|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق85/2/12: نامه مناقشه برانگيز
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3364
سه شنبه 23 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 749 12/2/85 > صفحه 19 (تاريخ) > متن
 
      


تاريخ معاصر ايران 
نامه مناقشه برانگيز


نويسنده: اميدپارسانژاد


    غروب روز ۲۶ محرم سال ۱۲۶۸ه.ق. (همان روزي كه فرمان خلع ميرزا تقي خان اميركبير از تمام مناصب و القاب در روزنامه وقايع اتفاقيه منتشر شد) يكي از مستخدمان مورد اعتماد امير نزد جاستين شيل (وزير مختار بريتانيا) رفت. او به نوشته عباس امانت در «قبله عالم»: «سند عجيبي ظاهراً به خط صدراعظم معزول و حال در بند همراه داشت كه در آن «هرگونه حق يا درخواست براي كسب حمايت از سفارت انگلستان يا هر كنسولگري انگليسي را از خود سلب مي كرد.» اما شگفت انگيزتر از خود سند واكنش شيل بود زيرا وي به سهولت اين ادعاي مستخدم مذكور را پذيرفت كه اين سند مطابق «ميل باطني و واقعي» اميركبير و «كاملاً حياتي و به صلاحش» است و «به زور يا تهديد از وي گرفته نشده است.» آنگاه ديپلمات مجرب انگليسي با مهر و امضا كردن بدون تأمل اين سند اميركبير را گام ديگري به «سرنوشت محتوم» اش نزديك تر برد.» (امانت ص۲۲۷- عبارات داخل گيومه از گزارش ۲۲ نوامبر ۱۸۵۱ (۲۷ محرم) شيل به پالمرسون نقل شده است.)
    •عريضه
    پرنس دالگوروكي وزيرمختار روسيه نيز سند مشابهي دريافت كرد اما حاضر نشد آن را بپذيرد. او اين احتمال را در نظر گرفت كه سند را به زور از امير گرفته باشند. هرچند تنها نتيجه عدم پذيرش دالگوروكي اين بود كه بدگماني شاه نسبت به امير بيشتر شود.
    از جمله مهمترين اختلافاتي كه ميان روايت هاي آدميت و امانت وجود دارد (و در طول سال گذشته مناقشات قلمي فراواني را برانگيخته است) نامه اي است منسوب به امير كه ضميمه گزارش ۲۲ نوامبر شيل به پالمرسون بوده است. اين نامه را امانت در روايت خود آورده ولي آدميت به آن هيچ اشاره اي نكرده است. ابتدا متن نامه را (كه امير روز ۲۷ يا ۲۸ محرم به شيل نوشته) به نقل از كتاب امانت بخوانيد:
    «آن جناب اغلب گفته اند كه از جانب دولت انگليس خاصه دستور دارند ضعفا و ستمديدگان را معاضدت فرمايند. من امروزه در ايران احدي را نمي شناسم كه از خود من ستمديده تر و بي كس تر باشد. اين مختصر را در دم آخر (پيش از عزيمت به تبعيد كاشان) به شما مي نويسم. من بدون هيچ تقصيري نه فقط از مقام و منصب خود معزول بلكه ساعت به ساعت در معرض مخاطرات تازه مي باشم. افراد ذي نفع كه دور شاه حلقه زده اند به اين اكتفا ندارند كه غضب همايوني تنها شامل حال من شود، بلكه اولياي دربار را چنان بر ضد من برانگيخته اند كه ديگر اميدي به جان خود و عائله و برادرم ندارم. علي هذا من و خويشان و برادرم خود را به دامن حمايت دولت بريتانيا مي اندازيم. اطمينان دارم كه آن جناب به معاضدت اقدام مي كنند و طبق قواعد انسانيت و شرافت به طرزي شايسته تاج و تخت بريتانياي كبير و شأن ملت انگليس در حق من و خانواده