|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق85/2/4: نخستين كنسرتوي ايراني براي چنگ و اركستر
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3362
چهار شنبه 17 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 742 4/2/85 > صفحه 14 (موسيقي و تجسمي) > متن
 
      


نخستين كنسرتوي ايراني براي چنگ و اركستر
گفت وگو با امير مهيار تفرشي پور، آهنگساز

نويسنده: پژمان اكبرزاده


    اركستر سمفونيك بي بي سي در اسفند ماه سالي كه گذشت برنامه هاي جالبي براي شناساندن جنبه هاي گوناگون موسيقي ايران در لندن برگزار كرد. بي سابقه ترين بخش از اين برنامه، اجراي مجموعه اي از آثار سمفونيك سه نسل از آهنگسازان معاصر ايران با اين اركستر بين المللي بود. رويدادي كه هرگز در تاريخ موسيقي سمفونيك ايراني رخ نداده بوده و اگر هم اجرايي در برون مرز صورت گرفت با پشتيباني نهادهاي دولتي ايران بود. اين كنسرت از جنبه ديگري نيز جالب توجه و آن اجراي نخستين كنسرتو براي چنگ و اركستر ساخته يك آهنگساز جوان ايراني است.امير مهيار تفرشي پور (متولد ۱۳۵۳ در تهران) دانش آموخته كنسرواتوار وستيسك در دانمارك در رشته پيانو و كالج موسيقي ترينيتي و دانشكده موسيقي گيلدهال لندن در رشته آهنگسازي است. وي كه در پاييز ۱۳۸۲ به اتفاق عليرضا فرهنگ برنده جايزه اول نخستين دو سالانه موسيقي نو در دانشگاه تهران شد، همزمان با پشتيباني فرهنگسراي نياوران از شاند ويليامز تكنواز چنگ اركستر سمفونيك بي بي سي، براي اجراي يك رسيتال در تهران دعوت به عمل آورد. در آن برنامه كه نخستين رسيتال چنگ در سال هاي پس از انقلاب به شمار مي رود افزون بر آثار آهنگسازان اروپايي، اثري از تفرشي پور با نام «فانتزي ايراني» كه در آن فضاي امپراتوري كهن ايران تداعي مي شد نيز به اجرا درآمد.
    چنگ، به نوشته دانشنامه ايرانيكا، كهن ترين نقش موجود از آن در ايران متعلق به سه هزار و چهارصد سال پيش از ميلاد در خوزستان است كه در جريان حفاري هاي باستان شناسي در سال ۱۳۴۱ (۱۹۶۲) كشف شد كه اكنون در بخش پژوهش هاي شرقي دانشگاه شيكاگو نگهداري مي شود. در موزه ايران باستان نيز قطعه اي سفالين وجود دارد كه روي آن نقش يك بانوي چنگ نواز متعلق به دوره پارتيان به چشم مي خورد. نواختن چنگ در دوران اسلامي نيز در ايران ادامه يافت. رودكي علاوه بر شاعر به عنوان يك نوازنده چنگ نيز در ادبيات پارسي معرفي شده و فارابي، صفي الدين ارموي و عبدالقادر مراغه اي نيز در نوشته هايشان به ساختار اين ساز اشاره كرده اند. اين ساز در بسياري از مينياتورها و سروده هاي شاعران پارسي گوي نيز حضور دارد. با اين همه «چنگ» از دوران صفويان از موسيقي ايران رخت بربست و تقريباً همان زمان در اروپا گسترشي روزافزون يافت و در نهايت با افزودن سيستم پدال به اركستر سمفونيك راه يافت.
