|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق84/12/22: وزن مسلمانان در گرجستان مسيحي
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3363
پنج شنبه 18 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 720 22/12/84 > صفحه 8 (جهان) > متن
 
      


وزن مسلمانان در گرجستان مسيحي


نويسنده: بايرام بالجي
مترجم: فرزين قبادي


    پذيرش ايدئولوژي نوين ملي كه از زمان روي كار آمدن ساآكاشويلي در گرجستان حاكم شده است براي مسلمانان اين كشور دشوار به نظر مي رسد. در سال هاي آينده، اين نقصان همگوني مسلمانان با دولتي كه علناً وابستگي خود را به ارزش هاي ديني مسيحي اعلام داشته، موجب تضعيف هرچه بيشتر تعامل بين نواحي و استان هاي غالباً مسلمان و پايتختي خواهد شد كه سابقاً هم در تثبيت خود دچار مشكل بوده است.به رغم روند مسيحي سازي كه از زمان كسب استقلال آغاز شده، كليساي گرجي چه در تفليس، چه در آجاريا و چه در كوموكارتلي، منطقه اي كه اكثريت جمعيت آن را آذري هاي شيعه تشكيل مي دهند، در كنار مذاهب اسلامي به جا مانده از فتوحات مسلمانان در اين كشور، در مركز ايدئولوژي نوين ملي قرار گرفته است.ميخائيل ساآكاشويلي رئيس جمهور گرجستان يك روز بعد از روي كار آمدن، پرچم ملي جديد اين كشور را تاييد كرد كه آشكارا تعهد سياسي رژيم به ارزش هاي ديني مسيحي را نشان مي دهد. پنج صليب (شاه داود) روي اين پرچم نشان دهنده عزم اين كشور براي تجديد رابطه با گذشته مسيحي و مركزيت دهي به روحانيت مسيحي در ساختار كشور است. نقش مهم كليسا در تاريخ گرجستان كه پس از ارمنستان يكي از اولين كشورهايي است كه مسيحيت را به عنوان مذهب پذيرفته تا حدي بيانگر اين واقعيت است كه چرا بعد از هفتاد سال خداستيزي زمامداران اتحاد شوروي و كسب استقلال، بار ديگر مسيحيت در اين كشور مورد توجه قرار مي گيرد. همان طور كه شعار ملي گرايان گرجي در قرن نوزدهم بر «زبان، سرزمين اجدادي و دين (مسيحيت)» مبتني بوده است.با اين وجود، امروزه اسلام به خوبي در گرجستان ريشه دوانده است و به رغم تشويق و ترغيب مردم به مسيحيت، اسلام گرجي همچنان در آجاريا و ناحيه كوموكارتلي با جمعيت غالب شيعه آذري پابرجاست.مناطق مسلمان نشين ديگري نيز در گرجستان وجود دارد كه از آن جمله مي توان به اقليت كوچك ساكن در آبخازيا و ۱۲ هزار كيستين دره پانكيسي اشاره كرد (كه با چچني ها ارتباط نزديك دارند) ليكن _ همانند مسلمانان مسخت كه تنها شمار معدودي از آنها توانستند بعد از سال هاي متمادي كوچ اجباري به آسياي مركزي و فدراسيون روسيه، به كشور بازگردند _ قلت جمعيت همواره مانع از تاثيرگذاري آنها بوده است.
    • گروش به اسلام
    با آغاز حمله اعراب، اسلام به آنچه امروز به عنوان گرجستان شناخته مي شود وارد شد. از قرن هشتم اين كشور يكي از امارت هاي عربي (اسلامي) به حساب مي آمده است. ليكن در سال ۱۱۲۲ با تسخير پايتخت از سوي شاه داود چهارم و تبديل آن به يك شهر مسيحي اوضاع دگرگون شد.توسعه اسلام در گرجستان توسط دو قدرت مسلمان منطقه يعني صفويان ايراني و عثماني ها صورت گرفت كه همزمان با هم قدرت خود را در اراضي كنوني گرجستان تثبيت مي كردند. تسلط صفويان موجب مهاجرت اقوام ترك به اين منطقه شد و به مسلمان سازي شديد برخي نواحي به ويژه كوموكارتلي و روستاهاي پيرامون آن منجر شد. مسلمان سازي آجاريا به گونه اي متفاوت انجام شد و فرآيندي متاخر و سطحي تر بود.از قرن نوزدهم با شكست دو قدرت مسلمان _ ايران و عثماني _ از روسيه تزاري، اسلام در گرجستان تضعيف شد اگرچه به طور كامل از بين نرفت چرا كه سياست پادشاهي روسيه در قفقاز، مانند ديگر نواحي مسلمان نشين، بين تسامح و تبليغ افراطي ديني (مسيحيت) در نوسان بود.
