|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق85/2/2: اين واپسين ديدار بود
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3363
پنج شنبه 18 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 740 2/2/85 > صفحه 14 (موسيقي و تجسمي) > متن
 
      


اين واپسين ديدار بود
به ياد محمودي خوانساري مرغ شباهنگ آواز ايران

نويسنده: علي عبدلي


    دوم ارديبهشت ماه (امروز) با نوزدهمين سال درگذشت خواننده دلسوخته و استاد آواز ايران زنده ياد «محمود محمودي خوانساري» مصادف است. اين مقاله بهانه اي است براي گرامي ياد اين هنرمند فرهيخته و آشنايي بيشتر علاقه مندان به آثار او. «محمود محمودي خوانساري» به تاريخ ۱۳۱۳ شمسي در شهر خوانسار ديده به جهان گشود. پدرش «آقا سيدجمال الدين» از روحانيون سرشناس و از عالمان بنام و محترم آن شهر بود. محمود از كودكي به نغمات و آوازهاي دلنشين و اصيل ايراني عشق مي ورزيد و خود نيز صدايي مطلوب و دلپسند داشت. سال ۱۳۲۶ به همراه دايي اش به تهران آمد. در همان سال ها در تهران براي امرار معاش مشغول به كار شد. چند سال بعد با هنرمنداني چون «ناصر مسعودي و قاسم جبلي» آشنا شد. دوستي و همگامي با هنرمند گرامي «ناصر مسعودي» پاي او را به محافل هنري جهت تلمذ از محضر استادان و هنرمندان موسيقي باز كرد. او پيش از آن در سال هاي نوجواني بدون توفيق درك محضر استادان به تنهايي و بدون همراهي استادي به فراگيري آواز پرداخت و اسلوب و روش اين هنر را از طريق صفحات صوتي خوانندگان قديم فراگرفت. مشوق و دلبستگي زايدالوصف او سبب شد تا اين مراحل را با سرعت بيشتري بپيمايد. دوستي آغازين او با هنرمنداني چون «منصور احمدي، ابراهيم سلمكي، جهانگير ملك، اكبر گلپايگاني، شاپور نياكان و پرويز ياحقي» و تني چند اين امكان را به وجود آورد تا براي نخستين بار جهت پخش صدايش به «راديوي نيروي هوايي» كشانده شود. در سال ۱۳۳۵ پس از اتمام دوره سربازي به سبب ديدار و آشنايي با استاد بي بديل موسيقي معاصر ايران، ابوالحسن صبا اشتياقي در نهادش پديد آمد. در مصاحبه اي گفته بود «در سال ۱۳۳۵ بود كه با استاد بي همتاي موسيقي و انساني عاليقدر شادروان ابوالحسن صبا آشنا شدم و اين آشنايي با وجود آنكه ديري نپاييد در زندگي من تاثير زيادي گذاشت. تشويق استاد با وجود عدم تمكن مالي ام مرا دلگرم مي ساخت... مرگ صبا پس از مرگ پدرم مهلك ترين ضربه را به من وارد كرد.»۱ پس از درگذشت صبا در همان سال براي مدتي به شيراز رفت و از سال هاي ۱۳۳۷ تا اوايل سال ۱۳۳۹ در شيراز ماند، گفته اند محمودي به جز تلمذ از محضر استاد صبا از هنرمنداني چون «منوچهر جهانبگلو و كمال دهگان» تعليماتي گرفته و از تجربه و آموزش غيرمستقيم «حبيب شاطرحاجي» مستفيض شده است. در آوازش ريزه كاري هاي آواز استاد بزرگ «اديب خوانساري» هويدا است. چند اثر به جا مانده از محمودي اين نكته را تاييد مي كند.