    ظاهراً نخستين كسي كه آموزش اين ساز را در دوره معاصر در ايران آغاز كرده ماريان گرون فلدوا است. وي همراه با ۹ نوازنده ديگر از جمهوري چك به دعوت غلامحسين مين باشيان (رئيس وقت اداره موسيقي كشور و هنرستان موسيقي) براي تدريس به تهران آمد. نامدارترين چنگ نوازان معاصر ايران، فرزانه نوايي و آذرنوش صدرسالك هستند. نوايي كه در هنرستان عالي موسيقي و آكادمي موسيقي وين تحصيل كرد چندي نيز در محضر هوشنگ ظريف به فراگيري موسيقي ايراني با تار پرداخت و درصدد برآمد تا براي نواختن نغمه هاي ايراني با چنگ، شيوه تازه اي پديد آورد ولي درگذشت زود هنگام و ناگهاني او در سال ۱۳۸۳ در اتريش اين كوشش ها را ناتمام گذاشت. آذرنوش صدرسالك كه در ايران اقامت دارد تا چند سال پيش با اركستر سمفونيك تهران همكاري داشت ولي او نيز با توجه به شرايط، متاسفانه در حال حاضر فعاليت چشمگيري در امر آموزش و اجرا ندارد و اركستر سمفونيك نيز در زمان نياز به جاي اين ساز از پيانو استفاده مي كند!
    امير مهيار تفرشي پور به عنوان آهنگساز، تلاش بسياري در زمينه آفريدن قطعاتي براي چنگ و رواج دوباره آن در عرصه موسيقي امروز ايران داشته است. وي حتي درصدد برآمد با همكاري شاند ويليامز و با تشويق آهنگسازان ايراني آلبومي از ساخته هاي آنها براي چنگ فراهم آورد. پروژه اي كه در اصل سال ها پيش از سوي فرزانه نوايي آغاز گرديد و با برخورد سرد آهنگسازان ايراني با شكست مواجه شد. تفرشي پور كه به تازگي به ايران بازگشته از فعاليت هايش در اين زمينه و همچنين اجراي كنسرتو براي چنگ و اركستر كه نام «پژواك پارسي» را بر آن نهاده با اركستر سمفونيك بي بي سي سخن مي گويد: «جاي تاسف است كه چنگ با داشتن پيشينه اي كهن در ايران، در حال حاضر در كشورمان تا اين حد مهجور واقع شده است. نزديك به يك سده از فعاليت آهنگسازان ايراني در فرم هاي موسيقي كلاسيك مي گذرد ولي ظاهراً نه كنسرتويي براي اين ساز نوشته شده و نه حتي قطعه اي براي تكنواز چنگ. دليل اين بي توجهي جداً پرسش برانگيز است. البته ساخت قطعه براي اين ساز چندان ساده نيست و راهنمايي گرفتن از يك چنگ نواز حرفه اي را نيز طلب مي كند. شايد كمبود نوازنده چنگ (هارپ) در ايران نيز اين عدم تمايل را تشديد كرده باشد ولي به هر حال آشنايي با شاند ويليامز كه يكي از چنگ نوازان بين المللي است و همچنين اشتياق خود من براي زنده كردن اين ساز در فضاي موسيقي ايران موجب شد تا قطعه «فانتزي ايراني» ساخته و در پاييز ۱۳۸۲ در فرهنگسراي نياوران اجرا شود. موقعيت بسيار خوب ديگري كه چند ماه پس از آن پديد آمد سفارش ساخت يك كنسرتو براي چنگ و اركستر از سوي اركستر سمفونيك بي بي سي بود كه در اسفند ماه سالي كه گذشت در لندن به اجرا درآمد.»
    