    • پروسترويكا و نسيم آزادي هاي ديني
    بي خدايي ايدئولوژي ملي اتحاد شوروي در خدمت امحاي تمامي اديان به ويژه اسلام بود. ليكن اين سياست دين ستيز از سال ۱۹۴۴ به بعد روند تعديل به خود گرفت.يكي از چهار اداره امور ديني اتحاد شوروي در باكو تاسيس شد كه تمامي مسلمانان گرجستان اعم از شيعه و سني به آن وابسته بودند. پروسترويكا آزادي هاي ديني بيشتري را به ارمغان آ ورد كه نه تنها براي كليسا كه براي ديگر اديان حاضر در گرجستان از جمله اسلام نيز مفيد واقع شد و در نهايت، با فروپاشي شوروي، بين اسلام محلي و سازمان هاي اسلامي خارجي به ويژه سازمان هاي ايراني و تركيه اي ارتباط برقرار شد.نبود آمار موثق، ارائه شمار صحيح مسلمانان ساكن گرجستان را مشكل مي سازد. ليكن بررسي نسبتاً درستي، شمار مسلمانان ساكن گرجستان را در سال ۱۹۸۹ ، ۶۴ هزار نفر اعلام مي كند كه برابر با ۱۲ درصد كل جمعيت كشور است. به نظر مي رسد اين شمار به دليل مهاجرت گسترده برخي جمعيت هاي مسلمان به ويژه آذري ها كه بنا به دلايل مالي به روسيه و بنا به دلايل خانوادگي به آذربايجان جلاي وطن كردند سيري نزولي داشته است.
    • نقش ضعيف گرجي هاي مسخت
    علاوه بر دو جامعه عمده مسلمان گرجستان يعني آذري ها و آجارها، گروه هاي قومي مسلمان ديگري هم در گرجستان زندگي مي كنند. مسخت ها، با مرز قومي نامشخصي بين ترك ها و گرجي ها، تا جنگ جهاني دوم يكي از جمعيت هاي اسلامي را در گرجستان تشكيل مي دادند. واقع شدن استان مسختيا در ناحيه جنوب غربي كشور موجب شد در سال ۱۹۴۴ استالين از ترس همكاري اين اقليت ترك گرا با متحدان بالقوه خود يعني ترك ها يا آلمان ها، حدود ۱۰۰ هزار نفر از مسخت ها را تبعيد كند.مسخت ها كه خود را «ترك هاي آهيسكا» (ترك هاي استان آهيسكا يا آخالتسيا) مي دانند هرگز از طلب بازگشت به سرزمين بومي خود از سرزمين هاي تبعيدي (ازبكستان، قزاقستان و قرقيزستان) بازنايستادند. با آغاز پروسترويكا و به ويژه در پي مناقشات قومي بين ازبك ها و مسخت ها در شهر فرغانه، مسخت ها با اصرار بيشتري خواستار بازگشت شدند. ليكن دولت ملي گراي زوياد گامسا خورديا همانند جانشينش ادوارد شواردنادزه به دلايل ملي، سياسي و ژئوپولتيك از اجابت اين خواسته سر باز زد.بدين ترتيب تنها به تعداد كمي از خانواده هاي مسخت اجازه رجعت به گرجستان و به تعداد كمتري اجازه اسكان در منطقه قومي مسختيا داده شد. به همين دليل، شمار بالايي از مسخت هاي سني در روسيه و آذربايجان اسكان يافتند.تاكنون دولت گرجستان از بيم واكنش خشونت بار گرجي هاي اسكان يافته در روستاهاي مسخت نشيني كه در سال ۱۹۴۴ تخليه شده بودند، تلاش كرده تمامي سازمان هاي مسخت را كه بر تسخير مجدد سرزمين قومي خود از راه هاي خشونت آميز اصرار مي ورزند از فعاليت بازدارد، دليل اين مسئله را در واقع بايد در ساختار ضعيف اسلام مسخت هاي داخل گرجستان جست وجو كرد كه در مقابل اسلام نسبتاً پوياي مسخت هاي ساكن آذربايجان و روسيه قرار مي گيرد.
