 
|
روايت در صفر درجه
حاشيه اي بر جزاير گالاپاگوس
نويسنده: فرهاد اكبرزاده
«فهم و «نگرش» است كه ارزش دارد و نه خصوصيات ذاتي سوژه»
ماكو نياس
ونه گات نويسنده شوخي است كه در طرح ايده هايش اصلاً با كسي شوخي ندارد. مي خواهيد خوشتان بيايد يا نه. البته اين مسئله حاصل سال ها تعمق روي يك جمله ساده يا عكسي با ژست خندان در صفحه زيست شناسي يك روزنامه باطله نيست بلكه بيشتر حاصل درك شخصيت نويسنده اي است كه جديتي بي مانند در طرح ايده هاي شوخ طبعانه دارد و گاهي با اولين قدم حتي فرصت پيش آمدن سئوال را از خواننده مي گيرد كه در يك ميليون سال پيش اصلاً كشور اكوادوري وجود داشته يا اصلاً اين تاريخ از كدام تاريخ پيشتر است و بعد از اين كه خيال خواننده از بابت تطبيق هاي كنجكاوانه با زمان و مكان راحت شد شروع به تعريف و انجماد بستري مي كند كه بايد در آن مفاهيم، روايات و شخصيت هايش را كشت دهد. ايده ونه گات در گالاپاگوس براي آنان كه علاقه اي به داروين و نظريه اصلي اش يعني قانون «انتخاب طبيعي»۱ دارند حتي آنان كه ندارند جذاب و قابل تعمق است و رگه هايي از يك حركت علمي- تخيلي را در بازسازي يك سفر تاريخي اكتشافي آن هم در قالب يك سفر بازسازي شده روايي در آن پيدا است. «البته داروين تغييري در اين جزيره ها ايجاد نكرد، چيزي كه داروين تغيير داد آرا و عقايد مردم نسبت به اين جزيره ها بود.» (ص۲۴)
ونه گات از آن دست نويسندگاني نيست كه سعي در بازنمايي رنج و مشقات انساني دارند و بيشتر با تلقي هايي كه مي تواند در مورد هر موضوع به وجود آيد مشغول است و همواره به قراردادهايي كه بين يك دال به عنوان صورتي صوري از يك مفهوم يا پديده و يا مدلول ذهني واسط شدند و در نظر نگرفتنشان باعث قطعيت در تلقي و برداشت ها خواهد شد مي تازد و به همان شكل كه لري مك كافري از وضعيت كلي تري به نام ادبيات پست مدرن، گزارش مي دهد. وجه اشتراك همه اين تجربه گري ها اين درك همگاني بود كه ادبيات داستاني نيازمند شناخت ماهيت تصنعي و ساخت يافته خود است تا به آن وسيله بر توجه خواننده به چگونگي تبيين اثر تمركز كند، نه بر صرف وقايع و رخدادها. تمركز بر اين نكته كه اين گروه از نويسندگان به افشاي صناعت آثار خود، تفسير فرآيندهاي موجود در آن و سرپيچي از خلق اين توهم واقع گرايانه گرايش يافتند كه محاكات موجود در اثر، بيرون از خود آن اثر عمل مي كند و تمايل داشتند كه واژه ها را به عنوان ذوات متغير و تعين يافته توسط قواعد موجود در نظام هاي نشانه اي به كار گيرند «جزاير گالاپاگوس در يك لحظه بهشت برين باشد و در لحظه اي ديگر دوزخ و امكان داشت ژوليوس سزار در يك لحظه دولتمرد و در لحظه اي ديگر قصاب و امكان داشت در يك لحظه بتوان اسكناس اكوادور را در ازاي غذا و سرپناه پوشش داد و در لحظه ديگر به درد آن بخورد كه كف قفس پرندگان را با آن فرش كنند و امكان داشت عالم را در يك لحظه خداي قادر و متعال آفريده باشد و در لحظه ديگر در پي يك انفجار بزرگ به وجود آمده باشد و غيره و غيره و غيره.»