    راديو شيراز بهترين فرصت براي معرفي بيشتر آواز محمودي خوانساري و فصل مهمي در تاريخ زندگي هنري او بوده است. شهر ادب پرور شيراز ضمن مرهم آلام روحي اين هنرمند دلشكسته و غريب او را در راه انتخاب موسيقي صرفاً اصيل و سنتي پايدارتر ساخت. انتخاب بجاي اشعار سعدي و حافظ براي آوازش بهانه اي بود تا جهت فكري و ذوقي خود را در گلچين كردن اشعار ناب ديگر شاعران بزرگ معاصر و گذشته ايران نمايان سازد. با تمجيد و تحسين زنده ياد «جهانگير ملك» از محمودي نزد شادروان «داود پيرنيا» سرپرست برنامه وزين «گل ها» او مجدداً در سال ۱۳۳۹ از شيراز به تهران دعوت شد و نخستين اجراي خود را در برنامه «گل ها» ارائه داد. اين برنامه كه به همراه ساز فرهنگ شريف است برگ سبز ۵۶ بود. سال هاي ۳۹ تا ۵۷ دوره درخشان، موفقيت و نقطه اوج اين هنرمند آسماني بود كه در كنار استادان بنام و دوستان هنرمندش كه هر يك جايگاه والايي در هنر موسيقي ايران دارند به خلق آثاري ماندگار و كم نظير همت گمارد. خاكساري و فروتني و زندگي بي ريا و درويشانه اش او را هنرمندي بي نياز و مستغني ساخته بود. صداي گرم، جنس و دامنه وسعت صدا، تكنيك و شيوه خاص در آوازش و تسلط به دستگاه ها و گوشه هاي موسيقي و انتقال و القاي احوال و حالات روحي و معنوي اش در آواز او را در زمره يك استاد مسلم آواز و خواننده صاحب سبك درآورد. اهل سلوك بود و هرگز هنرش را به پاي هوس هاي بيهوده مصروف نساخت. محفل باصفاي دوستان را بر مجلس مجلل اعيان ترجيح مي داد. تظاهر و حرص در كسب شهرت بي مورد را نمي پسنديد. عشق به «مادر» كه همه هستي او شده بود و مهر به برادران و خواهرانش او را زبانزد خاص و عام ساخت.
    اين نكات را مي توان از محتواي نامه هايي كه در خلوت شبانه اش مي نوشت به خوبي دريافت. به گفته زنده ياد تجويدي «محمودي داراي صفاتي ملكوتي، ساده دل و پاك طينت بود. صدايش مثل خودش بي گناه بود.»۲ و زنده ياد بنان درباره اش گفت: «آنكه بيش از همه دوستش مي دارم محمودي خوانساري است. نه مثل بعضي از امروزي ها سنت شكني كرد و از قبال موسيقي تجارت كرده... او بدون ادعا است و حرمت موسيقي سنتي را به جاي مي آورد. او راه خودش را رفته و موفق هم بوده است و من تقديرش مي كنم.»۳
    محمودي خوانساري در مصاحبه اي آواز «اديب خوانساري، بنان و گلپايگاني» را ستوده و صداي «عبدالوهاب شهيدي، ايرج و شجريان» را تحسين كرده است. همكاري او با هنرمندان ارجمندي چون «احمد عبادي، رضا ورزنده، حسن كسايي، جليل شهناز، علي تجويدي، پرويز ياحقي، حبيب الله بديعي، فرهنگ شريف، همايون خرم، لطف الله مجد، اسدالله ملك، جهانگير ملك» و تني چند زيبايي آوازش را دوچندان ساخته است. از قدرت و شكوه نوازندگي «مرتضي خان محجوبي» به وجد مي آمده و «اسدالله ملك» را يگانه يار مترادف، همگام و همرازش مي دانست. در محفلي گفته بود «گويا من و ملك همزاد و مترادفيم و هركس به محض ديدار من سراغ او را مي گيرد و هركس با ديدن ملك جوياي محمودي مي شود».
    استاد ارجمند و مورخ شهير معاصر «باستاني پاريزي» در كتاب «حماسه كوير» خويش در فضيلت دو هنرمند گرانسنگ موسيقي چنين مرقوم داشته اند «اگر خوانسار به جاي آن همه خطاط و شاعر و كتاب شناس تنها همين دو خواننده معروف يعني «اديب خوانساري» و «محمودي خوانساري» را نيز داشت باز براي ابراز فضيلت آن سامان كافي بود.»