    • احياي اسلام در آبخازيا
    آبخازها اقليت مسلماني هستند كه به صورت پراكنده در ناحيه جدايي طلب آبخازيا و شهرهاي ديگر گرجستان زندگي مي كنند. بخشي از آبخازها در طول قرن هاي ۱۷ و ۱۸ در دوران حكومت عثماني به اسلام گرويدند.در سال ،۱۸۶۰ با آغاز عقب نشيني عثماني ها و پيشروي روس ها در قفقاز، بخش بزرگي از مسلمانان آبخاز (همانند ديگر اقليت هاي مسلمان قفقاز) به شهرهاي جنوبي كه تحت تسلط عثماني بود، كوچيدند.اگرچه در دوران شوروي اسلام در آبخازيا تضعيف شد، به نظر مي رسد برقراري روابط بين آبخازهاي گرجستان و بازماندگان آبخازهاي ساكن تركيه، پس از فروپاشي شوروي، موجبات احياي اسلام را فراهم آورده باشد.
    • كيستين هاي دره پانكيسي و تاثيرات فاجعه بار جنگ چچن
    اقليت ديگر كيستين هاي مسلمان هستند، اقليتي قومي كه به وانياخ ها تعلق دارند و بنابراين به چچن ها و اينگوش ها بسيار نزديكند.اين جامعه ۱۲ هزار نفري ساكن در دره پانكيسي كه در شمال شرقي گرجستان واقع است، از فرقه هاي قادريه (مسلك كونتا حاجي در قرن نوزدهم) و نقشبنديه (كه توسط عيسي افندي _ عارف آذري _ به روستاهاي كيستين آورده شد) پيروي مي كنند و مدت ها گونه اي جامعه اسلامي تشكيل داده بودند. ليكن مسلمانان كيستين در معرض تاثيرات فاجعه بار جنگ مبارزان آزاديخواه چچني با ارتش روسيه قرار گرفته اند، از جمله افراط گرايي اسلامي در چچن كه در نتيجه وخيم تر شدن اوضاع مناقشه در آن منطقه بروز كرده و موجب هجوم پناهجويان به پانكيسي شده، فشار زيادي بر كيستين ها وارد آورده است.تصور مي شود همين مسئله به ريشه دواندن افراط گرايي نوين در ميان كيستين ها هم منجر شود كه اغلب به اشتباه «وهابيگري» ناميده مي شود چرا كه مسئله پيچيده تر از آن است كه بسياري از مردم متوجه آن شوند.اين در حالي است كه دولت فدراسيون روسيه با اين شبهه كه برخي از مبارزان آزاديخواه چچني به روستاهاي كيستين در پانكيسي پناه آورده باشند مرتباً دولت گرجستان را به ورود به اراضي اين كشور براي انهدام گروه هاي مبارزان تهديد مي كند. بدين ترتيب مسلمانان كيستين كه به شدت در دره خود منزوي شده اند ارتباط بسيار كمي با ديگر مسلمانان از جمله آجارهاي سني و آذري هاي شيعه ساكن گرجستان دارند.
