|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق85/5/8: مردادماه و اهميت آن در سالشماري هاي ايراني
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3363
پنج شنبه 18 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 821 8/5/85 > صفحه 28 (دانش) > متن
 
      


مردادماه و اهميت آن در سالشماري هاي ايراني


نويسنده: رضا مرادي غياث آبادي


    واژه «اَمِـرِتات» در اوستا به معناي نميرندگي و بي مرگي، و در اوستاي نو به چهره امشاسپند بانوي نگاهبان گياهان و خوراك هاي گياهي در مي آيد. اين واژه با تغييرات آوايي كه در گذر زمان روي مي دهد، در متون پهلوي متاخر به گونه «اَمُـرداد/ اَمُـردات» و در زبان فارسي به شكل «مرداد» تغيير مي يابد كه از ظاهر هيچكدام از آواها و نگارش هاي سه گانه اخير، معناي اصلي اوستايي آن برنمي آيد. اما با اين وجود، تمامي نويسندگان متون پهلوي و ادبيات فارسي، معناي امرداد و مرداد را همچنان «بي مرگي/ نمردني» دانسته اند.
    نگارش واژه «مرداد» به شكل «امرداد» (آنگونه كه برخي بر آن اصرار مي ورزند) در زبان و ادبيات فارسي سابقه اي ندارد و در شاهنامه فردوسي و ديگر آثار ادبي، تاريخي و نجومي، اين نام به گونه «مرداد» نوشته شده و از آنجا كه آثاري همچو شاهنامه، خود مرجع و معيار زبان فارسي است، بعيد است كه حق دستكاري در آن را داشته باشيم و به خود اجازه اشتباه دانستن گفتار گزارنده شاهنامه اي را بدهيم كه نه تنها سخنش بنياد و داور زبان فارسي، كه گستره ادبيات پهلوي نيز مرجع واژگان سروده هاي او بوده است. تغيير آواي امرتات به امرداد و مرداد محصول تطور و پيشرفت زبان است و بسياري از واژگان ديگر، و از جمله آوا و تلفظ نام تمامي يازده ماه ديگر سال نيز ديگرگون شده است. مردادماه، پنجمين ماه گاهشماري خورشيدي ايراني با مبدأ اعتدال بهاري است كه نام آن همراه و مترادف با نام برجي آن يعني شير (اسد) آمده است. از نام فارسي باستان هخامنشي اين ماه اطلاعي در دست نيست اما در نسخه هاي عيلامي كتيبه هاي هخامنشي، آواي تقريبي «ثورنَـه وَخشي» به كار رفته است كه البته برخي پژوهشگران آن را «درن باجي» آوانويسي مي كنند كه تاكنون به طور قطعي معناگذاري نشده است. مردادماه در فرهنگ ايراني از اهميت فراواني برخوردار بوده است. چرا كه در دوران هخامنشيان و صدها سال پيش و پس از آن، اين ماه هنگام رسيدن خورشيد به برج شير يا اسد بوده است. رويدادي كه سخت گرامي دانسته مي شد و يادمان آن در نگاره هاي فراواني برجاي مانده است. امروزه نيز همزماني ماه مرداد با بسياري از رويدادهاي تقويمي و از جمله آغاز سال در گاهشماري هاي گوناگون ايراني جالب و توجه برانگيز است كه به برخي از آنها اشاره كوتاهي مي شود: دومين روز از اين ماه، برابر با يكمين روز از «فردينه ماه» طبري/ تبري و آغاز سال نو در گاهشماري كهن «طبري» است كه هنوز در نواحي مازندران و به ويژه بخش هاي كوهستاني آن رواج دارد. ششمين روز از مردادماه در گاهشماري سنتي ساحل نشينان خليج فارس كه به «تقويم صيادي» معروف است، روز «نوروز دريايي» و آغاز سال نو دانسته مي شود. همچنين هفدهم مردادماه برابر با روز نخست از «نوروز ماه» گيلاني است كه در گاهشماري سنتي «ديلمي» آغاز سال نو به شمار مي رود. روز بيستم مردادماه برابر با يازدهم اوت، همزمان است با جشن آغاز سال نو در گاهشماري باستاني ارمنيان كه «ناواسارد» ناميده مي شود و به معناي «سال نو» است. آيين ناواسارد هنوز هم در ميان ايرانيان ارمني با برگزاري مسابقه هاي ورزشي و دسته هاي موسيقي كه سابقه اي كهن دارد، برگزار شده و گرامي داشته مي شود.
