموعه اي كه شامل بيش از ۶۰۰ هزار فيش اطلاعاتي است و در صورت چاپ به فرهنگي ۲۰ جلدي درباره تهران و تاريخ تهران تبديل خواهد شد. داريوش شهبازي در اين ۱۷ سال با هزينه شخصي اش و با استخدام چند نفر از كارشناسان زبده اقدام به گردآوري اين مجموعه نفيس كرده و اميدوار است بلكه سازماني يا ارگاني به كمك او بيايد و اين مجموعه ارزشمند را كه مي تواند به عنوان مرجع و منبعي مهم به كار محققان و مدرسان و تهران پژوهان و حتي فيلمسازان و زمين شناسان بيايد، به چاپ برساند. داريوش شهبازي متولد سال ۱۳۳۲ است و تحصيلاتش را تا مقطع كارشناسي ارشد در رشته روانشناسي و علوم تربيتي در دانشگاه تهران پيش برده و علاوه بر فرهنگ چندين جلدي تاريخ تهران كه درصدد چاپ آن است كتابهاي « تاريخ سكه » و «زندگي اميركبير » را نيز به چاپ رسانده است. با او درباره تهران و روزگار گذشته اش به گفت و گو نشسته ايم كه با هم مي خوانيم:
    
    * قبل از هر چيز كمي درباره فرهنگ جامع تاريخ تهران كه در دست تهيه داريد بفرمائيد.
    - در زمينه تاريخ تهران كتابهاي بسياري داريم و حدود ۷۰ تا ۸۰ جلد كتاب درباره تهران نوشته شده است. با اين همه مجموعه همه اطلاعاتي كه لازم است درباره يك شهر در يك جا گرد آوري شود درمورد تهران تاكنون اين اتفاق نيفتاده و من سعي كردم اين مجموعه را در فرهنگ جامع تهران گردآوري كنم. بنابراين اين كتاب مجموعه اطلاعات كاملي درباره آبادي ها، امامزاده ها، عمارتها، قصرهاي پادشاهان، كاخ ها و محله ها و مساجد و كليساها و باغهاست. كه خود اين باغ ها نكته مهمي است كه من بايد به آن اشاره اي داشته باشم. الان در كتابهايي نظير كتاب مرحوم دهخدا كه كتاب ارزنده و عظيمي هم هست شايد براي تهران شما حدود ۳۰ تا ۴۰ باغ را بتوانيد شناسايي، كنيد و بيشتر از اين در اين كتاب معرفي نشده است. تازه آنهم دچار مغايرت هايي است. يا در كتابهايي مثل كتابهاي دكتر مصاحب هم همينطور ؛ اما در مجموعه اي كه من در دست تهيه دارم يعني همين فرهنگ جامع تاريخ تهران؛ بيش از هزار باغ با ارزش تاريخي در تاريخ تهران شناسايي شده است. كه رقم قابل توجهي است.
    * ظاهراً با نكات متعارض و متفاوتي هم در بررسي هايتان درباره باغ هاي تهران روبرو شده ايد.
    - بله. همينطور است. در نقشه هايي كه تاكنون از تهران تهيه شده است مغايرت هاي بسياري وجود دارد. مثلاً نقشه هايي كه مربوط به «برزين» نقشه بردار روس است - كه نخستين نقشه مدرن و امروزي را از تهران در دوره محمدشاه قاجار از تهران تهيه كرده است - با نقشه اي كه چندين سال بعد در خود تهران و در دوره ناصرالدين شاه تهيه شده است تفاوت هاي آشكاري دارد.
    * اين نقشه ظاهراً در سال ۱۲۷۵ قمري تهيه شده است ؟
    - بله. توسط موسيو «كرشش» و چند نفر از دستياران ايراني اش تهيه شده است. باز در سال ۱۳۰۹ قمري و در حدود ۳۵ سال بعد نقشه ديگري توسط نجم الدوله يا نجم الملك تهيه شده است كه اين نقشه هم با نقشه هاي قبلي تفاوت هاي آشكاري دارد و البته نقشه هاي بعدي. در اين نقشه ها و حتي نقشه هاي امروزي كه توسط مؤسساتي چون « گيتا شناسي » يا « سحاب» و حتي سازمان جغرافيايي ارتش تهيه شده است هنوز برخي از اشكالات رايج در نقشه هاي قبلي موجود است و همين نقشه ها هم با يكديگر مغايرتهاي بسياري دارند كه من در همين بررسي باغها به آنها برخورده ام. به اين مؤسسات مراجعه كردم و اين موضوع را با آنها در ميان گذاشتم كه متأسفانه چندان توجهي نكردند.
    * اين موضوع را با افراد مطرحي چون دكتر گنجي جغرافي دان برجسته ايراني مطرح نكرده ايد ؟