    • مدارس ديني در گرجستان
    در طول دوران شوروي آموزش هاي اسلامي براي مسلمانان تنها در دو شهر شوروي يعني بخارا و تاشكند كه به داشتن مدارس ديني معروف بودند امكان پذير بود. امروزه اغلب كارگزاران اسلامي كه بيشتر از ۴۰ سال سن دارند در اين دو شهر آموزش ديده اند.تحت حاكميت شوروي، مسلمانان گرجستان نيز براي بهره مندي از آموزش هاي اسلامي رهسپار آسياي مركزي مي شدند. ليكن به موازات فعاليت (كنترل شده) اين اماكن رسمي، اماكني غيررسمي نيز فعاليت داشتند كه كوچك تر بودند و اغلب در اطراف زيارتگاه ها و مساجد كوچك و مخفي واقع مي شدند بدين ترتيب برخي از معلمان ديني گروه هاي كوچكي از دانش آ موزان را به طور غيررسمي تربيت مي كردند كه تعداد آنها اغلب از ۱۰ نفر فراتر نمي رفت. بعد از كسب استقلال در كشورهايي چون ازبكستان، تاجيكستان و آذربايجان كه در آنها سنت هاي قوي فرهنگ اسلامي وجود دارد، مدرسه ها و دانشگاه هاي اسلامي متعددي تاسيس شد.با استقلال آذربايجان در اين كشور دانشكده الهيات با گرايش سني ترك و دانشگاه اسلامي با تمايلات شيعي ايراني آغاز به كار كرد. اين موسسات دانشجويان را از تمامي نقاط قفقاز از جمله گرجستان به خود جلب مي كنند ليكن اين مسئله ضرورتاً به اين معنا نيست كه آموزش هاي اسلامي در گرجستان امكان پذير نباشد. اگرچه مدارس ديني در گرجستان اندكند و از رواج چنداني برخوردار نيستند، با اين حال مدارس كوچكي وجود دارند كه در آنها آموزش هاي اسلامي با كيفيتي مطلوب جريان دارد.غير از مراكز ترك و ايراني در مناطق آذري زبان كه آموزش هاي اوليه اسلامي را ارائه مي دهند، دانشكده الهيات كوچكي توسط مركز خيريه وابسته به بنياد امام در تفليس تاسيس شده است. همچنين در روستاي كوچك كوسالي واقع در مرز بين آذربايجان و گرجستان و در سي كيلومتري مارنئولي يك مدرسه كوچك توسط ترك هاي نقشبنديه- پيروان عثمان نوري توبپا كه عمدتاً در آ ذربايجان فعال بود- احداث شده است.
    • همزيستي شيعه ها و سني هاي غيرمتحد
    اگرچه يك سازمان واحد مسئوليت رسيدگي به امور مسلمانان را در گرجستان به عهده دارد (رياست مسجد مركزي تفليس را حاجي علي به عهده دارد كه از طرف شيخ الاسلام باكو الله شكور پاشازاده انتخاب شده است)، دو نوع اسلام و در واقع دو جامعه اسلامي در گرجستان زندگي مي كند. آذري ها كه اغلب شيعه هستند و آجارها كه اغلب سني هستند. در واقع به جز تعدادي از مومنيني كه گاهي در مسجد تفليس- مكاني كه براي انجام فرايض ديني هر دو مذهب اسلامي ساخته شده- با هم نماز مي خوانند، ارتباطي بين اين دو جامعه وجود ندارد.نبود يك اسلام متحد در گرجستان به اين معني است كه اين دو مكتب خواست هاي متفاوتي از دولت مركزي داشته باشند.خواست هاي آذري هاي شيعه به ويژه بعد از كسب استقلال، اغلب اقتصادي است تا مذهبي. مسائل مذهبي متوجه باكو است و اداره امور ديني به نوبه خود مشكلات را از طرف اقليت شيعه آذري به تفليس منتقل مي كند.از سوي ديگر مسلمانان آجار مانند آذري ها يك اقليت قومي نيستند و با دولت گرجستان رابطه متفاوتي دارند، آنها مسلمان ولي گرجي هستند و بدين جهت در شرايط پيچيده اي قرار گرفته اند. دولت مركزي آجارها را به مسيحي شدن تشويق مي كند كه دين اصلي گرجي ها تلقي مي شود. سياست هاي دولت در ارتباط با آموزش و هويت ملي به روشني گواه بر گسترش مسيحيت است. با اين حال دولت مستقيم وارد عمل نشده، بلكه روش تبليغ و تغيير (تدريجي) دين به مسيحيت را ترجيح داده است.در مجموع مشكل اصلي پيش روي دولت جديد گرجستان كه ايدئولوژي مبتني بر ارزش هاي تاريخي و مسيحي كشور را اساس كار خويش قرار داده است به حاشيه كشيده شدن جمعيت وسيع غيرمسيحي كشور است.
    منبع: caucaze.com
    
    
    


 روزنامه شرق، شماره 720 به تاريخ 22/12/84، صفحه 8 (جهان)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1258 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه خيال ابريشم
متن مطالب شماره 6-7، آذر و دي 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است