 
|
در رهگذر مهتاب!
درباره طاهره صفارزاده
طاهره صفارزاده
شاعر، نويسنده ، محقق و مترجم
متولد ۱۳۱۵ سيرجان
- ليسانس ادبيات انگليسي از دانشگاه تهران
- ادامه تحصيل در انگلستان و سپس آمريكا در دانشگاه آيووا
- كسب درجه MFA
- استخدام در دانشگاه ملي (شهيد بهشتي) در سال ۱۳۴۹
-رئيس دانشگاه شهيد بهشتي و دانشكده ادبيات
- دكترا در رشته نقد تئوري و عملي ادبيات جهان
- برگزيده شدن در «فستيوال بين المللي داكا» در سال ۶۷ به عنوان يكي از ۵ عضو بنيانگذار كميته ترجمه آسيا،
-«استاد نمونه» سال ۷۱ از سوي وزارت علوم و آموزش عالي
- «خادم القرآن»پس از انتشار ترجمه «قرآن حكيم »، سال ۸۰
سرپرستي و ويراستاري ۳۶ كتاب زبان تخصصي براي رشته هاي مختلف دانشگاهي
- قصه ، پيوندهاي تلخ، ۱۳۴۱
- شعر ، رهگذر مهتاب، ۱۳۴۱
Brella the Red um (سروده هايي به زبان انگليسي)، آيووا ۱۹۶۷م.= ۱۳۴۷ش.
طنين در دلتا [و دفتر دوم]، سد و بازوان، ۱۳۵۰ ، سفر پنجم،۱۳۵۶ ، حركت و ديروز، ۱۳۵۷ ، بيعت با بيداري، ۱۳۵۸ ، مردان منحني ، ديدار صبح، ۱۳۶۶ ، در پيشواز صلح، ۱۳۸۵ ، گزيده ادبيات معاصر، ۱۳۷۸ ، هفت سفر، ۱۳۸۴ ، روشنگران راه،۱۳۸۴ ، انديشه در هدايت شعر، ۱۳۸۴
اصول ترجمه، نقد ترجمه، ترجمه
اصول و مباني ترجمه: تجزيه و تحليلي از فن ترجمه ضمن نقد عملي آثار مترجمان، از ۱۳۵۸
ترجمه هاي نامفهوم،۱۳۸۴
ترجمه مفاهيم بنيادي قرآن مجيد (فارسي و انگليسي)، ۱۳۷۹
ترجمه قرآن حكيم (سه زبانه - متن عربي با ترجمه فارسي و انگليسي)، ۱۳۸۰
ترجمه قرآن حكيم (دو زبانه متن عربي با ترجمه فارسي)، ۱۳۸۲
ترجمه قرآن حكيم (دو زبانه متن عربي با ترجمه انگليسي)، ۱۳۸۵
لوح فشرده قرآن حكيم (سه زبانه - متن عربي با ترجمه فارسي و انگليسي)، ۱۳۸۳ (نشر دوم) كامل وجزء ۳۰.
