|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد85/3/27: رضا براهني و فرآيند شعردهه هفتاد
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4274
شنبه 15 دي 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 1138 27/3/85 > صفحه 5 (هفت و نيم) > متن
 
 


رضا براهني و فرآيند شعردهه هفتاد


نويسنده: مجتبي پورحسين


    رضا براهني ، شاعر، نويسنده و منتقد كم سابقه يي نيست . كتاب هاي زيادي منتشر كرده است . بر جريانات ادبي چند دهه اخير تاثير گذاشته و روي آثار بسياري از نويسندگان و شاعران بزرگ نقد نوشته است . اما چه چيزي باعث مي شود كه يك دهه حضور ادبي او در ادبيات و بخصوص شعر ايران را بررسي كنيم . براهني در دهه هفتاد از لحاظ تعداد آثار منتشره حضور كم رنگي داشت . در حوزه شعر، «خطاب به پروانه ها و چرا ديگرمن شاعر نيمايي نيستم »، يك مقاله بلند در مجله «بايا» و چند شعر پراكنده در بعضي نشريات ادبي ، مجموع آثار منتشره اوست . اما با دقت در جريان هاي شعر دهه هفتاد مي توان او را يكي از تاثيرگذارترين شاعران اين دهه ناميد. براهني در «خطاب به پروانه ها» پنجاه شعر منتشر كرد. پنجاه شعري كه با توجه به فضاي ادبي غالب ، بسيار متفاوت مي نمود. شعرهايي بحث انگيز كه شاعرش را بر آن داشت تا با موخره يي به نام «چرامن شاعر نيمايي نيستم ?» به توضيح شعر خودش بپردازد. همان كاري كه شاعران بي رمق دهه شصت از آن دوري مي كردند و با اختيار كردن ژستي روشنفكرانه ، چنين عمل
    ي را خلاف اخلاق حرفه يي مي پنداشتند. ولي براهني قبلا نيز در مجموعه «طلا درمس » نشان داده بود كه ابايي از كارهاي نو و ارايه نظرات جديد حتي درباره غول هاي ادبي ندارد. «خطاب به پروانه ها» اجراي شعري نظرات براهني در «چرامن ديگر شاعر نيمايي نيستم » نيست . اين همان مساله يي است كه خودش در خطابه مذكور بر آن مهر تاييد مي زند. شاعر هيچ وظيفه يي در قبال اينكه در شعرش هر چه را كه مي گويد اجرا كند، ندارد. اين نظر از آن طرف نيز صادق است يعني قرار نيست كه شاعر چيزهايي «درست » در توضيح شعرهايش بنويسد چرا كه او هيچ تعهدي در مورد «درستي » يا «نادرستي » هيچ گزينه يي ندارد. ذات شعر به گونه يي است كه ايجاب مي كند شاعر چه در شعرش و چه در نظراتش نسبت به آن يكي شك كند. شعرهاي كتاب «خطاب به پروانه ها» تجربي هستند. شاعر در اين شعرها دقيقا جهاني را تجربه مي كند كه در همان لحظه آفريده شده است . اين گفته در نقطه مقابل شاعراني قرار دارد كه معتقدند شاعر نبايد با تجربه هايش به مخاطب ارايه شود. شعر در اين هيات بايد از پس ممارست روي تجربه هاي آني ن
    وشته شود و وقتي شعر در نتيجه سعي و تحديد تراوشات آني روي كاغذ بيايد شعري «خوب » نام مي گيرد. غافل از اينكه تقسيم بندي اينچنيني بر بعد متافيزيكي اثر دامن مي زند. اما شعرهاي براهني تجربي اند. نه شاعر دور درختي چرخيده و مولوي وار شعر نوشته و نه اينكه آنقدر كلمات را بيهوده جويده تا از غيرممكن ، شق القمر كند. شعر «دف » تجربه يي است در وجوه موسيقيايي زبان . هر چند كه اين شعر و تكرار «دفدفدف »ها در شعر، ناموفق نشان مي دهد اما ماهيت ذاتي اثر اين امكان را فراهم مي كند كه مخاطب در تعامل با آن به تعمق واداشته شود. شعرهايي كه براهني در دهه هفتاد منتشر كرد مخاطب عادي را پس مي زد. متن هاي او بسياري از مناسبات قراردادي شعر را از پيش روبرداشت بنابراين مخاطبي كه عادت كرده بود شعر را با قواعد خاصي بخواند تاب اين تحولات را نداشت . اما قطعا تاريخ ادبيات دهه اخير گواهي مي دهد كه شعرهاي رضا براهني ، شعرهاي مدعي يي نبوده اند.
