|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق85/2/16: سئوال بي پاسخ
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3364
سه شنبه 23 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 752 16/2/85 > صفحه 19 (تاريخ) > متن
 
      


تاريخ معاصر ايران 
سئوال بي پاسخ


نويسنده: آرش بهداد


    در شماره گذشته ترجمه متن نامه اي منسوب به ميرزاتقي خان اميركبير را خوانديد كه به روز ۲۷ محرم ۱۲۶۸ه.ق. مربوط مي شود و امير در آن از وزيرمختار بريتانيا خواستار حمايت براي خود و خانواده اش شده است. به نظر مي رسد با اتكا به اطلاعاتي كه فعلاً در دست داريم نمي توان با قاطعيت در مورد اصلي يا جعلي بودن اين نامه اظهارنظر كرد.
    از يك سو اصل نامه _يا حتي رونوشت آن به زبان فارسي- موجود نيست. تاريخ ميلادي و قمري كه در آن ذكر شده مطابقت ندارد (يك روز اختلاف دارد). ر.ج. واتسون كه در آن هنگام منشي سفارت بود در كتاب خود («تاريخ ايران») به اين نامه اشاره نكرده است و به لحاظ منطقي نيز مي توان ايرادهايي به متن نامه وارد كرد.اما از سوي ديگر قرينه يا دليلي قطعي بر جعلي بودن اين نامه نيز وجود ندارد. از اين نامه دست كم دو ترجمه در اسناد وزارت خارجه بريتانيا ديده شده است؛ يكي در گزارش شيل (مربوط به همان روز ۲۷ محرم) و ديگري در گزارشي از موري (جانشين شيل) كه شش سال بعد ارسال شد. بنابراين بدون ترديد نامه اي به زبان فارسي حاوي درخواست حمايت امير در اسناد سفارت وجود داشته است. اگر فرض را بر جعل بگيريم، اين كار مي بايست همان روز ۲۷ محرم (۲۲ نوامبر) انجام شده باشد (چون ترجمه نامه ضميمه گزارشي است كه در اين روز براي وزارت خارجه بريتانيا فرستاده شد). يعني احتمالاً شيل مي بايست دست به چنين كاري زده باشد، اما معلوم نيست او چرا بايد چنين مي كرد. شيل به خوبي مي دانست اگر امير به سرنوشتي شوم دچار شود، او به اين دليل كه حمايت خود را دريغ كرده، شاه و صدراعظم جديد را عليه اقدام وزيرمختار روسيه در پيشنهاد حمايت به امير برانگيخته، متن حاوي انصراف امير از درخواست حمايت را كه معلوم نبود در چه شرايطي از او گرفته شده پذيرفته و سرانجام همين نامه منسوب به امير را بي جواب گذاشته شماتت خواهد شد. حتي اين احتمال وجود داشت كه وزارت خارجه بريتانيا او را به بي تدبيري متهم كند (بعداً واكنش بسيار شديد دولت انگلستان را به ماجراي قتل امير خواهيد خواند). بنابراين جعل چنين نامه اي نه تنها هيچ فايده اي براي شيل نداشت، بلكه او را بيشتر در موضع اتهام قرار مي داد.
    •سختگيريم
    با اين تفصيل چنانكه گفتيم نمي توان به نتيجه اي قطعي در مورد اصالت اين نامه رسيد. اما از مجموع اتفاقات روز ۲۵ محرم به بعد مي توان چنين نتيجه گرفت كه امير در پي يافتن پناهي براي خود و خانواده اش بوده است. جوهر بسياري از مناقشات كه بر سر كتاب «قبله عالم» نوشته عباس امانت در گرفته و از جمله مجادلات زيادي را در مورد نامه فوق الذكر در بر داشته، اين است كه ادعاي درخواست حمايت امير از سفارت انگليس يا روسيه نمي تواند حقيقت داشته باشد زيرا امير در طول دوران صدارتش همواره كوشيد از دخالت سفارتخانه ها در امور داخلي ايران جلوگيري كند و با توجه به اينكه مردي شجاع، متين و استوار بود هرگز حاضر نمي شد پس از سقوط از كرسي صدارت تن به تحت الحمايگي همان سفارتخانه ها بدهد.