    - متأسفانه من دسترسي چنداني به ايشان نداشته ام. البته با افرادي نظير دكتر «عبدالله انوار» كه از نوشته ها و مقالاتشان بسيار بهره برده ام موضوع را طرح كردم اما متأسفانه ايشان هم دچار كسالت و بيماري بودند و نشد زياد در خدمتشان باشم. بر حسب عشقي كه به موضوع مورد تحقيقم داشتم به اين عزيزان و مؤسسات مذكور هم مراجعه كردم ولي هيچ كدام آنها هنوز پيگير اين قضيه نشده اند.
    * شما گفتيد كه نزديك هزار باغ را در تهران شناسايي كرده ايد. از اين هزار باغ چندتايش مانده است؟
    - بعضي از باغها مثل باغ «فيشر آباد» هنوز هم هست. اين باغ الان هم هست و بالاي ميدان فردوسي قرار دارد و در اصل متعلق به كامران ميرزا پسر ناصر الدين شاه بوده است و علت نام گذاري آن به فيشر هم اين است كه او باغباني داشته كه اروپايي بوده و نامش فيشر بوده است و اين باغ به نام او معروف شده و چون فيشر اين باغ را آباد كرده است نام «فيشر آباد »را بر روي آن گذاشته اند. اين باغ بعدها تبديل به پادگان شد و خوشبختانه در چند سال گذشته آنرا از پادگان به پارك تبديل كرده اند كه خانه هنرمندان هم در آنجا قرار دارد.
    * ظاهراً سفر ناصرالدين شاه به اروپا فتح بابي مي شود براي باغ و باغداري در ايران ؟
    - دقيقاً. البته ايراني ها در مسأله باغ و باغداري صاحب نام و آوازه بوده و هستند و در ايرانيان باستان مبدع باغ هاي بي نظيري بوده اند. ولي باغداري در دوره ناصر الدين شاه در ايران و پس از مواجهه با سبكهاي غربي دچار تحول جدي مي شود و پس از سفر ناصر الدين شاه به فرنگ بحث باغداري ميان اعيان و اشراف تهراني و ايراني باب مي شود و برخي از شاهزادگان و حتي خود ناصرالدين شاه مبادرت به استخدام باغبانها و باغداران فرنگي مي كنند و از طرف ديگر با تأسيس سفارتخانه هاي فرنگي در تهران نظير سفارت انگليس و فرانسه و ايتاليا رقابت جدي بين باغداران ايراني و فرنگي در طراحي هر چه زيباتر باغ ها صورت مي گيرد كه ماحصل آن ساخت و پرداخت باغهاي كم نظيري نظير باغ سفارت انگليس و پارك ظل السلطان و پارك امين الدوله كه به نام پارك معروف شدند و اصلاً كلمه پارك در همين دوره در فرهنگ محاوره ما به وجود مي آيد. در همين دوره است كه طراحي و معماري باغهاي ايراني دچار تحول مي شود و يك سري از گياهان و گل هاي جديد در همين دوره است كه وارد باغچه هاي ايراني مي شود.
    * مثل كدام گياهان؟
    - گياهاني نظير آناناس در همين دوره وارد باغچه هاي تهران و ايران مي شود. جالب است بدانيد در آن دوره ما در تهران آناناس پرورش مي داديم و علي رغم اختلافات شديد آب و هوايي تهران با مناطقي چون تايلند و سنگاپور باغبانهاي ايراني تحت شرايط خاصي در همين دوره آناناس پرورش مي داده اند. ما در اسامي ميوه هايي كه در ميهماني هاي مجلل و با شكوه شاهزادگان قجري براي ميهمانان فرنگي سرو مي شده است نام ميوه هايي نظير آناناس را مي بينيم.
    * از مواردي كه در فرهنگ جامع تهران طرح كرده ايد بگوييد.
    - اين موارد ديگر شامل حصار هاي تهران مي شود كه شروع حصارش از حصار صفوي هست كه در سال ۹۶۱ قمري ساختش آغاز شد و بعد در دوره ناصر الدين شاه اين حصار خراب شد و حصار ناصري به وجود آمد. بحث ديگري كه در اين كتاب به آن پرداخته شده نقشه هايي است كه از تهران تهيه شده كه نقشه ها خيلي به نظر من جاي بحث و گفت و گو دقت دارد و من هم شايد به تنهايي قادر نباشم كه بتوانم تمام اين موضوع را طرح كنم. موضوع ديگر نهرها و چشمه هاست. ما در تهران در طول دويست سال گذشته چون گسترش جمعيت را داشته ايم دائماً نياز به آب داشته ايم و مجبور بوده ايم كه آب را از اطراف تهران به شهر برسانيم و اين نياز بخصوص در دوره فتحعلي شاه و محمد شاه بيشتر حس شده است، در همين دوره است كه ميرزا آقاسي، صدر اعظم آن دوره اين كار را در تهران شروع كرد و البته موفق نشد و در دوره اميركبير باز بخش ديگري از فرآيند آبرساني به تهران انجام شد و خود اين كار يعني شناسايي نهرهاي تهران در طول تاريخ اهميت بسياري براي شهر و مقوله شهرسازي دارد كه متأسفانه چندان از سوي مسؤولين امر جدي گرفته نمي شود.