    
    •••
    •ما از موسيقي باستاني ايران و همچنين رپرتوار چنگ در گذشته هيچ ايده جدي موسيقايي نداريم. آنچه برجاي مانده تنها نمونه هاي حجاري شده و تئوري هاي كلي است. چه چيز ايده ساخت «پژواك پارسي» بوده است؟ صرفاً تاثيري احساسي كه در ذهن از اين يادگارهاي تاريخي پديد مي آيد؟
    معماري باستاني ايران معماري پيچيده اي است و از آنجا كه معماري و موسيقي در تاريخ هنر با هم پيوند داشته اند مي توان تصور كرد كه موسيقي ايران باستان نيز موسيقي پيچيده و باشكوهي بوده است كه البته اين تنها يك گمان است. من نخستين آهنگسازي نيستم كه مي كوشد شكوه فرهنگ و هنر ايران باستان را با موسيقي نشان دهد. «پژواك پارسي» اثري است كه هم از وضعيت معاصر و هم از گذشته ما ملهم است. بازتاباندن آن همه رويداد در يك اثر بيست و چند دقيقه اي كار ساده اي نيست چرا كه ايراني امروز درگير تناقض هاي بسياري است. فرهنگ ملي، مذهبي و غربي همه در زندگي امروز ايرانيان ادغام و بسياري از مردم ما جداً در شناخت جايگاه خود دچار مشكل شده اند. نخستين موومان در اين كنسرتو با ملودي ساده اي در دستگاه همايون آغاز مي شود كه براي شنونده بيشتر حالتي بداهه پردازانه دارد ولي پس از چند ميزان، قطعه با ورود سازهاي زهي به فضايي درگير و انديشمندانه مي رسد؛ شايد مانند يك ايراني امروزي. با شناختي كه از ساز چنگ يا هارپ وجود دارد كوشيدم برخلاف توقع شنوندگان از اين ساز استفاده كنم چرا كه چنگ تنها يك ساز زيبا و باستاني براي نواختن آرپژ و گليساندو نيست. اين شيوه نگرش تقريباً در همه دنيا حاكم است كه بيشتر از موسيقي فيلم هاي هاليوودي سرچشمه گرفته است. كوشيدم اين ساز را به دور از اين تكنيك هاي كليشه اي و به شيوه اي متفاوت به كار برم مانند لوچيانو بريو (آهنگساز بزرگ ايتاليايي) كه در يكي از كارهاي خود به نام «سكوانس» (براي چنگ) كاربردي غيرمعمول از تكنيك هاي چنگ داشته كه از آن جمله مي توان به نواختن چند نت به طور همزمان اشاره كرد كه به عنوان «كلاستر» شناخته مي شود. در كادانس موومان نخست، قطعه به حالت تونال خود بازمي گردد و به دور از هياهوهاي ديسونانس، بار ديگر به دستگاه همايون اشاره مي كند. در آغاز موومان دوم، ويولن آلتو نغمه اي را مي نوازد كه نشان از درونگرايي و ابهام زندگي ما دارد. در ميزان هاي بعدي بخش هاي مختلف اركستر به صورت كنترپوانيك ويولن آلتو را دربر مي گيرند و سپس شنونده را براي ورود چنگ آماده مي كنند. در ادامه ديالوگي بين چنگ و اركستر پديد مي آيد و در نهايت در سكوت كامل، اين موومان به پايان مي رسد. سومين موومان كه بيشتر به يك رقص باستاني ايراني شباهت دارد هم از درگيري مردم با امور روزمره زندگي خود حكايت دارد و هم از روحيه عرفاني و ايراني ما. به منظور ايده گرفتن براي ساخت اين اثر سفري نيز به كرمانشاه براي ديدن چنگ ايراني در طاق بستان داشتم. نقش هايي كه از دوره ساسانيان به يادگار مانده و در آنها چند بانوي نوازنده در حال چنگ نوازي هستند.
    •آيا رهبر و نوازندگان اركستر توانستند به راحتي با انديشه اي كه زيربناي ساخت اين اثر بوده ارتباط برقرار كنند يا ناگزير بوديد درباره فضاي بخش هاي گوناگون كار به آنها توضيح دهيد؟
    به جز معرفي خودم به آنها در نخستين جلسه تمرين به ياد نمي آورم كه با آنها صحبتي كرده باشم! چرا كه در يك اركستر حرفه اي مانند اركستر سمفونيك بي بي سي، نوازندگان نيازي به توضيحات آهنگساز ندارند و هر آنچه در پارتيتور نوشته شده را با دقت فراوان و همچنين با وسواس شديد رهبر به اجرا درمي آورند. تكنواز قطعه، شاند ويليامز كه داراي همسري ايراني است هم با شناختي كه از تاريخ و فرهنگ ايران داشت با مهارت كامل، اجرايي ويژه و بسيار احساسي ارائه كرد. زادگاه او سرزمين ولز است و وي از كودكي با ترانه هاي محلي و در فرهنگي سرشار از موسيقي بزرگ شده لذا گوش او نسبت به نوازندگان شهرنشين انگلستان با موسيقي شرقي بسيار مانوس تر است. رواج گسترده ساز چنگ در آن منطقه نيز در اجراهاي موفق او بسيار تاثيرگذار بوده است.
    •در شب اجراي برنامه آثاري كه از آهنگسازان ايراني به اجرا درآمد داراي فضايي بسيار متفاوت بود؛ «سمفوني خرابه هاي پارسه» از امين الله حسين كه حدود شصت سال پيش و با توجه به فضاي همان زمان در كاربرد ملودي هاي شرقي ساخته شده، «به ياد لامارتين» كه با الهام از سروده هاي اين شاعر فرانسوي توسط هرمز فرهت براي اركستر زهي آفريده شده و كنسرتوي شما. واكنش ها نسبت به هر يك از اين كارها چگونه بود؟
