|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق85/3/20: معماري پس از مشروطه خواهي
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3289
دو شنبه 21 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 779 20/3/85 > صفحه 18 (كتاب) > متن
 
      


معماري پس از مشروطه خواهي


نويسنده: علي اعطا

معماري كريم طاهرزاده بهزاد
    نويسنده: بيژن شافعي، سهراب سروشياني و ويكتور دانيل
    انتشارات ديد
    چاپ اول- ۱۳۸۴

    «مرحوم اعتماد الدوله وزير معارف وقت در مدرسه نوبنياد مهندسي و معماري را تخته كرد و در مقابل اعتراضات شديد من گفت مدرسه مذكور سالي حداقل ده هزار تومان خرج لازم دارد و دولت اين وجه را ندارد و علاوه كرد كه ما مهندس و معمار تحصيلكرده مي خواهيم چه كنيم همان معماران بي سواد كافي است و اگر ديوار بنا شكاف برداشت با كاهگل پر مي كند.»
    عبارات فوق كه توسط يكي از اولين معماران تحصيلكرده ايراني به نام كريم طاهرزاده بهزاد نوشته شده از يكي از كتاب هاي او با عنوان سرگذشت لوله كشي تهران (انتشارات اقبال، ۱۳۴۱) عيناً نقل شده است. گذشته از اينكه اين جملات براي يك آدم تحصيلكرده امروزي شايد كمي بار طنز داشته باشد و از پركردن شكاف ديوار با كاهگل آن هم به توصيه وزير خنده اش بگيرد، اين جملات از تغيير و تحول و چالش جدي در تاريخ معماري ايران در اوايل اين قرن حكايت مي كند؛ دوره اي كه براي دو سلسله از معماران ايراني مقطع تاريخي مهمي محسوب مي شود: سلسله معماران سنتي ايراني آخرين نفس هايش را مي كشد و آخرين نسل معمارانش را به جامعه مي فرستد و سلسله معماران آكادميك و تحصيلكرده ايراني متولد مي شود. مهندس كريم طاهرزاده بهزاد، يكي از معماران مهم اين سلسله نوظهور است، هر چند ممكن است اين نام نه تنها براي مردم عادي، بلكه براي بسياري از متخصصين معماري، آنقدرها هم آشنا نباشد.
    كتاب «معماري كريم طاهرزاده بهزاد» محصول فعاليت پژوهشي طولاني مدت سه معمار و پژوهشگر ايراني به نام هاي بيژن شافعي، سهراب سروشياني و ويكتور دانيل است كه به بررسي زندگينامه اين معمار، آثار او، زمينه هاي موثر بر فعاليت هاي او و انتها، سبك شناسي آثار معماري او مي پردازد. اين كتاب دومين اثر از مجموعه كتاب هاي معماري دوران تحول ايران است وكتاب اول با عنوان معماري «نيكلاي ماركوف» پيش از اين منتشر گرديده است.
    آن گونه كه در مقدمه كتاب معماري كريم طاهرزاده بهزاد آمده است «معماري دوران تحول به دوره اي از معماري سرزمين ايران مي پردازد كه تحول يكي از مشخصه هاي مستمر آن است. از ديدگاه تاريخي، اين دوره از اواسط دوران ناصر الدين شاه قاجار شروع شده و تاكنون ادامه يافته است. در اين دوره تحول با مشخصه هاي متغيري همراه است. بناهاي متعددي توسط معماران ايراني و خارجي ساخته شده اند كه متاثر از تغيير در زمينه هاي مختلف هستند و ضرورت تقسيم بندي دوره هاي تاريخي را ايجاب مي كند.» در ادامه، آمده است «گروه معماري دوران تحول با نام كريم طاهرزاده بهزاد هنگامي مواجه شد كه در سال ۱۳۶۷ در ادامه مسير شناخت معماري معاصر ايران در حال پژوهش درباره بناهاي ايستگاه هاي راه آهن بود...»