دعاي عرفه (دعاي امام حسين عليه السلام در روز عرفه (متن عربي با ترجمه فارسي)، ۱۳۸۱
دعاي ندبه و دعاي كميل (متن عربي با ترجمه فارسي)، ۱۳۸۳
مفاهيم قرآني در حديثنبوي: گزيده اي از نهج الفصاحه با ترجمه فارسي و انگليسي، ۱۳۸۴
دعاي جوشن كبير، ۱۳۸۵
زهرا طهماسبي : طاهره صفارزاده را بيشتر به عنوان يك شاعر مي شناسيم. مخاطبان شعر در دهه۴۰ او را با شعر «كودك قرن» به خاطر مي آورند و در دهه ۵۰ با كتاب «سفر پنجم».شعرهاي قديمي اش يادآور سال هاي گلوله و فرياد است.علاوه بر شعر، در ترجمه و پژوهش هم استادي بي همتا است.صفارزاده نخستين مترجم قرآن كريم به ۳ زبان زنده دنيا است. صفارزاده شاعر، نويسنده ، محقق و مترجم به سال ۱۳۱۵ در سيرجان در خانواده اي متوسط چشم به جهان گشود.اجدادش از عرفاي مقيد به مقابله با ظلم و عدالت پروري بوده اند.پدر و خواهرش هم اهل تصوف بودند . در خانواده، برپايي مجالس ذكر و دعا بويژه در اظهار ارادت به حضرت علي عليه السلام متداول بود.خانواده اش پيشينه عرفاني داشتند وهمين امر سبب شد كه او از همان آغاز نگاهي ويژه به پيرامونش داشته باشد.قبل از آنكه به مدرسه برود تجويد و قرائت و حفظ قرآن كريم را در مكتب محل آموختو تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در كرمان گذرانيد.
از كودكي ذوق نويسندگي و عشق به مطالعه آثار ادبي داشت ودر دبستان به عنوان شاعر شناخته شده بود.در اين زمينه آموزگاران و بعد دبيران او را بسيار تشويق مي كردند.
نخستين شعر را در ۱۳ سالگي سرود كه در روزنامه ديواري مدرسه به ثبت رسيد و نخستين جايزه شعر را كه يك جلد ديوان جامي بود در سال چهارم دبيرستان به پيشنهاد دكتر باستاني پاريزي كه آن زمان از دبيران دبيرستان بهمنيار بود، از رئيس آموزش و پرورش استان دريافت كرد.
در ششم ادبي شاگرد اول شد و با جرأت در امتحان ورودي دانشگاه در رشته هاي حقوق و ادبيات فارسي و زبان و ادبيات انگليسي كه مناسب آن ديپلم بود شركت كرد و در هر سه قبول شدو چون ترديد در انتخاب داشت خانواده اش به استخاره رجوع كردند و در نتيجه در زبان و ادبيات انگليسي ليسانس گرفت . مدتي به عنوان مترجم متون فني در شركت نفت كار كرد و چون به دنبال يك سخنراني در اردوي تابستاني فرزندان كارگران مجبور به ترك كار شد، براي ادامه تحصيل به انگلستان و سپس به آمريكا رفت .در دانشگاه آيووا ، هم در گروه نويسندگان بين المللي پذيرفته شد و هم به كسب درجه MFA نايل آمد.MFAدرجه اي مستقل است كه به نويسندگان و هنرمنداني كه داوطلب تدريس در دانشگاه باشند اعطا مي شود و نويسندگان به جاي محفوظات و تاريخ ادبيات به آموختن نقد به صورت تئوري و عملي و انجام طرح هاي ادبي متنوع به مطالعات وسيع درباره آثار نويسندگان و شاعران مي پردازند.دوره آن يك سال بيش از فوق ليسانس است و استخدام دارنده اين مدرك در دانشگاه هاي آمريكا با پايه دكتري انجام مي پذيرد.در زبان عربي استعداد خاصي داشت و چنانكه در مقدمه «ترجمه مفاهيم بنيادي قرآن مجيد»گفته است: «در دوره دبيرستان و به تشويق يك استاد دلسوز و دانشمند، عربي پايه را خوب فرا گرفتم و هرگز رابطه ام با آموختن آن زبان قطع نشد چه كلاس هاي عادي و چه درس خصوصي را در محضر استاداني تلمذ مي كردم كه قرآن شناس بودند .خودم بر اين عقيده هستم كه بروز و شكوفايي استعداد من در زبان عربي به دليل اين بود كه تجويد و قرائت قرآن كريم را در كودكي در سن ۶ سالگي آموخته بودم .»