    اركستر و رهبر با سمفوني امين الله حسين كه البته قطعه زيبايي است بيشتر به عنوان موسيقي فيلم برخورد كردند. به ويژه آخرين موومان از اين سمفوني كه همه را به ياد موسيقي فيلم بنهور انداخته بود. البته اين قضيه تعجبي ندارد چون پسر آهنگساز، روبرت حسين از هنرپيشگان نامدار سينماي فرانسه است و شماري از آثار سمفونيك امين الله حسين در اصل به عنوان موسيقي فيلم ساخته مي شد و بعداً به صورت يك اثر سمفونيك بزرگ درمي آمد. اين قضيه در موسيقي فيلم «راسپوتين» نيز به گوش مي رسد كه موسيقي بخشي از آن در باله «مينياتورهاي ايراني» نيز به كار برده شده است. قطعه اي كه از هرمز فرهت به اجرا درآمد دو موومان براي اركستر زهي بود. اين اثر شايد ارتباطي با موسيقي ايراني نداشت ولي بايد تاكيد كنم كه يك هنرمند ايراني هميشه نبايد صرفاً در پي ارتباط برقرار كردن با موسيقي يا حتي فرهنگ ايران باشد. اين دو موومان با مهارت و شناخت كامل نوشته شده بود و مي توان به جرات گفت اين كار در ميان آهنگسازان ايراني تنها از عهده هرمز فرهت برمي آمد. آهنگسازي كه نه تنها آثار برجسته اي آفريده بلكه در عرصه موسيقي شناسي ايراني نيز چهره اي جهاني به شمار مي آيد. پايان نامه اي كه ايشان سال ها پيش در زمينه شناخت دستگاه هاي موسيقي ايران به دانشگاه UCLA ارائه كرد در سال ۱۹۹۰ به وسيله انتشارات دانشگاه كمبريج در سراسر دنيا انتشار يافت. براي من افتخار بزرگي بود كه اثرم در كنار اثر چنين موسيقي داني اجرا شود. رهبر فرانسوي اركستر، پاسكال روفه (Pascal Roufe) نيز بسيار تحت تاثير اين اثر قرار گرفته بود. ولي در نهايت فكر مي كنم آنچه جالب بود ارائه آثاري با حال و هوايي بسيار متفاوت از آهنگسازان ايراني از سه نسل بود كه تنوع انديشه و كار آنها را نشان مي داد.
    •اركستر سمفونيك بي بي سي در آغاز درصدد بود اين برنامه را به ساخته هاي آهنگسازان كشورهاي خاورميانه اختصاص دهد ولي در نهايت تمام برنامه به آهنگسازان و نوازندگان ايراني اختصاص پيدا كرد. اين دگرگوني در محتواي كنسرت ها چگونه رخ داد؟
    اگر اين برنامه به آثار كشورهاي خاورميانه اي و نه تنها ايران اختصاص پيدا مي كرد احتمال مي رفت آثاري از همه رنگ به ويژه از كشورهاي عربي در كنار آثار آهنگسازان شاخص ايران قرار گيرد. اين طرح مورد مخالفت عوامل ايراني كنسرت و همچنين شاند ويليامز قرار گرفت و خوشبختانه در نهايت محتواي برنامه تماماً به ايران اختصاص پيدا كرد. علاوه بر آثار آهنگسازان ايراني، قطعه «مجموعه ايراني» (Persian Set) براي اركستر، اثر هنري كاول (Henry Cowell) ، آهنگساز آمريكايي و «آوازهاي عاشقانه حافظ» (براي آواز و اركستر) از كارل شيمانوفسكي (Karol Szymanowski) آهنگساز لهستاني، هم اجرا شد كه هر دو كار، سال ها پيش با تاثير از فرهنگ و ادبيات پارسي ساخته شده بودند. گروه «دستان» نيز علاوه بر برنامه ويژه براي ارائه موسيقي كلاسيك ايراني در بخش كوتاهي نيز با اركستر سمفونيك بي بي سي اجراي مشترك داشت.
    •آيا اركسترهاي ديگر نيز براي اجراي كنسرتويي كه براي چنگ و اركستر آفريده ايد ابراز تمايل كرده اند؟
    صحبت هايي براي اجراي اين كنسرتو در پاييز امسال در كپنهاگ و سال آينده در آمستردام با تكنوازي شاند ويليامز شده است ولي هنوز به طور قطعي روشن نيست.
    
    


 روزنامه شرق، شماره 742 به تاريخ 4/2/85، صفحه 14 (موسيقي و تجسمي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1171 بار
    



آثار ديگري از "پژمان اكبرزاده"

  منبع غني موسيقي ايران / درباره مصطفي كسروي
پژمان اكبرزاده، ايران 21/8/85
مشاهده متن    
  دانشگاه كاليفرنيا و انتشار «امپراتوري فراموش شده»
پژمان اكبرزاده، شرق 8/5/85
مشاهده متن    
  نام خليج پارس در تركيه : خليج بصره / مخدوش ساختن نام خليج پارس ادامه مي يابد
پژمان اكبرزاده، شرق 7/5/85
مشاهده متن    
  كتابي درباره سواركاران برگزيده ساساني
پژمان اكبرزاده، شرق 18/4/85
مشاهده متن    
  جشن نامه اي براي بزرگان
پژمان اكبرزاده، شرق 17/4/85
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
صنايع زيرساخت هاي كشاورزي، غذايي، دام و طيور (دامپروران)
متن مطالب شماره 204، دي 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است