    در ادامه با نگاهي به سرگذشت اين معمار ايراني، به معرفي كتاب «معماري كريم طاهرزاده بهزاد» اثر بيژن شافعي سهراب سروشياني و ويكتور دانيل مي پردازيم.
    • يك معمار مشروطه خواه
    كريم طاهرزاده بهزاد در سال ۱۲۶۷ در تبريز متولد مي شود و خيلي زود در سن ۱۹ سالگي يعني در اواسط سال ۱۲۸۶ به مشروطه خواهان مي پيوندد. او سپس وارد فرقه اجتماعيون عاميون و عضو فدائيان تبريز مي شود و سرپرستي مدافعان سنگر محله چرنداب تبريز را برعهده مي گيرد. پس از تسليم كليه محلات شهر كه توسط فدائيان محافظت مي شد به گروه محله اميرخيز مي پيوندد كه توسط ستارخان محافظت مي شد. بعدها، پس از آشفته شدن اوضاع شهر و شهادت آزاديخواهان مشروطه به استانبول مي رود و با تاثيرپذيري از برادرش، حسين طاهرزاده بهزاد (كه بعدها رئيس اداره هنرهاي مستظرفه ايران شد) به تحصيل معماري مي پردازد.
    او پس از پايان تحصيلاتش در دانشكده هنرهاي زيبا در وزارت اوقاف استانبول مشغول به كار مي شود و در نهايت بعد از ۹ سال اقامت در استانبول، به دعوت كاردار سفارت استانبول در آلمان، راهي برلين مي شود. او در برلين با كاظم زاده ايرانشهر مدير مجله ايرانشهر هم خانه مي شود و با افرادي چون جمال زاده، رضا تربيت، تقي زاده و نيز كاظم زاده ايرانشهر در انتشار مجله كاوه همكاري مي كند. در همين دوران، طاهرزاده بهزاد كتابي را تحت عنوان «سرآمدان هنر» در برلين و در چاپخانه ايرانشهر به چاپ مي رساند كه از اولين كتاب هايي است كه توسط يك ايراني در زمينه هنر و معماري ايران و با ديدگاهي تحقيقي نگاشته شده است. طاهرزاده بهزاد در نهايت در آذر ماه ۱۳۰۵ به ايران باز مي گردد و پس از دو سال فعاليت در تهران، به دعوت انجمن آثار ملي، براي تهيه طرحي براي مقبره فردوسي عازم مشهد مي شود. او شش سال و نيم در مشهد فعاليت مي كند كه حاصل آن بناهايي از قبيل آرامگاه فردوسي، بيمارستان شاهرضا، دبيرستان شاهرضا، تئاتر شير و خورشيد و احداث خيابان فلكه و بناهاي متعدد ديگري است. طاهرزاده بهزاد پس از آن مجدداً به تهران بازمي گردد و در اين دوران، فعاليت هاي متعددي مانند طراحي نماي شمالي مجلس، تهيه طرح دانشگاه جنگ، اصلاح بناي نيمه تمام بيمارستان راه آهن و ... انجام مي دهد. او همچنين يكي از بنيانگذاران آموزش آكادميك معماري در ايران و موسسان شعبه مهندسي و معماري در مدرسه هنرهاي زيباست و در كنار افرادي چون مهندس فروغي و صديقي و مهندس دوبرول فرانسوي برنامه اي براي تدريس در رشته هاي معماري تهيه مي كنند. طاهرزاده بهزاد پس از بازنشستگي عمدتاً به كار نويسندگي مي پردازد و كتاب «قيام آذربايجان در انقلاب مشروطه ايران» را به رشته تحرير درمي آورد كه اين كتاب در سال ۱۳۳۴ به عنوان كتاب برگزيده سال معرفي مي شود.
    طاهرزاده بهزاد معمار و مهندس و هنرشناس ايراني در مرداد ماه ۱۳۴۲ در تهران در سن ۷۵ سالگي فوت كرد و در امامزاده قاسم به خاك سپرده شد.
    •مقبره فردوسي را بالاخره چه كسي بسازد؟
    از جمله بخش هاي خواندني و جالب توجه كتاب «معماري كريم طاهرزاده بهزاد» فصلي است كه به سرگذشت ساخت مقبره فردوسي و انواع و اقسام طرح هاي ارائه شده مي پردازد.
    