    البته دراينجا منظور از مدعي شعري است كه نقش پررنگي در اجراي ذهنيت خاصي از شعر ايفا كرده باشد. مهمترين خصلت شعرهاي براهني ، كمك به ايجاد فضاي باز و مطلوب براي گذر شاعران از بن بست بود كه شعر فارسي دچارش شده بود. اين شاعر و منتقد فعال ادبي با بازخواني شعرها و نظرات نيما، شاملو و ديگر بزرگان ادبيات ، تعريف جديدي از شعر پيشنهاد كرد كه اگر چه در ابتدا مخالفت بسياري از فعالان ادبي را برانگيخت ، اما در ادامه غالب همين شاعران را واداشت كه دست از سر راه هاي هزاران بار رفته بردارند و گستره هاي جديد و كاملا متفاوت را تجربه كنند. ديدگاه براهني نسبت به شعر باعث نوشتن شعرهاي بسيار ضعيفي هم شد كه نتيجه اجراي بي برو برگرد نظرات او بود. در عين حال شاعراني نيز توانستند با تامل بر نظرات او به تجربيات مستقلي دست يابند، تجربياتي كه نه وامدار نظرات براهني كه برپايه تعريف جديد جهاني از شعر بنا نهاده شده است . در برهه يي كه جامعه ادبي از فقر ترجمه آثار انديشمندان ادبي رنج مي برد و اندك كتابهاي ترجمه شده نيز به متون جامعه شناختي محدود م
    ي شد، براهني به دليل امكان دسترسي بي واسطه به اين متون توانست تحولي در شعر ايران پديد آورد. كارگاه ادبي براهني كه در فواصل سال هاي 1371 تا 1375 برپا شده بود مجال خوبي را فراهم كرد تا بسياري از شركت كنندگان در اين كارگاه با تفكرات غالب شعر جهان آشنا شوند. در عين حال مهمترين تاثيرات اين كارگاه و نظرات براهني درست از زماني به چشم آمد كه او ايران را به مقصد كانادا ترك كرد. شاعران جواني كه با نظرات براهني مخالف بودند ناخواسته شعرهايي نوشتند كه ماهيتي برابر با آنچه براهني مي گفت داشتند. چه بسا كه اين شاعران قصد داشتند آثاري در مقابل شعر براهني (شعر مدنظر براهني ) بنويسند. برخي از منتقدين در سالهاي ابتدايي دهه هفتاد با اين ادعا كه نظرات براهني ، كپسول ناقصي از نظرات انديشمندان غربي است با او مخالفت كردند. اگر اين گونه بود تمام شاعران كارگاه براهني مي بايست يك جور شعر مي نوشتند. حال آنكه در سالهاي اخير بيشترين تفاوت بين شعر شاعران كارگاه براهني وجود داشته است ، چه كسي مي تواند ادعا كند كه شعر «رزاجمالي » شبيه شعر «شمس
    آقاجاني » است ؟ آسيب شناسي شعر شاعران كارگاه و شاعراني كه از اين جريان تاثير پذيرفتند موكد اين نكته است كه هر كدام از اينان فارغ از قوت و ضعف شعرهايشان آثار مستقل و منحصر به خودشان را خلق كرده اند. بعضي از شعرهايي هم كه در دهه گذشته نوشته شد بدون آنكه مستقيما از الگوي براهني پيروي كنند از تفكر براهني تاثير پذيرفته اند. تاثيري كه نه تنها مذموم نيست بلكه نشانگر آن است كه شعر ايران از بافت سنتي اش فاصله گرفته و ضرورت پذيرايي تحول را درك كرده است . شعرهاي كتاب «خطاب به پروانه ها» امكان پذيرش تجربيات شاعراني را فراهم كرد كه استعداد قابل توجهي در خطر كردن داشتند. در تفكر براهني ، زبان نه به عنوان يكي از بزرگترين ابزارهاي نوشتن شعر بلكه ذات بي كم و كاست شعر است . از ديد او هر آنچه در جهان وجود دارد زماني وجودي ارزش مدار (چه نيك و چه شر) يافته كه بتواند در زبان آفريده شود. اشيا، مفاهيم و حتي شعر با توجه به موقعيت زباني شان اهميت مي يابند. بطور مثال براهني معتقد است وقتي سهراب سپهري مي نويسد: «به سراغ من اگر مي