    * به قنات ها هم پرداخته ايد ؟
    - البته. در مورد قنات ها بايد به اين نكته اشاره كنم هنوز بسياري از اين قنات ها همچنان زنده اند و با اندكي هزينه و بازسازي حتي مي توان از آنها براي تأمين آب مصرفي شهروندان استفاده كرد.
    * چند مورد را عنوان كنيد، مثلاً الان در كدام مناطق تهران اين قنات ها موجود است ؟
    - الان به عنوان مثال قنات « حاج علي رضا » در محله سرچشمه زنده است. يا مثلاً قنات « فرمان فرما » ست كه همچنان زنده است. در مورد قنات ها بايد به اين موضوع اشاره كنم كه بر خلاف تصور رايج منابع آب زير زميني تهران نه تنها كم نشده است بلكه در طول ساليان گذشته بيشتر هم شده است. علتش هم اين است كه از زمان پهلوي به بعد آب تهران نه از طريق منابع آبي خود تهران كه از طريق منابع آبي اطراف و اكناف آن تهيه مي شود و از مناطقي چون سد لار، سد لتيان و سد اميركبير آب تهران تأمين مي شود. در صورتيكه تا پيش از آن آب تهران از طريق منابعي نظير رودخانه دركه تأمين مي شده است و همين قنات هايي كه من به آنها در فرهنگ جامع تهران پرداخته ام. الان در تهران قنات ها خيلي هم پرآب هستند و براي تأمين آب مصرفي شهر مي توان از آنها استفاده كرد. با اين همه متأسفانه در روند گسترش تهران و ساختمان سازي و شهرسازي آن اصلاً به پديده اي مثل قنات ها توجه نشده است و اين قنات ها به دليل ساخت و سازهاي كلان و ايجاد ديواره هاي مصنوعي در دل زمين مثل ديوار ساختمانهاي بلند مرتبه و مترو و. . . رو به نابودي هستند و گاه مي توانند براي مردم و ساكنين تهران خطر ساز باشند.
    * خاطرم هست چندي پيش به دليل ريزش يكي از همين قنات ها در يكي از خيابان هاي تهران كلي دردسر براي مردم درست شد.
    - البته به همان دلايلي كه گفتم متأسفانه نه تنها اين قنات ها مورد استفاده قرار نمي گيرند بلكه اغلب در حال كور شدن هستند. گرچه قنات هايي هم هستند كه توسط مسؤولين امر شناسايي و بازسازي شده اند و براي نمونه مي توان به قنات « عباس آباد » اشاره كرد كه از جمله قنات هايي است كه همچنان مورد استفاده قرار مي گيرد. راجع به اين قنات هم بايد بگويم كه اين قنات را « ميرزا آقاسي » ساخته و چون اسمش عباس بوده اصلاً تپه هاي عباس آباد منسوب به وي است و به دليل تلاشي كه براي آباداني اين تپه ها داشت اين تپه ها به « عباس آباد» معروف شدند. الان هم وقتي از كنار اتوبان مدرس رد شويد متوجه مي شويد كه تمام درختان اين منطقه را شهرداري با استفاد از آب فراوان همين قنات سيراب مي كند. اين قنات ازجمله اصلي ترين قنات هاي تهران است كه از گذشته تا به امروز مورد استفاده قرار مي گيرد.
    
    
    در جست وجوي «طهران» گمشده / گفت و گو با داريوش شهبازي محقق و تهران شناس / قسمت اول گفت وگو از معصومه ورواني
    


 روزنامه ايران، شماره 3404 به تاريخ 6/12/84، صفحه 16 (گفت و گو)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 560 بار
    



آثار ديگري از "گفت وگو از معصومه ورواني "
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

تبليغات

چاپ مقاله

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه نمايش
متن مطالب شماره 209، بهمن 1395را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1395-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است