    محمودي خوانساري نغمه پرداز آثاري چون «مرغ شباهنگ، لاله پرپر، دعاي دل» در نيمه شب دوم ارديبهشت ۱۳۶۶ بر اثر عارضه سكته قلبي درگذشت و جامعه آن روز هنر موسيقي را با مرگ خود اندوهگين و دلشكسته كرد. تمام كساني كه او و هنرش را ارج مي نهادند او را با اشك هاي خود تا قطعه ۱۰۱ بهشت زهرا بدرقه كردند. اين واپسين ديدار بود.
    ياد و خاطره اش گرامي و جاودان باد.
    خوشبختانه غالب آثار صوتي اين استاد گرانمايه در برنامه هاي گل ها و جز آن به همراه همنوازي بسياري از نوازندگان طراز اول موسيقي ايران مضبوط است و متاسفانه اين آثار در بسياري از مكتوبات و تذكره ها نادرست و يا ناقص درج شده. بدين جهت در پايان اين مطلب نگارنده برآن شد تا به فهرست برخي از اين آثار براي آگاهي بيشتر پژوهندگان و علاقه مندان گرامي به عنوان ماخذ و منبعي مفيد در اين روزنامه وزين بپردازد. پيشتر متذكر مي شود كه شمار آثار اين هنرمند فقيد از دويست اثر متجاوز است و نخست برنامه هاي گل ها الف- گل هاي رنگارنگ شماره هاي ۲۴۱ (ب) در مايه دشتي و غزلي از رهي معيري با مطلع (آنقدر باآتش دل ساختم تا سوختم)/ ۲۹۱ در شور با شعري از عماد خراساني (ماييم و دلي پرخون از جور پري رويي)/ ۴۵۲ دستگاه همايون (حديث درد من گر كس نگفت افسانه اي كمتر)/ ۴۸۴ سه گاه با شعري از رهي معيري (شب يار من تب است و غم سينه سوز هم)/ ۴۸۸ در شور با غزلي از حافظ (ما بي غمان مست دل از دست داده ايم)/ ۴۹۲ شوشتري منصوري با شعري از پژمان بختياري (ما هم شكسته خاطر و ديوانه بوده ايم)/ ۵۱۲ افشاري و شعري از رهي معيري (دور از تو هر شب تا سحر گريان چو شمع محفلم)/ ۵۲۷ ماهور و غزلي از مويد ثابتي (ديريست تا به دير مغان جا گرفته ايم)/ ۵۲۹ الف و ب شوشتري منصوري و غزل پژمان بختياري (دل زشوق گريه اي مستانه مي سوزد مرا)/ ۵۳۳ شور و غزلي از حافظ (ستاره اي بدرخشيد و ماه مجلس شد)/ ۵۴۰ دستگاه نوا و غزلي از حافظ و سعدي (زاهد پشيمان را ذوق باده خواهد كشت/ تو هيچ عهد نبستي كه عاقبت نشكستي)/ ۵۵۰ افشاري با شعري از قاآني (دل شكسته من آتش است اثر دارد)/ ۵۴۴ دشتي و غزلي از سعدي (آن نه روي است كه من وصف جمالش دانم)/ ۵۶۰ چهارگاه با غزلي از حافظ (مژده اي دل كه دگر باد صبا باز آمد)/ ۵۶۴ سه گاه با غزلي از سعدي (آن را كه غمي چون غم من نيست چه داند) و ديگر آوازهايي كه شماره هاي آن بر نگارنده مجهول است.
