|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 در    جستجو:  
روزنامه شرق 85/2/11: تفكر تئولوژيك
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 2075
دوشنبه ششم مرداد ماه 1393



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 748 11/2/85 > صفحه 16 (افكار) > متن
 
 


عبور از مدرنيته 
تفكر تئولوژيك




    بيژن عبدالكريمي در مقاله مفصلي در روزنامه ايران به نقد و بررسي آرا و افكار سيداحمد فرديد پرداخته است. بخش كوتاهي از اين مقاله را كه در سه روز متوالي در روزنامه ايران به چاپ رسيده با هم مي خوانيم:سيداحمد فرديد نخستين انديشمند ايراني است كه با تفكر مارتين هايدگر، متفكر بزرگ دوران ما، عميقاً آشنايي يافت و كوشيد مفاهيم، ديدگاه ها و بصيرت هاي اساسي تفكر وي را به جامعه ايراني معرفي كند و از اين رهگذر بر فرهنگ و فضاي فكري جامعه ما تاثيري ژرف به جاي گذاشت. در اينجا كوشش شده است تا صرفاً به پاره اي از مهم ترين جنبه هاي تفكر و آثار او و ميراثي كه از وي براي ما به جاي مانده است، اشاره شود. مهم ترين نكات مثبت در تفكر فرديد، كه مي توانند به منزله ميراث فرديد براي جامعه ايران، تلقي شوند، عبارتند از:
    ۱- شيفت پارادايمي:به نظر مي رسد، ماهيت جنبش فكري فرديد را مي توان بدين نحو خلاصه كرد كه او كوشيد تا پارادايم و گفتمان نظري در جامعه ايراني را تا سطح يك گفتمان و پارادايم اونتولوژيك ارتقا بخشد. توضيح بيشتر اينكه، در دو قرن اخير، ايرانيان بيشتر در چهار گفتمان زير انديشيده اند: گفتمان تئولوژيك (براي نمونه آثار مطهري)، گفتمان سياسي (براي نمونه مصدق)، گفتمان ايدئولوژيك (نمونه هاي برجسته آن ماركسيسم و آثار شريعتي)، گفتمان اپيستمولوژيك (معرفت شناختي) و هرمنوتيك (نمونه برجسته اش گفتمان حاصل از قبض و بسط تئوريك شريعت عبدالكريم سروش). اما هيچ يك از شيوه هاي انديشيدن در اين گفتمان ها، يعني تفكرات تئولوژيك، سياسي، ايدئولوژيك و حتي معرفت شناختي/ هرمنوتيك، تفكر فلسفي به معناي عميق و درست كلمه نيستند. فلسفه، بالذات يعني اونتولوژي (وجودشناسي). مراد من از اونتولوژي آن نحوه از تفكري است كه درصدد فهم وجود في نفسه (و نه فقط موجودات) است. در اين سطح از تفكر، متفكر مي كوشد تا نتايج، لوازم و پيامدهاي فهم خويش از وجود في نفسه را در مواجهه اش با جهان و فهم خودش از آدمي، معرفت، حقيقت، فرهنگ، تمدن، دين، اخلاق، جامعه، سياست و غيره روشن سازد.در دوره جديد تاريخ تفكر ما ايرانيان، يعني در دوراني كه حصن حصين سنت در ديار ما فرو مي ريزد و جامعه ما از هويتي شبه مدرن برخوردار مي گردد، در ايران - و حتي شايد بتوان گفت در ميان همه مسلمانان - در عصر كنوني فرديد نخستين، و حتي مي توان گفت نخستين و آخرين، متفكري است كه به سطحي از تفكر اونتولوژيك، البته به كمك مفاهيم و مقولات هايدگري، دست يافت و كوشيد تا جامعه ايراني را نيز به اين سطح از تفكر سوق دهد.
    ۲- فهم صحيح از جهت گيري كلي تفكر هايدگر: فهم - تفسيرهاي بسيار متنوعي از تفكر هايدگر وجود دارد: فهم - تفسيرهاي پراگماتيستي، اگزيستانسياليستي، ماركسي، سكولار، الحادي، عرفاني و غيره. ليكن فرديد نه تنها نخستين ايراني است كه به تفكر هايدگر التفات پيدا كرد، بلكه به فهم - تفسير صحيحي نيز از جهت گيري كلي تفكر هايدگر نائل آمد و نيل به اين فهم - تفسير امر خطيري است كه به هيچ وجه نبايد آن را امري ساده و پيش پا افتاده تلقي كرد. درك تفكر هايدگر و فهم زبان او امري دشوار است زيرا اين تفكر و اين زبان، رسالت بي نهايت سترگ و دشواري را برعهده گرفته است. اين تفكر خواهان انديشيدن به حقيقتي است كه تحت هيچ مقوله اي قرار نمي گيرد و خواهان به تصوير كشيدن و به جلوي چشم آوردن امر بي صورتي است كه هيچ صورتي را به خويش نمي پذيرد. فهم تفكر هايدگر امري دشوار و به همان اندازه اساسي است و شايسته نيست كه كوشش هاي فرديد در فهم و معرفي تفكر هايدگر به جامعه ما را امري سخيف جلوه دهيم.
