|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 در    جستجو:  
روزنامه رسالت85/9/6: انديشه سياسي در نهج البلاغه
magiran.com  > روزنامه رسالت >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 8184
پنج شنبه ششم شهريور ماه 1393



خدمات سايت




 
MGID2829
magiran.com > روزنامه رسالت > شماره 6021 6/9/85 > صفحه 17 (انديشه سياسي) > متن
 
 


انديشه سياسي در نهج البلاغه


نويسنده: علي نورايي يگانه

سياست در انديشه علي (ع) به مفهوم هدايت و رهبري است . سياست ، تدبير امور و فراهم کردن زمينه هاي لازم براي اصلاح مردم با هدايت ايشان در جهت خوشبختي اين جهاني و سعادت آن جهان است . چنان که اميرمومنان علي (ع) سياست درست و نيکو را مايه راستي و درستي و برپايي مردم دانسته و فرموده است : حسن السياسه قوام الرعيه - نيکويي سياست برپادارنده مردم است.
     از منظر علي (ع) سياست انساني نه تنها فريبکاري ، قدرت مداري ، رياکاري و زور گويي نيست ، بلکه تدبير امور با مباني اخلاقي و رفتار انساني است و از آفات نفساني و مديريتي به دور بوده و بر اساس خطوط کلي سامان مي پذيرد که آن را در مفهوم صحيح اش تحقق پذير مي سازد.
    حفظ حدود الهي ، مرزباني و قانون گرايي در همه عرصه ها از جمله عرصه سياست نزد علي (ع) جايگاهي ويژه دارد . هيچ کس حق ندارد حدود قوانين و مرزها را بشکند و خود را فراتر از آنها بداند .
    حفظ قوانين و حدود حرمت ها و حقوق به خصوص در روابط ، مناسبات و اقدامات سياسي ، شاخص سياست علوي است . اميرمومنان علي (ع) خود سخت پايبند حدود و حقوق بود . موازين و قوانين را با دقت تمام پاس مي داشت کار گزاران خود را در اين جهت مراقبت مي نمود و اجازه نمي داد هيچ کس راه تجاوز و تعدي به حقوق و حدود مردمان را هموار سازد و قوانين و موازين را زير پا گذارد . هر گاه با چنين موردي رو به رو مي شد بلافاصله به رفع آن اقدام مي نمود و اجازه نمي داد حرمت شکني و قانون گريزي رشد کند يا ترويج يابد .
    آن حضرت درباره خود چنين فرمود : و الله لان ابيت علي حسک السعدان مسهدا و اجر في الاغلال مصفدا احب الي من ان القي الله و رسوله يوم القيامه ظالما لبعض العباد و غاصبا لشيء من الحطام
    به خدا سوگند ! اگر (تمام) شب را روي خارهاي سخت بيدار به سر برم يا مرا در غل و زنجير کنند و بکشند اين نزد من محبوب تر است از آنکه خدا و رسولش را روز قيامت در حالي ملاقات کنم که به يکي از بندگان ستم کرده يا چيزي از مال دنيا را غصب نموده باشم .
    همچنين فرمود:
    و الله لو اعطيت الا قاليم السبعه بما تحت افلاکها علي ان اعصي الله في نمله اسلبها جلب شعيره ما فعلته :
    به خدا سوگند ! اگر اقليم هاي هفتگانه را با آن چه در زير آسمان هاست به من بدهند تا خداوند را با گرفتن پوست جوي از دهان مورچه اي نا فرماني کنم هرگز نخواهم کرد .
    پايبندي به کيفيت استخدام وسيله
    ميان هدف و وسيله سنخيت وجود دارد و نمي توان با وسايل نا درست و ناپاک به مقاصد درست و پاک رسيد . نمي توان با کاشتن بدي نيکي درو کرد و ممکن نيست با ستم عدالت برپا شود .
    اميرمومنان علي (ع) به کيفيت استخدام وسيله پايبند بود و هرگز براي حفظ حکومت خويش و پيشبرد سياست هايش از وسايل نادرست بهره نبرد . چون امام (ع) زمام امور را به دست گرفت اصلاحات همه جانبه و بنيادي را آغاز کرد از جمله ، حضرت حاضر نشد براي حفظ حکومت و موقعيت خود عدالت را زير پابگذارد و از راه ستم ، کار خود را پيش برد. لذا در پاسخ آنان فرمود :