    ب _ گل هاي تازه شماره هاي ۳ آواز دشتي و شعري از شهريار (از زندگاني ام گله دارد جواني ام)/ ۹ سه گاه و غزلي از حافظ (چه مستي است ندانم كه رو به ما آورد)/ ۱۲ سه گاه و شعري از سايه (شب آمد و دل تنگم هواي خانه گرفت)/ ۱۷ بيات ترك با غزلي از ابوالحسن ورزي (با بهار آمد و آورد بوي تو)/ ۱۹ افشاري با غزلي از حافظ (نماز شام غريبان چو گريه آغازم)/ ۲۰ شور با شعري از شهريار (باز امشب اي ستاره تابان نيامدي)/ ۲۷ با غزلي از علي اشتري (عمري زسوز آتش هجران گريستم)/ ۳۰ شوشتري و شعري از حافظ (الا اي آهوي وحشي كجايي)/ ۴۴ شوشتري و شعري از حافظ (دل از من برد و روي از من نهان كرد)/ ۴۷ مخالف سه گاه و غزلي از يغماي جندقي (نگاه كن كه نريزد دهي چو باده به دستم)/ ۵۷ ابوعطا و شعر شهريار (به اختيار دلي برده چشم يار از من)/ ۶۳ ماهور و غزلي از شهريار (امشب اي ماه به درد دل من تسكيني)/ ۷۰ دشتي و شعري از حافظ (به مژگان سيه كردي هزاران رخنه در دينم)/ ۷۶ سه گاه و شعري از عراقي (بيا بيا كه نسيم صبا مي گذرد)/ ۸۶ همايون و شعري از سعدي (اي زلف تو هر خمي كمندي)/ ۱۱۵ ماهور و شعري از حافظ (صحن بستان ذوق بخشي و صحبت ياران خوش است)/ ۱۱۸ شور و غزلي از عبار همداني (روزي كه كلك تقدير در پنجه قضا بود)/ ۱۳۰ دشتي و غزلي از سايه (چشم گريان تو نازم حال ديگرگون ببين)/ ۱۳۲ ابوعطا و شعري از حافظ (در همه ديرمغان نيست چو من شيدايي)/ ۱۳۵ سه گاه و شعري از حافظ و باباطاهر (ياد باد آنكه سر كوي توام منزل بود)/ ۱۳۷ بيات ترك و غزلي از حافظ (دوستان وقت گل آن به كه به عشرت كوشيم)/ ۱۴۱ بيات اصفهان و شعر حافظ (با مدعي مگوييد اسرار عشق و مستي)/ ۱۴۵ سه گاه و شعر عماد خراساني (چيست اين آتش سوزنده كه در جان من است)/ ۱۴۸ افشاري و شعر سعدي (هر شب انديشه ديگر كنم و راي دگر)/ ۱۵۲ شور و شعري از سعدي (بيا بيا كه مرا با تو ماجرايي هست)/ ۱۶۸ ماهور با شعري از سعدي (سلسله موي دوست حلقه دام بلاست)/ ۱۸۳ سه گاه و شعري از حافظ (چه بشنوي سخن اهل دل مگو كه خطاست)
    ج- برنامه برگ سبز با شماره هاي ۵۶ نخستين آوازگل هاي محمودي خوانساري به همراه تار فرهنگ شريف/ ۶۵ سه گاه و شعري از حافظ (ديشب به سيل اشك ره خواب مي زدم)/ ۷۹ بيات زند و شعري از عراقي (من از تو روي نپيچم گرم بيازاري)/ ۸۲ سه گاه و شعري از حافظ (دوش در حلقه ما قصه گيسوي تو بود)/ ۸۸ همايون، شوشتري و غزلي از رهي معيري (شب ياد من تب است و غم سينه سوز هم)/ ۹۴ شور وشعري از تولام وفا (اي كه داري به من از مهر نهاني نظري)/ ۹۹ سه گاه و غزلي از فروغي بسطامي/ ۱۰۲ ابواعطا و غزلي از هماي شيرازي و نواب صفا (لب تشنه ام ساقي به من زان آب آتش زا بده)/ ۱۰۵ افشاري با مطلع (ياران غمم خوريد كه غمخوار مانده ام)/ ۱۰۶ غزلي از مولوي (ما درره عشق تو اسيران بلاييم)/ ۱۰۹ با غزلي از علي اشتري (عمريست تا به پاي خم از پا نشسته ايم)/ ۱۳۴ شوشتري، منصوري و شعري از دنيا! (قصه غصه عشاق جهان)/ ۱۴۹ شور و دشتي و شعري از سعدي (اي خردمند كه گفتي نكنم چشم به خوبان)/ ۱۶۵ سه گاه و شعري از سعدي (بخت آيينه ندارم كه در او مي نگري)/ ۱۶۶ بيات اصفهاني و غزلي از رهي معيري (چون زلف تو ام جانا در عين پريشاني)/ ۱۷۹ شور و غزلي از حافظ (رسيد مژده كه آمد بهار و سبزه دميد)/ ۲۵۴ شور و شعر مهستي گنجوي و ابوالحسن ورزي (در فغانم از دل دير آشناي خويشتن)/ ۲۶۲ ابوعطا و غزل طبيب اصفهاني (غمت در نهانخانه دل نشيند) و چندين برنامه بدون شماره ديگر كه صرف نظر مي شود.