    
    «در پاييز سال ۱۳۰۱ هجري شمسي جمعي از رجال و دانشمندان درجه اول كشور گردهم آمدند تا... جمعيتي به نام انجمن آثار ملي تاسيس كنند.
    به مناسبت نزديك شدن هزارمين سال ولادت فردوسي، به منظور بزرگداشت اين شاعر گرانقدر آرامگاه اين شاعر از اهميت بسزايي برخوردار شد و ساخت آن در دستور كار انجمن قرار گرفت.»
    مولفين كتاب، آنگاه حكايت طرح هاي ارائه شده و رد شده براي ساخت آرامگاه فردوسي را به تفصيل و همراه با تصاوير كافي، نقل مي كنند. آن گونه كه در اين كتاب آمده «ابتدا پروفسور هرتسفلد آلماني كه در كشفيات باستان شناسي در ايران فعاليت داشت، اولين طرح آرامگاه را ترسيم كرد.» ظاهراً طرح هرتسفلد مورد توجه انجمن آثار ملي واقع نمي شود و اين كار به طاهرزاده بهزاد واگذار مي شود. طرح او هم به دلايلي مورد توجه قرار نمي گيرد و در نهايت امر براي طراحي اين آرامگاه، مسابقه اي برگزار مي شود كه «در اين مسابقه هرتسفلد، گدار، ماركوف و طاهرزاده هر كدام طرحي ارائه كردند و در نهايت نقشه دوم طاهرزاده بهزاد مسابقه را برد و قرار شد نقشه هاي تفصيلي را ترسيم كند.»
    در حين فراهم كردن مقدمات اجراي طرح طاهرزاده بهزاد، در مجله آزادي مقالاتي عليه جريان مقبره فردوسي چاپ مي شود و با افزايش نارضايتي ها، طرح دوم طاهرزاده بهزاد كه مرحله پي سازي آن به اتمام رسيده بود، متوقف مي شود.
    پس از آن مجدداً آندره گدار طرحي را براي آرامگاه تهيه مي كند و مي فرستد و به خاطر شكل هرمي آن كه يك فرم مصري است در ميان مردم نارضايتي هايي شكل مي گيرد و انجمن آثار ملي نيز برخلاف نظر وزير دربار با آن طرح مخالفت مي كند. در نهايت مجدداً طاهرزاده بهزاد طرح سومي را ارائه مي كند كه با كمي تغيير توسط لرزاده اجرا مي شود. نكته قابل توجهي كه در اينجا قابل ذكر است، در بعضي منابع از جمله فصلنامه هاي هنرهاي زيبا شماره ششم (ويژه نامه استاد حسين لرزاده، معمار سنتي) لرزاده به عنوان طراح اصلي آرامگاه فردوسي معرفي شده است، اما در كتاب «معماري كريم طاهرزاده بهزاد» اين نظر همراه با اسناد و مدارك رد شده است، بي اينكه به منابع متناقض اشاره اي شده باشد.
    • سبك شناسي معماري طاهر زاده بهزاد
    پس از ارائه مطالبي تفصيلي از زندگينامه و آثار معماري طاهر زاده بهزاد (همراه با عكس ها و نقشه هاي كافي)، فصل آخر اين كتاب به بررسي سبك شناختي و تحليل آثار معماري او مي پردازد. در اين فصل كه تصاوير متعددي از آثار معماري معاصر با طاهر زاده بهزاد در اروپا را نشان مي دهد، درباره تاثير پذيري اين معمار ايراني از معماري تاريخ گراي هم عصرش در اروپا سخن گفته مي شود.
    «معماري طاهر زاده بهزاد متاثر از معماري تاريخ گراي هم عصرش در اروپا است، در تزئينات، گزينش آزاد و استفاده از موتيف ها و عناصر شيوه هاي مختلف، آثار او را در زمره آثار معماري با شيوه آرت دكو قرار مي دهد. در برخي بناها اين گزينش آزاد او را به سوي معماري اي كه رنگ و بوي محلي دارد، رهنمون ساخته است.»*