    ۳- فهم اونتولوژيك از غرب:براي فرديد، «غرب» نه يك مفهوم جغرافيايي، سياسي، اقتصادي يا حتي فرهنگي است. براي او، به تبعيت از هايدگر، ماهيت غرب، متافيزيك است و متافيزيك تلقي و تفسير خاصي از وجود في نفسه و نحوه رويارويي خاصي با هستي يعني نوع خاصي از اونتولوژي است. به همين دليل براي فرديد، به تبعيت از هايدگر، غرب و به همان سان شرق، مفاهيم اونتولوژيك هستند. غرب و شرق عبارتند از دوگونه اونتولوژي و دوگونه فهم از وجود في نفسه كه خودشان را در دو سنت و تاريخ گوناگون، دو فرهنگ و تمدن مختلف و در دو گونه نظام اجتماعي متفاوت آشكار مي سازند.[...]به رغم عظمت و يگانگي فرديد در تاريخ تفكر معاصر ما و به رغم اين حقيقت كه جامعه ايران به فرديد و تفكر او بسيار مديون است، انديشه وي از پاره اي نقصان ها و نقاط ضعف اساسي رنج مي برد كه عمده ترين آنها عبارتند از:
    تفكر تئولوژيك:اساساً يكي از مهم ترين موانع بنيادين تفكر در ميان ما مسلمانان، «تئولوژي انديشي» است تا آنجا كه بسياري از متفكران مسلمان، چه در گذشته و چه در دوره معاصر، نتوانسته اند خود را از اسارت در دام هاي تفكر تئولوژيك رها سازند. آنچه پاره اي از متفكران و روشنفكران ايراني تحت عنوان «امتناع تفكر در ايران» مطرح مي كنند، در واقع بايد به منزله «امتناع تفكر در پارادايم تئولوژيك» فهم شود؛ خصيصه اي كه صرفاً به جامعه ايران نيز اختصاص ندارد. بي ترديد، در سياق اين بحث بايد روشن شود كه تئولوژي چيست؟ تفكر تئولوژيك كدام است و تئولوژي انديشي از كدامين ويژگي ها و نشانه ها برخوردار است؟ ليكن اين مهم مجال و فرصت مبسوطي را مي طلبد كه خارج از محدوده هاي اين مقاله است. با اين وصف بايد اشاره شود كه در اين مقاله مراد از تئولوژي و تفكر تئولوژيك، صرف علم كلام يا الهيات و پرداختن به موضوعات اين حوزه نبوده و نقد تئولوژي انديشي و دعوت به گذر از تفكر تئولوژيك را نيز نبايد به منزله نقد تفكر ديني و دعوت به سكولاريسم تلقي كرد. مهم ترين وصف تفكر تئولوژيك پذيرش غيرانتقادي پاره اي از مفروضاتي است كه از اديان سنتي و تاريخي اخذ شده و وجوه سنتي و تاريخي خود را به منزله حقايقي فراتاريخي بنمايانند و لذا حيث تاريخي آنها ناديده انگاشته شود.با اين مقدمات، بايد اعتراف كنيم به رغم آنكه ما ايرانيان در گذار از تفكر تئولوژيك به سوي تفكر اونتولوژيك بسيار به فرديد و تفكر او مديونيم و به رغم آنكه خود فرديد براي گذر از تفكر تئولوژيك درس هاي بسيار بزرگي به جامعه ايرانيان آموخته است، ليكن خود او هنوز اسير تفكر تئولوژيك است و نتوانسته خويشتن را به تمامي از مفروضات تئولوژيك آزاد سازد. ممكن است گفته شود فرديد به دلايل فرهنگي و اجتماعي زبان تئولوژيك را براي بيان انديشه هاي غيرتئولوژيك خود برگزيده است، اما استفاده از زبان تئولوژيك الزاماً به معناي تئولوژيك بودن خود نحوه تفكر نيست.حتي اگر با اين دفاع، كه برخاسته از نوعي همدلي افراطي با آرا و انديشه هاي فرديد است، موافق باشيم، دفاعي كه پذيرش آن كاملاً محل ترديد است، بايد اعتراف كنيم كه متفكران در كاربرد زبان بايد بسيار هشيار و مراقب باشند، چراكه كاربرد نامناسب زبان يا به كارگيري زبان نامناسب براي بيان يك تفكر مي تواند به نتايج و فجايعي بسيار عميق و زيانبار بينجامد و اين اتفاقي است كه براي نمونه در ارتباط با تفكر هايدگر و جنبه هاي نقادانه اين تفكر نسبت به فرهنگ و تمدن غرب در كشور ما روي داده است و به دليل به كارگرفته شدن زبان نامناسب تئولوژيك، برخي به مواجهه ما با غرب نيز رنگ و بو و صبغه هاي تئولوژيك/ ايدئولوژيك بخشيده اند [...]
    
    
    عبور از مدرنيته: تفكر تئولوژيك
    


 روزنامه شرق ، شماره 748 به تاريخ 11/2/85، صفحه 16 (افكار)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 700 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

تبليغات

ترجمه

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
وطن امروز
 پيشخوان
ماهنامه تعالي
متن مطالب شماره 28-29، خرداد و تير 1393را در magiran بخوانيد.

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1393-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.
 

 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655

فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!

توصيه می کنيم هنگام استفاده از اين سايت یه ويژه در هنگام جستجو از مرورگر IE استفاده کنيد.
 

تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است