    اتامروني ان اطلب النصر بالجور فيمن وليت عليه والله لا اطور به ما سمر سمير و ما ام نجم في السماء نجما - آيا مرا فرمان مي دهيد تا از راه ستم به کسي که سرپرست اويم پيروزي بجويم ؟ به خدا سوگند ! تا روزگار باقي است و اختران در پي يکديگر مي چرخند به چنين کاري نزديک هم نگردم .
    اميرمومنان علي (ع) در سياست خويش جز به حق عمل نمي کرد و هدف براي او به هيچ وجه وسيله را توجيه نمي کرد وهرگز در سياست به دروغ ، خيانت ، پيمان شکني و گناهکاري دست نيازيد .
    در انديشه سياسي علي(ع) پيش بردن امور از راه نادرست عين شکست و نابودي است هر چند انسان تصور کند که به نتيجه رسيده است . ما ظفر من ظفر الاثم به والغالب بالبشر مغلوب - کسي که با توسل به گناه پيروز شود پيروز نيست و کسي که با ستم غلبه کند در واقع مغلوب است .
    صراحت و صداقت
    درانديشه سياسي علي (ع) اصلاح امور و سامان يافتن درست کارها جز در پرتو راستي و صداقت ورزي و شفافيت ميسر نمي شود . آنجا که نا درستي و دروغگويي پنهان کاري و تيره سازي رخ مي نمايد انواع فساد و تباهي هاي سياسي هم شکل مي گيرد و دوام مي يابد. الصدق صلاح کل شي ء (و) الکذب فساد کل شيء - صداقت سبب صلاح هر چيز و دروغ سبب تباهي هر کاري است.
    پيشواي صداقت پيشگان ، علي (ع) در عهدنامه مالک اشتر مي فرماييد: گزيده ترين اشخاص در حکومت و مديريت کساني مي باشند که صادقانه حقايق را بيان کنند و صادقانه رفتار نمايند :
    ثم ليکن آثرهم عندک اقولهم بمر الحق لک و اقلهم مساعده فيما يکون منک مما کره الله لاوليائه واقعا ذلک من هواک حيث وقع - آن کس را بر ديگران بگزين که سخن تلخ حق را به تو بيشتر گويد و درآن چه کني يا گويي و خدا آن را از دوستانش ناپسند دارد کمتر تو را ياري کند. هر چند اين سخنان و کارها براي تو خوش آيد .
    امام علي (ع) چنان بر صراحت و شفافيت در سياست و مديريت تاکيد داشت که به کارگزارانش مي آموخت در جلساتي عمومي ساده و بي پيرايه با مردمان به پرسش و پاسخ بپردازند و مسائل را صريح و شفاف براي آنان بيان کنند و عرصه اي فراهم سازند که مردمان به راحتي و با صراحت و شفافيت سخن گويند و انتقاد کنند دغدغه اي نيز نداشته باشند که اين امر برايشان پيامدهاي خطرناکي دارد.
    زمانه شناسي
    در انديشه سياسي امام علي (ع) زمانه شناسي از مهمات عرصه سياست است . کسي که شرايط زمان و مقتضيات آن را به خوبي بشناسد در تعيين جهت خود و تصميم گيري مناسب در هر اوضاع و احوالي بهتر عمل مي کند . به تعبير اميرمومنان علي (ع: ) اعرف الناس بالزمان من لم يتعجب من احداثه - آشناترين مردم به احوال زمانه کسي است که از حوادث و اتفاقات آن شگفت زده نشود . آنکه در عرصه سياست زمانه شناسي ندارد گرفتار تصميم هاي نابخردانه و اقدامات شتابزده مي گردد.
    شناخت زمانه آفات اجتماعي و آسيب هاي فرهنگي درک درست از مناسبات و روابط منحط و ضعف ها و قوت هاي دوره تاريخي خويش از لوازم مهم در عرصه سياست است چنان که علي (ع) پس از به دست گرفتن حکومت تلاش کرد مردم را با زمانه و شرايط پيش آمده و آفات و آسيب هاي آن دوره آشنا سازد تا موانع اصلاحات روشن گردد و زمينه لازم براي تغييرات مثبت فراهم شود . از جمله در خطبه اي فرمود :
    ايها الناس انا اصبحنا في دهر عنود و زمن کنود يعد فيه المحسن مسيئا و يزداد الظالم فيه عتوا لا ننتفع بما علمنا ولا نسال عما جهلنا ولا نتخوف قارعه حتي تحل بنا - اي مردم ! ما در روزگاري ستيزنده و زمانه اي ستمکار به سر مي بريم. در اين روزگار نيکوکار بدکار به شمار آيد و جفا پيشه در آن سرکشي افزايد . از آن چه دانسته ايم بهره مند نمي شويم و آنچه را نمي دانيم نمي پرسيم واز هيچ پيشامد هراسناک و بلايي تا بر سرمان نيامده نمي ترسيم .