    د- برنامه شاخ گل شماره هاي ۱۲۶ شور و شعر شيخ بهايي (ساقيا بده جامي زان شراب روحاني)/ ۳۷۷ شور و غزلي از سعدي (دوش بي روي تو آتش به سرم بر مي شد)/ ۳۸۸ دشتي و شعري از سعدي (ندانست به حقيقت كه در جهان به كه ماني)/ ۳۹۸ سه گاه و شعري از حافظ (من ترك عشق و شاهد و ساغر نمي كنم)/ ۴۱۰ افشاري و شعري از هادي رنجي (ما را دل از كشاكش دنيا شكسته است)/ ۴۵۸ بيات ترك و شعري از رفيق اصفهاني (دلم شادم كه با او همدم و همخانه خواهم شد) و چندين برنامه بي شماره مجهول ديگر.
    ه - برنامه هاي زيباي «نوايي از موسيقي ملي، M.F، گلچين هفته و جشن هنر شيراز»
    و- ترانه ها كه شمار آنها گرچه نسبت به آوازها بسيار اندك است اما در اوج زيبايي است و نشانه تبحر اين هنرمند در فن ترانه خواني هم هست. ترانه هاي ماندگاري چون مرغ شباهنگ، ميخانه، لاله پرپر، دعاي دل، گفتم غم تو دارم و...
    ز- آوازها و ضربي هاي بسيار زيبا و دلنشيني كه در محافل هنري اجرا شده و شمار آنها قابل توجه است.
    ح- مصاحبه هاي صوتي استاد كه آنها نيز بهترين منبع و گنجيه تحقيق در موسيقي معاصر است.
    در پايان وجيزه رباعي زنده ياد استاد «مهرداد اوستا» را در توصيف اين هنرمند برجسته آواز حسن مقال مي كنيم. روان هر دو شاد بادا!
    پيش از اين گر سخن از نغمه داودي بود
    پيش ما نغمه همان نغمه محمودي بود
    بال بگشود چو با نغمه سازش آواز
    صوت او صوت خداوندي و معبودي بود.
    پي نوشت ها:
    ۱- روزنامه اطلاعات مورخ ۲۱/۲/۵۱ به نقل از كتاب مرغ شباهنگ به كوشش آقاي حميد تجريشي
    ۲ و ۳- پشت جلد كتاب مرغ شباهنگ به كوشش آقاي حميد تجريشي، چاپ اول ،۱۳۷۷ انتشارات فكر روز (به اعتقاد نگارنده اين كتاب موثق ترين منبع جهت معرفي محمودي خوانساري تا امروز بوده است)
    
    


 روزنامه شرق، شماره 740 به تاريخ 2/2/85، صفحه 14 (موسيقي و تجسمي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1722 بار
    



آثار ديگري از "علي عبدلي"

  شكست پروژه ايران هراسي آمريكا در پرتو بيداري اسلامي (قسمت اول)
علي عبدلي ، حسين سوري، كيهان 9/7/91
مشاهده متن    
  بيداري اسلامي آزموني براي غرب
علي عبدلي، كيهان 3/7/91
مشاهده متن    
  جاذبه ها و دافعه هاي آموزش و پرورش
علي عبدلي و فاطمه سلطاني ، اطلاعات 2/11/85
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه دستاورد صنعت
متن مطالب شماره 28، دي و بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است