    در ادامه اين فصل، ضمن دوره بندي طول مدت اقامت و تحصيلات او در استانبول و برلين و معاصرت او با سبك هاي معماري آن دوران، تاثيرات اين سبك ها و سير تحول آثار معماري او بررسي شده است.
    • راهي به سوي تحليل معماري معاصر ايران
    همان طور كه گفته شد، كتاب «معماري كريم طاهرزاده بهزاد» به عنوان دومين اثر منتشر شده از گروه پژوهشي معماري دوران تحول ايران، با نگاهي پژوهشي و به شيوه اي كاملاً مستند، همراه با اسناد و مدارك تصويري و نوشتاري، عرضه شده است و در كنار كتاب اول اين مجموعه يعني «معماري نيكلاي ماركوف» و ديگر آثاري كه از سوي اين گروه پژوهشي در آينده منتشر خواهد شد، به مراجعي قابل استناد و درخور توجه در حوزه معماري معاصر ايران تبديل خواهند شد. اين نكته زماني اهميت بيشتري پيدا مي كند كه بدانيم دو كتاب منتشر شده از سوي اين گروه پژوهشي، به معماراني پرداخته اند كه به رغم تاثير گذاري فراواني كه در تحولات معماري قرن اخير ايران داشته اند، به ندرت مورد توجه و شناخت قرار گرفته اند و بنابراين، آثار آنها مورد خوانش جدي قرار نگرفته است. به نظر مي رسد با انتشار مجموعه آثاري از اين دست، انواع و اقسام نظريه پردازي هاي غيرعلمي كه از سوي بسياري مطرح مي شود و گاه بر برداشت هايي بسيار غير مستند و علمي استوار است، به سمت و سوهاي مورد قبولي هدايت شود و بر مبناي اين آثار- كه گوشه هاي تاريك تاريخ معماري معاصر ايران را روشن مي كند- راهي براي تحليل جدي تاريخ معماري معاصر ايران فراهم شود.
    از ديگر نقاط قوت اين كتاب، نثر ساده و روان آن و پرهيز از پيچيده نويسي هاي به غلط رايج در ميان برخي از آثار مكتوب درباره ايراني است و اين متن ساده و روان، در كنار تصاوير كافي و گويا، كتاب معماري كريم طاهر زاده بهزاد را به اثري آسان فهم تبديل كرده است و اين از نكات مثبت آن است.اين كتاب كه از سوي انتشارات ديد منتشر شده است، نه تنها براي هنرمندان و معماران، بلكه براي همه افرادي كه به تحولات تاريخ معاصر ايران علاقه مند هستند، جذاب خواهد بود.
    *مطالب داخل گيومه همه از متن كتاب نقل شده است.
    
    
    معماري پس از مشروطه خواهي علي اعطا
    


 روزنامه شرق، شماره 779 به تاريخ 20/3/85، صفحه 18 (كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1213 بار
    



آثار ديگري از "علي اعطا"

  فضاي عمومي فضاي شبه عمومي
علي اعطا*، ايران 17/5/97
مشاهده متن    
  شرط تحقق شهر زيست پذير
علي اعطا*، ايران 7/5/97
مشاهده متن    
  مديريت با شهروندان
علي اعطا، اعتماد 25/2/97
مشاهده متن    
  تغيير الگوي تامين مالي كار دشوار شوراي پنجم
علي اعطا *، شرق 3/12/96
مشاهده متن    
  از «پيشگيري» تا «بازتواني»
علي اعطا*، دنياي اقتصاد 13/10/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه صنايع چوب و كاغذ
متن مطالب شماره 125، آبان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است