    در جامعه اي که انسان نيکوکار ، بد کردار شمرده شود در فرهنگي که صراحت و صداقت پذيرفته نباشد در محيطي که فريبکاري و جنايتکاري مطلوب به حساب آيد و در روزگاري که رياکاري و نابکاري ارزش شمرده شود اصلاحات اجتماعي و فرهنگي به دشواري پيش مي رود:
    ولقد اصبحنا في زمان قد اتخذ اکثر اهله الغدر کيسا و نسبهم اهل الجهل فيه الي حسن الحيله - ما در روزگاري به سر مي بريم که بيشتر مردم آن بي وفايي و دغل کاري را زيرکي مي دانند و نادانان آن مردم را با تدبير و چاره انديش مي خوانند .
    آينده نگري و عاقبت انديشي
    از لوازم مهم و اساسي در تصميم گيري ها و اقدامات سياسي آينده نگري ، دورانديشي و توجه به عواقب امور است. آنان که بدون توجه به عاقبت امور و فارغ از آينده نگري تصميم مي گيرند و عمل مي کنند پيوسته گفتار روزمرگي و اسير اشتباه و پشيماني اند .
    سنجيدن جوانب مختلف امور آينده نگري و عاقبت انديشي همان تدبير است و درعرصه سياست چيزي همانند تدبير از اهميت برخوردار نيست . واژه تدبير يعني ملاحظه آينده و عاقبت کار را کردن، آينده سنجي، آينده نگري و عاقبت انديشي .
    در انديشه سياسي اميرمومنان (ع) عاقبت انديشي و آينده نگري از چنان اعتبار و اهميتي برخوردار است که زندگي ،کار و حرکت بدون آن فاقد هر خيري است .
    آن حضرت بر منبر کوفه چنين فرمود : ايها الناس ... لا خير في دنيا لا تدبير فيها - اي مردم ، در دنيايي که در آن تدبير نباشد خيري نيست .
    آينده نگري و عاقبت انديشي در سياست و مديريت از چنان اهميتي نزد اميرمومنان علي ( ع) برخوردار بود که آن حضرت به کارگزاران خود سفارش مي فرمود در انتخاب نيروها وکارمندان خود از جمله ملاک هايي که در گزينش بايد در نظر داشته باشند ويژگي آينده نگري و عاقبت انديشي است چنانکه در عهدنامه مالک اشتر چنين فرموده است : و توخ منهم ... و ابلغ في عواقب الامور نظرا - و انتخاب کن از اين کارمندان آناني را که... در عاقبت کارها بيشتر دقت کنند در اموري که بدانها مراجعه مي شود خوب دقت نمايند و عواقب آن را بررسي کنند .
    اعتدال و ميانه روي
    از جمله شاخصه هاي برجسته در سياست علوي اعتدال و ميانه روي و پرهيز از افراط و تفريط در تصميمات و اقدامات سياسي است .
    اميرمومنان علي (ع) هر گونه افراط وتفريط و انحراف به راست و چپ را گمراهي دانسته و در سياست خود جز بر اعتدال و ميانه روي راه نپيمود . باور او اين بود که جاده حق مسير الهي و سنت نبوي از افراط و تفريط به دور است و نمي توان جز بر اساس اعتدال و ميانه روي به عاقبتي نيکو رسيد .
    در سياست عقلاني بايد با دوست و دشمن خويش و بيگانه و موافق و مخالف رفتار کرد . اميرمومنان در تمام مواضع و رفتارهاي سياسي اش چنين بود. چون زمام امور در اختيار امير مومنان علي (ع) قرار گرفت آن حضرت بناي مديريت و سياست خود را بر اعتدال و ميانه روي گذاشت.
    آن حضرت نه تنها در راه و رسم سياسي خود هرگز به سوي افراط و تفريط ميل نکرد بلکه تلاش نمود تندروان و کندروان را به مرز اعتدال کشاند . چنانکه خطاب به ياران و پيروان خود که به سمت افراط و تفريط ميل داشتند و در برابر دشمنان از خود شتابزدگي نشان مي دادند، فرمود :
    الزموا الارض و اصبروا علي البلاء و لا تحرکوا بايديکم و سيوفکم في هوي السنتکم ولا تستعجلوا بما لم يعجله الله لکم - بر جاي خود بايستيد در برابر بلاها و مشکلات پايداري ورزيد دست و شمشيرهايتان را در هواي زبان هاي خويش به کارمداريد و درآنچه خدا شما را بدان نيانگيخته شتاب مورزيد .
    عدالت خواهي و عدالت ورزي