    به جز اينها، امروزه آغاز سال در دو گونه از گاهشماري هاي «پَـرسي» يا بدون كبيسه ايراني، با مردادماه مصادف شده است. يكي از اينها عبارت است از گاهشماري بدون كبيسه و كهن زرتشتيان ايران كه نوروز و فروردين ماه آن در حال عبور از مردادماه است و ديگري گاهشماري باستاني «منداييان» (صابئين) خوزستان كه آغاز سال نو آنان نيز با اوايل مردادماه مصادف شده و آن را به نام «دِه وارِّبا» (عيد بزرگ) مي شناسند. نكته جالب ديگري كه درباره تقويم مندايي مي توان گفت اين است كه نام ماهِ برابر با برج شير در اين تقويم «آريـا» است و از آنجا كه شير و نگاره هاي در پيوند با خورشيد نزد ايرانيان جايگاهي گرامي داشته است، مي توان پرسيد كه آيا واژه «آريا» به معناي شير در تقويم مندايي با نام آريا و آرياييان پيوندي دارد يا تنها يك تشابه است؟ و اگر پيوندي داشته باشد، آيا نامگذاري سپسين اين ماه با واژه مرداد / امرتات، به معناي بي مرگي، نوعي آرمان و آرزو براي پايندگي ايران نبوده است؟ امروزه به اين دو گاهشماري مهم ايراني توجه چنداني نمي شود در حالي كه گاهشماري هاي بدون كبيسه به رغم اينكه توانايي تطبيق با تقويم طبيعي را ندارند، اما به دليل اينكه همواره از تعداد روزهاي كامل و بدون كسر تشكيل شده اند، اهميت فراواني در تاريخ نگاري و ثبت رويدادهاي تاريخي و محاسبات تقويمي دارند.
    در مردادماه چند مناسبت ديگر تقويمي و نجومي بازمانده است. يكي از اينها، آيين گاهنبار «ميديوشِـم» (ميانه تابستان) است كه بازمانده اي ديرپا از كهن ترين گاهشماري شناخته شده ايراني يا گاهشماري «گاهنباري» است. گونه اي از تقسيمات ساليانه كه طول سال خورشيدي در آن نه به دوازده ماه خورشيدي، كه به چهار فصل و چهار نيم فصل بخش مي شده است. و ديگري، آيين كهني است كه امروزه در تقويم تركمني به نام «يالديراق» بازمانده و به موجب آن روز بيست و يكم مردادماه را روز طلوع ستاره شباهنگ (تشتر/ شِعراي يماني) مي دانند و براي تماشاي آن به بلندي مي روند و انتظار ديدار آن را در آسمان بامدادي مي كشند.
    آيين هاي ديگر مردادماه نيز فراوان و متنوع بوده اند كه به دو نمونه آن اشاره اي مي شود. نخست، جشن كهن «مردادگان» در هفتمين روز اين ماه است كه امروزه آيين هاي ديرين آن به كلي فراموش شده است. اما از آنجايي كه «مرداد/ امرتات» امشاسپندي موكل بر گياهان و پشتيبان آنان دانسته مي شده، مي توان گمان داد كه كوشش هايي در پاسداري و مراقبت از گياهان، بخشي از مراسم آن بوده باشد. دوم، جشن «مَـي خواره» در سرزمين «سغد» و «ورارود» كه ابوريحان بيروني از آن ياد مي كند و آن را برابر با هجدهمين روز مردادماه يا «اشناخندا»ي سغدي مي داند.
    
    


 روزنامه شرق، شماره 821 به تاريخ 8/5/85، صفحه 28 (دانش)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 152 بار
    



آثار ديگري از "رضا مرادي غياث آبادي"

  22گفتار در زمينه جشن ها و پژوهش هاي ايراني
رضا مرادي غياث آبادي *، ايران 24/12/91
مشاهده متن    
  تغيير نام هاي تاريخي و زوال هويت / نگاهي به «دستورالعمل زباني» رضاشاه
رضا مرادي غياث آبادي*، دنياي اقتصاد 12/11/91
مشاهده متن    
  چارشنبه سوري
رضا مرادي غياث آبادي*، شرق 23/12/90
مشاهده متن    
  چارشنبه سوري
رضا مرادي غياث آبادي*، شرق 23/12/90
مشاهده متن    
  بازماند ه هاي طاقي هاي ميترايي / شناسايي مناسبات خورشيدي در طاق نصرت هاي هايدنتور اتريش تا نياسر ايران
رضا مرادي غياث آبادي، اعتماد 31/6/90
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه توانبخشي
متن مطالب شماره 4 (پياپي 81)، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است