اما نكته اي كه در اين ميان مغفول مانده، موقعيتي است كه امير در آن قرار داشت و جنس حمايتي كه طلب مي كرد. بايد به ياد داشت در روزهاي پس از عزل امير از صدارت (و پيش از آنكه نوري به جاي او منصوب شود) احتمال بازگشت او به قدرت - به تصريح مؤكد جاستين شيل- فراوان بود، اما او براي اين منظور پشتيباني سفارتخانه ها را طلب نكرد. آنچه امير در تنگناي نهايي طلب مي كرد حفظ جان خود و از آن مهمتر حفظ خانواده اش بود. رسم دوران قاجار را به ياد آوريد. به ياد آوريد روزي را كه فتحعلي شاه مي خواست به كار وزيراعظمش ميرزا ابراهيم خان كلانتر شيرازي پايان دهد و نقشه را طوري طراحي كرد كه تمام بستگان او در اقصي نقاط كشور همزمان به بند افتادند.در نامه مناقشه انگيز ۲۷ محرم از قول امير مي خوانيم: «ديگر اميدي به جان خود و عائله و برادرم ندارم». حتي به فرض اصالت نامه آنچه او تقاضا مي كند كمك سياسي نيست، بلكه تصريح مي كند كه «معاضدتي» طبق «قواعد انسانيت» انتظار دارد، يعني يك كمك انسان دوستانه. به ياد داشته باشيد كه امير، بر خلاف بعضي از ما، به بيماري «بيگانه ستيزي» مبتلا نبود و در دوران صدارتش واقع بينانه كوشش مي كرد مناسباتي متعادل و منطقي با سفارتخانه هاي روسيه و انگليس برقرار كند. او طبيعتاً ديپلمات هاي خارجي را انسان مي شمرد و براي آنها «شرافت شخصي» قائل بود. بنابراين درخواست كمك او درخواستي شرافتمندانه براي حفظ جان خود و خانواده اش بود. چه سختگير و بي گذشت بايد باشيم كه چنين درخواستي را براي او روا ندانيم!
    •تشييع
    درخواست كمك امير هر چه بود پاسخي دريافت نكرد. او روز ۲۷ يا ۲۸ محرم روانه تبعيدگاهش در كاشان شد. مري شيل، همسر جاستين شيل در كتاب خاطراتش مي نويسد: «موقعي كه تصميم به تبعيد او به كاشان گرفته شد، همسرش _ خواهر شاه- كه زن جوان ۱۸ساله اي بود، عليرغم ممانعت برادر و مادرش تصميم گرفت شوهر خود را در تبعيدگاه همراهي كند... چند روز بعد موقعي كه ما از دروازه شهر خارج مي شديم، در چند قدمي خود تصادفاً با گروهي در ابتداي جاده اصفهان مواجه شديم كه همان قافله حامل امير و شاهزاده خانم بود. هر دوي آنها درون تخت رواني حركت مي كردند كه در محاصره قراولان قرار داشت. اين صحنه كه بي شباهت به تشييع جنازه نبود به قدري منظره غمناكي داشت كه من تاكنون شبيه آن را نديده بودم. دلم مي خواست در آن لحظه آنقدر جسارت داشتم كه پرده تخت روان آنها را به كناري بزنم و امير محبوس را همراه زن جوان بينوايش و دو بچه كوچكشان به درون كالسكه خود بياورم و آنها را به سفارتخانه خودمان ببرم، انگار سرنوشتي را كه منتظر او بود احساس مي كردم.» (خاطرات ليدي شيل، ترجمه حسين ابوترابيان)
    
    


 روزنامه شرق، شماره 752 به تاريخ 16/2/85، صفحه 19 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 231 بار
    



آثار ديگري از "آرش بهداد"

  سرانجام غائله فرهادميرزا
آرش بهداد، شرق 17/3/85
مشاهده متن    
  امور داخلي
آرش بهداد، شرق 9/3/85
مشاهده متن    
  دردسر تحت الحمايگي
آرش بهداد، شرق 8/3/85
مشاهده متن    
  آغاز ماجراي فرهادميرزا
آرش بهداد، شرق 7/3/85
مشاهده متن    
  تجديد دوستي با فرانسه
آرش بهداد، شرق 3/3/85
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه نوين دارو
متن مطالب شماره 143، بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است