    برترين معيار در عرصه سياست معيار عدالت خواهي و عدالت ورزي است . اين بدان معناست که شايستگي در همه امور رعايت شود و تبعيض ها زدوده گردد و در آن جا که بايد مساوات پاس داشته شود به جد پاسداري گردد و آن جا که صلاحيت و استحقاق موجب تفاوت و امتياز مي شود حقوق متناسب هر فرد شايسته و هر صاحب حقي رعايت شود و براي همگان امکان رشد و شکوفايي استعدادها فراهم گردد تا هر کس بتواند به ميزان بروز استعداد و توانايي خود از امکانات متناسب با استعداد وتلاش خويش بهره مند شود هر کس و هر چيز در جاي خودش قرار گيرد به هيچ کس و هيچ چيز ستمي روا نشود و حقوق همه کس و همه چيز رعايت گردد .
    عدالت در انديشه سياسي اميرمومنان (ع ) در مفهومي عميق و همه جانبه به معناي قرار دادن هر چيز در جاي خود رعايت استحقاق هر چيز و رساندن هر ذي حقي به حقش آمده است چنانکه آن حضرت فرموده است : العدل يضع الامور مواضعها - عدالت کارها را بدانجا مي نهد که بايد .
    امام علي (ع) همه چيز را بر مبناي عدالت مي ديد و همه چيز را با ميزان عدالت مي سنجيد . او عدالت را ميزان سياست خود قرارداد نه سياست خود را ميزان عدالت . از اين رو جز به راه عدالت نرفت . آن حضرت مي فرمود : ملاک السياسه العدل - معيار و ميزان سياست عدالت است .
    از نظر علي (ع) عدالت ، اصلي است که جامعه را قوام مي بخشد به اعتدال مي رساند و سلامت آسايش و آرامش آن را تضمين مي کند . عدالت بزرگراهي است عمومي که مي تواند همه را در خود بگنجاند و بدون هيچ مشکلي عبور دهد اما ظلم و جور کوره راهي است که حتي فرد ستمگر را هم به مقصد نمي رساند . عدالت هر کس را به حقش و به آنچه استحقاق دارد مي رساند و آن کس که به عدالت تن نمي دهد ، در واقع کسي است که بيمار است . اندامش تغيير کرده و در عدالت نمي گنجد . او بايد بداند جايگاه ظلم و جور براي هر کس تنگ تر است . عدالت ورزي امام تا بدانجاست که اجازه ترساندن و بد رفتاري با حيواني را نيز نمي دهد . بنا بر اين مشخص است که ملاحظات انساني و حفظ حرمت ها تا چه اندازه بايد رعايت شود .
    مشورت و رايزني
    مشورت در سياست و پرهيز از خود رايي ا ز موکد ترين امور در راه و رسم سياسي و مديريتي اميرمومنان علي(ع) است . آن حضرت همچون رسول خدا (ص) اهل مشورت در امور بود و به کارگزاران خود مي آموخت که چنين کنند .
    علي(ع) در امور مختلف با نزديکان ، ياران و صاحبان راي مشورت مي کرد ، آن گاه تصميم مي گرفت و مي فرمود : لا مظاهره اوثق من المشاوره : هيچ پشتيباني استوار تر از مشورت کردن نيست . خردمندي اقتضا مي کند که آدمي اهل مشورت باشد به خصوص در تصميم گيري ها و اقدامات سياسي که عرصه اي پر خطر است .
    به بيان علي (ع: ) لا يستغني العاقل عن المشاوره - هيچ خردمندي از مشورت بي نياز نيست . اميرمومنان علي (ع) براي مشورت اهميت بسياري قائل بود و همواره اصرار داشت مردمش از نظر دادن خودداري نکنند چنانکه در پيکار صفين ضمن خطبه اي که در آن حقوق متقابل مردمان و زمامداران را بيان کرده است فرمود : فلا تکفوا عن مقاله بحق او مشوره بعدل - پس از گفتن حق يا راي زدن درعدالت باز نايستيد .
    البته مشورتي موجب راهيابي درست و جلوگيري از لغزش و پشيماني مي شود که با آدابي درست صورت گيرد يعني براي مشورت در هر امري بايد از مشاوراني مناسب و شايسته بهره گرفت و از هر کس نمي توان راي خواست .
    به طور کلي با کساني بايد مشورت کرد که متصف به خدا ترس، پروا پيشگي ، راز داري و شجاعت باشند و از خردي نيکو و تجربه اي پربار برخوردار باشند. با اشخاص ترسو، حريص ، دروغگو ، جاهل، احمق و کساني که زمام احساسات خويش را در دست ندارند، نبايد مشورت کرد. به عبارتي مشورت تابع صفات و ويژگي هاست، نه تابع جنسيت و از طبقه و گروهي خاص .
    ادامه دارد...
    