    آييد پشت هيچستانم » پشت هيچستان را نيافريده است . چرا كه در اين موقعيت زباني ، پشت هيچستان ارزش يك نشاني را دارد و سهراب نتوانسته است هيچستان را در زبان بيافريند. نظرات براهني درباره شعر شاملو، نيما و ديگر بزرگان ادبي و نسخه يي كه براي شعر تجويز مي كند نسخه يي كه بر محور نفي هر گونه نسخه از پيش تعيين شده پي ريزي شده باعث شد كه چه در همان سالها و چه در سالهاي اخير او و نظراتش مورد هجمه اهالي ادبيات قرار بگيرد. عده يي او را متهم كردند كه نسخه هاي پست مدرن را به نام خودش در ايران ثبت مي كند. منتقدي ادعا كرد كه براهني در يكي از كتابهايش گفته است كه مي خواهد از زبان فارسي انتقام بگيرد و حالا اين كار را در شعر مي كند. شاعري يكي دو سال پيش در مصاحبه يي گفته بود كه تا يك سال ديگر هيچ نامي از براهني در ادبيات ايران باقي نمي ماند. ديگري اخيرا گفته كه براهني و رويايي آن طرف مرزها در نظر دارند دستاوردهاي ادبي را به نفع خود مصادره كنند و... براهني در طول سالها فعاليت ادبي هميشه از تحول استقبال كرده است . بر خلاف منتقدي ك
    ه با بررسي كارنامه براهني اعتقاد دارد كه شاعري كه روزگاري از تعهد و از ادبيات سوسياليستي حرف مي زد امروز نمي تواند از تعهدزدايي در شعر حرف بزند، قضيه كاملا برعكس است .
    شنيدن اين جملات كه «اگر حتي عاشق كسادي و عدل و جهان بي طبقه و غيره هم بوده باشم ، به جد كارگرم قسم كه حاضر نيستم از طريق شعرم به آن چيزها برسم » از زبان كسي كه به قول منتقد گرامي ، روزگاري از ادبيات متعهد حرف مي زند نشان از ظرفيت بالقوه او در تحول پذيري دارد. دكتر رضا براهني حالا مقيم كانادا است و در دانشگاه هاي آنجا تدريس مي كند. چند سال پيش او به عنوان رييس انجمن نويسندگان پن كانادا انتخاب شد. شنيده مي شود كه او در شعر انگليسي به تجربياتي دست زده است . با اين همه كه گفته شد، بدين معنا نيست كه رضا براهني نقش ليدر را در شعر يا نقد ادبي دهه هفتاد برعهده دارد. براهني بخشي از فرآيندي بوده است كه شعر دهه هفتاد شديدا به آن نياز داشت ، چه بسا كه اگر براهني نبود گزينه ديگري اين فرآيند را شكل مي داد. فرآيند شعر دهه هفتاد، برعكس آنچه بسياري مي پندارند برپايه تصور غلط «كشف » بنا نهاده نشده است . پس بحث بر سر اولين و آخرين كاشف بيهوده به نظر مي رسد. شعر دهه هفتاد نتيجه پذيرش فرآيندي است كه براهني هم در كنار بسياري ديگر نقش مهمي در شكل گيري آن داشته است .
    نقل از سايت «ماني ها»
    
    


 روزنامه اعتماد، شماره 1138 به تاريخ 27/3/85، صفحه 5 (هفت و نيم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 477 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پيشرفت هاي نوين در علوم رفتاري
متن مطالب شماره 27، دي 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است