|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه رسالت85/2/25: بررسي آيه فطرت
magiran.com  > روزنامه رسالت >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 9436
دو شنبه 29 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2829
magiran.com > روزنامه رسالت > شماره 5863 25/2/85 > صفحه 17 (انديشه قرآني) > متن
 
 


بررسي آيه فطرت


نويسنده: سکينه نعمتي

گفتگو از فطرت يک بحث عمده و ضروري است زيرا اين موضوع با آنکه از جمله اساسي ترين مسايل اعتقادي اسلام است اما درباره آن کمتر سخن گفته شده است و مي توان گفت اين موضوع از آن دسته مسايلي است که مسکوت مانده است. ما احيانا همين قدر مي دانيم که فطرت يکي از مسايل مهم و عمده اسلامي است و به عنوان يکي از مهمترين راههاي شناخت خدا و حرکت در سوي او به شمار مي آيد و از صميم دل نيز بازگشت به فطرت را به عنوان مراجعت انسان به راه صحيح و موفقيت آميز آرزو مي کنيم اما اطلاع ما يک آگاهي اجمالي و سربسته است و اغلب چنانکه بايد با آن آشنايي نداريم و حتي کم نيستند کساني از ما، که اصولا نمي دانند فطرت چيست؟ و اهميت آن و ضرورت آگاهي از آن کدامست؟ در حالي که فطرت به مفهوم ملازمت و همگامي با کيفيت ايجاد و وجود، بيانگر يک طريقه و يک مکتب و يک آييني است که با شالوده وجود انسان در انطباق کامل مي باشد و اساس وجود آدمي و اصولا از آن بالاتر، اساس عالم آفرينش بر پايه آن استوار است. بنابراين بحث از آن و آگاهي از آيين فطرت به عنوان يک ضرورت اجتناب ناپذير مطرح است، ضرورتي که ناآگاهي از آن و عدم توجه به آن متضمن عدم موفقيت و خسارتي جبران ناپذير در حيات انسان مي باشد.
    لازم به توضيح مي باشد که موضوعات مهم فلسفه سه موضوع مي باشد: خدا، انسان و جهان. بحث فطرت بحثي است مربوط به انسان و از يک نظر مي توان گفت که مربوط به خدا و انسان است. يعني يک سر مساله فطرت خدا است و سر ديگر آن انسان مي باشد. همچنين در منابع اسلامي (قرآن و سنت) روي اصل فطرت تکيه فراوان شده است.
    1- واژه فطرت: فطرت از ماده “فطر” در لغت به معناي شکافتن(1)، گشودن شي و ابراز آن(2)، ابتداو اختراع(3)، شکافتن از طول، ايجاد و ابداع آمده است و از آنجايي که آفرينش و خلقت الهي به منزله شکافتن پرده تاريک عدم و اظهار هستي اسکاني است يکي از معاني اين جمله آفرينش و خلقت است البته آفرينشي که ابتدايي و ابداعي باشد.(5) کلمه فطره بر وزن فعلت به اصطلاح اهل ادب بناي نوع را مي رساند و دو کلمه مورد بحث به معناي نوعي از خلقت است.(6) در قرآن کريم مشتقات کلمه “فطر” به صورتهاي گوناگوني به کار رفته ليکن همه فطرت تنها يک بار استمال شده است.(7) در قرآن سه لغت آمده است که مفهوم هاي متعدد دارند اما مصداق آنها واحد است لغت فطره است دوم لغت صبغه و سوم لغت حنيف. يعني در مورد دين هر سه لغت به کار رفته است.(8)
    2-آيه معروف فطرت و قسمت هاي مهم آن، آيه فطرت که جزء سوره روم است مي گويد: “فاقم وجهک للدين حنيفا فطره الله التي فطرالناس عليهالاتبديل لخلق الله ذلک الدين القيم ولکن اکثر الناس لايعلمون” (روم، آيه 30) پس با تمام وجود رو به سوي دين حنيف کن و ملازم با فطرت الهي باش که خداوند مردم را بر آن آفريده است و در آفرينش خدا تغيير و تبديلي نيست اين است دين قيم. ليکن اکثر مردم با اين حقيقت آگاه نيستند.
    همان طور که مي بينيد آيه فطرت با حرف “فاء” آغاز مي گردد و اين حرف به اين معنا دلالت دارد که آيه مذکور در مقام جمع بندي و بيان نتيجه آيات قبلي مي باشد که در خصوص مبدا و معاد بود و معنايش اين است که وقتي ثابت شد که خلقت و تدبير تنها از آن خدا است و اورا شريکي نيست و او به زودي خلق را مبعوث نموده و به حساب مي کشد و نيز در آن روز کسي که از او اعراض کرده باشد و رو به غير او آورده باشد راه نجاتي ندارد پس روبه سوي دين کن و ملازم آن باش که آن همان ديني است که خلقت الهيه بدان دعوت مي نمايد. بنابراين مراد به اقامه وجه براي دين روي آوردن به سوي دين و توجه بدان بدون غفلت از آن است مانند کسي که به سوي چيزي روي مي آورد و همه حواس و توجه اش را معطوف بدان مي کند به طوري که ديگر به هيچ طرف نه راست و نه چپ رو بر نمي گرداند و ظاهرا “لام” در دين لام عهد مي باشد و در نتيجه مراد بدين دين اسلام خواهد بود.(9) زراه از امام باقر(ع) مي پرسد: “حنفاء لله” يعني چه؟ حنيفيت يعني فطرت(10) همچنين از لحاظ اعرابي کلمه حنيفا حال از فاعل “اقم” است و ممکن است حال از دين يا حال از وجه باشد اما اولي ظاهرتر و باسياق آيه مناسب تر است و کلمه نامبرده از ماده حنف است که به معناي تمايل دو پا به سوي وسط مي باشد و در آيه منظور اعتدال است.(11) و به طور کلي اگر ما بخواهيم لغت حنيف را معني نماييم معنايش چنين مي شود حقيقت گرا يا حق گرا؛ چرا که دانسته شد حنيفيت يعني ميل و گرايش به حقيقت و اينکه در فطرت انسان حنيفيت است يعني در فطرت او حق گرايي و حقيقت گرايي وجود دارد.(12) همچنين واژه دين چيزي به غير از سنت حيات و راه و روشي که بر انسان واجب است آن را پيشه خود سازد تا سعادتمند شود نيست. پس هيچ انساني هيچ هدف و غايتي ندارد مگر سعادت، همچنانکه تمامي انواع مخلوقات به سوي سعادت خودو از آن هدفي که ايده آل آنها است هدايت فطري شده اند و طور خلق شده اند و به جهازي مجهز گشته اند که با آن عنايت و هدف مناسب است همچنانکه از موسي(ع) حکايت کرد که در پاسخ فرعون گفت (ربنا الذي اعطي کل شي خلقه ثم هدي، پروردگار ما کسي است که نخست خلقت هر چيز را به آن چيز داد سپس هدايتش نمود.) بنابراين انسان نيز مانند انواع مخلوقات مفطور به فطرتي است که او را به سوي تکميل نواقص خود و رفع حوائبش هدايت نموده است. پس انسان داراي فطرتي خاص به خود است که او را به سنتي خاص به زندگي به خود هدايت مي کند و راه معيني دارد که منتهي به هدف و عنايتي خاص مي شود راهي که جز آن راه را نمي تواند پيش بگيريد.
    3- طبيعت، غريزه، فطرت: فطرتي که در قرآن آمده است غير از فطريات و امور فطري است که در منطق و فلسفه از آن بحث مي شود و غير از طبيعت است که معمولا در مورد بي جانها به کار برده مي شود و غير از غريزه است که در حيوانات و در انسان در بعد حيوانيش موجود است. فطرت که همان بينش شهودي انسان به هستي محض و گرايش آگاهانه و کشش شاهدانه و پرستش خاضعانه نسبت به حضرت اوست نحوه خاصي از آفرينش است که حقيقت آدمي با آن نحو سرشته شده است و جان آدمي به آن شيوه خلق شده است. فصل اخير انسان را همان هستي ويژه مطلق بيني و مطلق خواهي او تشکيل مي دهد. همه اين عناوين ياد شده (غريزه، طبيعت، فطرت) معمولا از يکديگر جدا و مصداقا عين يکديگرند به طوري که اگر انسانيت انسان محفوظ بماند هم آن بينش شهودي به خداوند محفوظ است و هم اين جذابيت و پرستش خاضعانه.(13) پس فطرت مانند طبيعت و غريزه يک امر تکويني است يعني جزء سرشت انسان است اما امري است که از غريزه آگاهانه تر است و به صورت بالقوه است در حالي که غريزه يا طبيعت به صورت بالفعل در آدمي وجود دارند. فرق ديگري که فطريات با غريزه دارد اين است که غريزه در حدود مسايل مادي زندگي حيوان است و فطريات انسان مربوط مي شود به مسائلي که ما آنها را مسائل انساني يا ماوراء حيواني مي ناميم.(14)
    منابع و ماخذ:
    1- حسيني زبيدي، محمد مرتضي، تاج العروس، ج 13، ص 325
    2- ابوالحسن بن ذکريا، معجم مقاييس اللغه، ج 4، ص 510
    3- جوهري، اسماعيل بن حمار، صحاح اللغه، ج 2، ص 781
    4- اصفهاني، راغب، معجم مفردات الفاظ قرآن، ص 396
    5- جوادي آملي، مبدا، فطرت در قرآن، تنظيم و ويرايش محمدرضا مصطفي پور، ص 23
    6- طباطبايي، محمد حسين، الميزان، مترجم محمد باقر موسوي همداني، ج 31، ص 286
    7- روم/ آيه 30
    8- مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، ج 3، ص 459
    9- طباطبائي، محمد حسين، همان، ص 286
    10- مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج 3، ص 279
    11- طباطبايي، محمد حسين، همان، ص 286
    12- مطهري، مرتضي، همان، ص 462
    13- جوادي آملي، عبدالله، همان، ص 25-24
    14- مطهري، همان، ص 466
    
    


 روزنامه رسالت، شماره 5863 به تاريخ 25/2/85، صفحه 17 (انديشه قرآني)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1025 بار



آثار ديگري از "سکينه نعمتي"

  ولايت فقيه وقاعده تمدني ايراني
سکينه نعمتي، رسالت 13/6/86
مشاهده متن    
   پديدارشناسي ايراني
سکينه نعمتيا، رسالت 10/6/86
مشاهده متن    
  اسلام تکنوکراسي ؛اسلام آمريکايي
سکينه نعمتي، رسالت 5/6/86
مشاهده متن    
  زمان سازي و مکان سازي در پروژه جهاني شدن
سکينه نعمتي، رسالت 31/5/86
مشاهده متن    
  فلسفه صدرايي؛ فلسفه چرايي وچگونگي يا...
سکينه نعمتي، رسالت 30/5/86
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه توانبخشي
متن مطالب شماره 4 (پياپي 81)، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است