    
    
    
    انديشه سياسي در نهج البلاغه علي نورايي يگانه
    


 روزنامه رسالت، شماره 6021 به تاريخ 6/9/85، صفحه 17 (انديشه سياسي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 373 بار



آثار ديگري از "علي نورايي يگانه "

  ولايت فقيه از نگاه اهل سنت
علي نورايي يگانه علي نورايي يگانه، رسالت 27/7/87
مشاهده متن    
  داروها و مسئله الكل
علي نورايي يگانه، رسالت 19/1/87
مشاهده متن    
  خورشيد بي غروب اسلام در انگلستان
علي نورايي يگانه، رسالت 24/9/86
مشاهده متن    
  مباحثي پيرامون فقه سياسي/ گفتاري در باب مصلحت
علي نورايي يگانه ، رسالت 25/6/86
مشاهده متن    
  معاني ولايت مطلقه مباحثي پيرامون فقه سياسي
علي نورايي يگانه ، رسالت 24/6/86
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

تبليغات

ترجمه

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
وطن امروز
 پيشخوان
ماهنامه روش
متن مطالب شماره 139، تير 1393را در magiran بخوانيد.

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1393-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.
 

 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655

فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!

توصيه می کنيم هنگام استفاده از اين سايت یه ويژه در هنگام جستجو از مرورگر IE استفاده کنيد.
 

تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است