و برادرم عمل خواهيد فرمود. فقدان هرگونه تقصير اين جانب از يادداشت رسمي وزير امور خارجه [بريتانيا] به وزير خارجه اين دربار مشهود است. ديگر توان (يا مجال) نوشتن ندارم.» (امانت، صص ۲۲۸ و ۲۲۹ - امانت در يادداشت هاي مربوط به همين نامه از آدميت انتقاد كرده كه از گزارش شيل و منضماتش فراوان استفاده مي كند ولي هيچ اشاره اي به ضميمه شماره ۵ (عريضه امير به شيل) نمي كند. او مي نويسد: «فريدون آدميت كه اميركبير را بي حد مي ستايد از اين قبيل برگزيدن و دستچين كردن ها زياد دارد. چهره اميركبير هر چقدر هم مستأصل و مايوس اما ناتاريخي باشد، باز زندگينامه نويسش نمي تواند اجازه دهد قهرمانش به سفارتخانه اي خارجي پناه ببرد. آن هم سفارت انگليس.»)
    •خدشه
    متن اصلي اين نامه مناقشه انگيز در دست نيست. تنها دو ترجمه از آن در اسناد وزارت خارجه بريتانيا وجود دارد. يكي را چنانكه ديديم شيل ضميمه گزارش خود كرده است. اما دومي به شش سال بعد مربوط مي شود. موري (جانشين شيل) در جنجال مربوط به پناهندگي هاشم خان نوري و همسرش به سفارت انگليس در سال ۱۸۵۷ ميلادي، ترجمه اي ديگر از نامه امير به وزير خارجه بريتانيا مي فرستد تا يادآوري كند مصلحت انگلستان در حفظ رسم اعطاي پناهندگي است.
    نكته ديگر در مورد اين نامه عدم مطابقت تاريخ ها است. امانت خود در پانويس مي نويسد: «تاريخ نامه پنجشنبه ۲۸ محرم سال ۱۲۶۸ ، ۲۲ نوامبر ۱۸۵۱ است. تاريخ ميلادي متقارن با پنجشنبه است ولي ۲۸ محرم به جمعه مي افتد. بعيد نيست اين تفاوت در نتيجه بد خواندن تاريخ به خط فارسي روي داده و تاريخ ۲۷ محرم بوده است.» منتقداني كه اين نامه را مخدوش و غيرقابل استناد مي دانند، از جمله به موضوع خدشه اي كه در تاريخ نامه وجود دارد اشاره مي كنند.
    به نظر مي رسد حتي اگر اين نامه را مخدوش بدانيم، اينكه آدميت هيچ اشاره اي به آن نكرده است قابل توجيه نيست. شيوه اي كه آدميت در سراسر كتابش به كار گرفته (و از قضا به همين دليل كتاب «اميركبير و ايران» در زمره بهترين پژوهش هاي تاريخي مربوط به دوران قاجاريه در آمده) ناديده گرفتن ادعاها نيست. بارها در اين كتاب روايت هاي مختلف در مورد يك واقعه با هم مقايسه شده و احتمالات مختلف در نظر گرفته شده است. (مثلاً نگاه كنيد به بخش مربوط به قتل امير در فين كاشان.) از آنجا كه تقريباً محال است آدميت به هنگام بررسي اسناد وزارت خارجه انگليس ترجمه نامه امير را نديده باشد، بايد بپذيريم كه عمداً به آن اشاره نمي كند. موارد مشابه ديگر كه پيش تر به آن اشاره شد مويد اين احتمال است.
    
    


 روزنامه شرق، شماره 749 به تاريخ 12/2/85، صفحه 19 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 273 بار
    



آثار ديگري از "اميدپارسانژاد"

  احدي از رعيت ايران
اميدپارسانژاد، شرق 11/2/85
مشاهده متن    
  عهدنامه(۲)
اميدپارسانژاد، شرق 26/11/84
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله شيمي رياضي
شماره 4 (پياپي 904)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است