(ص۲۵) از اين رو ونه گات بر وجه بازسازي شده سفر روايي خويش در گالاپاگوس تاكيد كرده همواره بر جدا كردن خواننده از آن وضعيت همذات پندارانه اي كه بخشي از روند قصه گويي (به ويژه در قهرمان سازي ها) را در طول دوران هاي قبل به خود مشغول داشته همت گمارده است. «جزيره بي كيني به جايي تبديل شده بود كه درست نقطه مقابل كشتي نوح بود. از هر نوع جانور يك جفت به جزيره بي كيني آورده بودند تا در معرض انفجار بمب اتمي قرار دهند.» (ص۵۱)
ونه گات از تقابل به عنوان ابزاري در جهت بازنگري استفاده كرده و وضعيت هاي همسان مثل طوفان نوح و انفجارهاي ويرانگر اتمي و يا تور تفريحي در مقابل سفر علمي داروين را چنان در برابر هم قرار مي دهد كه همه چيز جدا از قالب روايي و صادق و كاذب بودن به وضعيتي براي انديشيدن بدل شود. هر چند كه موضوعيت در نوشتار او بيشتر از آنكه متوجه موضوعات مسئله ساز شود متوجه و متمايل به خود و نوع و به صورتي برجسته تر سازوكارهاي سامان يافتگي خود اثر است كه به اثر او وجهي منفرد بخشيده اند. «روزي كه بائيا ده داروين را در مالمو به آب انداختند، هزار و صد تن آب شور دريا به ناچار راه افتاد و جاي ديگري براي خود دست و پا كرد. روزي كه بيگل را در فالموث انگليس به آب انداختند، فقط دويست و پنجاه تن آب شور دريا ناچار شد راه بيفتد و جاي ديگري براي خود دست و پا كند.» (ص۳۱) صنعات متعدد فرافكني، درون فكني و هر شكل از صورت زدايي يك قرارداد روايي كه گاه به جابه جايي فاعل و مفعول نيز مي انجامد از آن جهت در نوشتار ونه گات شكلي شخصي تر مي گيرند كه بيشتر در لايه اي از طنز خاص او قوام يافته اند. «آن جمله را حتماً همان تومور مغزي زده است و تومور مغز «روي» روزي را براي گريز لاقيدانه از مدرسه انتخاب كرده بود.» (ص۴۲) شايد جنس شباهت ها در كار ونه گات، اين انحصار خاص را موجب شده و به تفاوتي اشاره دارد كه او را از گروه نويسندگاني كه به شكل كلي موافق مواضع او هستند جدا مي سازد: «اين پنگوئن ها لباس سرپيش خدمت ها را به تن داشتند.»(ص۴۹) سير و سلوك در ميان تقابل ها و فرم هاي روايي كه حقيقت را همواره در ظن چندگانه نگري قرار خواهند داد دليل كافي براي نسبي نگري ونه گات در برخورد با موضوعات متفاوت است كه او را به سمت تصادفي كردن متن نوشتارش سوق داده اند. هر چند كه «تصادف» در آثار او نه به روش دادائيستي يا حداقل كاملاً سوررئاليستي اتفاق نمي افتد بلكه همين نسبيت هم نسبتي خاص با نسبت و ميزان عناصر در تداخل ها دارد كه بيشتر از هر چيز به اشراف بر يكپارچگي كلي اثر تاكيد دارد.
پي نوشت :
۱- انتخاب طبيعي مطرح شده توسط داروين بر اين اساس استوار است كه انتخاب طبيعي موجب بقاي ترجيحي و توليدمثل افرادي مي شود كه برحسب «تصادف» اختلافي را به ارث برده اند كه آنها را در محيط زندگي شان نسبت به همسايگانشان در موقعيت برتري قرار مي دهد.
روايت در صفر درجه / حاشيه اي بر جزاير گالاپاگوس فرهاد اكبرزاده
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 160 بار
|
فهرست نشريات