طاهره صفارزاده براي دروس اصلي «شعر امروز جهان »، «نقد ادبي» و «نقد عملي ترجمه » را انتخاب كرد و در بازگشت به ايران اگرچه به دليل فعاليت هاي سياسي در خارج، مشكلاتي براي استخدام داشت اما چون در كارنامه اش از ۴۸ واحد درسي ۱۸ واحد ترجمه ثبت شده بود و كمبود و نبود استاد ترجمه براي رشته هاي زبان خارجي موجب گله مندي گروه هاي زبان بود، در سال ۱۳۴۹ با استخدام او در دانشگاه ملي (شهيد بهشتي) موافقت شد. دكتر طاهره صفارزاده پايه گذار آموزش ترجمه به عنوان يك علم و برگزاركننده نخستين «نقد عملي ترجمه » در دانشگاه هاي ايران محسوب مي شود.دانشگاه آيووا بنا به درخواست شاعران و نويسندگان «كارگاه نويسندگي »، نخستين مركزي بود كه به گنجاندن اين درس در برنامه آموزشي رشته هاي زبان و ادبيات اقدام كرد. صفارزاده حدود ۳ سال بعد در كنار نويسندگان دانشجو به بهره مندي هايي از اين آموزش جديد دست يافت .صفارزاده از ابتداي تدريس خود در ايران متدي مبني بر شناخت و تطابق مفهومي ، دستوري و ساختاري دو زبان مبدأ و مقصد ابداع كرد و اين شيوه پيشنهادي در درسي كه سابقه تدريس قانونمند نداشت نزد بسياري از همكاران وي الگو قرار گرفت .پس از انقلاب اسلامي تعيين كتاب «اصول و مباني ترجمه »اثر وي به عنوان كتاب درسي در زمينه شناخت نظريه ها و نقد عملي ترجمه به ويژه براي دانشجويان رشته «ترجمه » مفيد افتاد.
دكتر طاهره صفارزاده به عنوان كارشناس ترجمه معتقداست: «در ترجمه دانستن موضوع يا مطلب مورد ترجمه مقدم بر دانستن زبان مبدأ و مقصد است .اين خطر بزرگي است كه متخصص رشته علوم انساني ، حتي رشته مهندسي متن پزشكي را و بالعكس يك پزشك متن جامعه شناسي را ترجمه كند ، چون كه اصطلاحات خاص مجموعاً زبان علمي يك رشته را تشكيل مي دهند. » بر اساس اين فكر دو تمرين «ترجمه تخصصي »و «معادل يابي براي واژگان تخصصي» در كتابهاي زبان براي رشته هاي دانشگاهي به پيشنهاد اوگنجانده شد.
طاهره صفارزاده در زمينه شعر و شاعري نيز به دليل مطالعات و تحقيقات ادبي به معرفي زبان و سبك جديدي از شعر با عنوان شعر «طنين»توفيق يافت كه در آغاز بسيار بحث برانگيز شد زيرا شعر مقاومت و طنز سياسي ، حكومت پسند نبود.سرانجام در سال ۵۵ به اتهام نوشتن شعر مقاومت ديني از دانشگاه اخراج و براي دومين بار به خانه نشيني و فراغت اجباري رفت.و در ايام تنهايي و مشاهده پاره اي خيانت هاي سياسي و اجتماعي، درون مذهبي او بيش از پيش متوجه حمايت خداوند گرديد و تحولي شديد در وي ايجاد شد آن گونه كه در زمان خانه نشيني، تمام وقت خود را وقف خواندن تفاسير و مطالعات قرآني كرد.
كتاب «سفر پنجم» او كه دربرگيرنده اشعار مقاومت با مضامين ديني است در سال ۵۶ در دو ماه به سه چاپ با شمارگان سي هزار رسيد. از مجموعه شعرهاي او مي توان به : رهگذر مهتاب، ۱۳۴۱ brelld the Red um (سروده هايي به زبان انگليسي)، آيووا ۱۹۶۷م. ۱۳۴۷ش.
طنين در دلتا [و دفتر دوم]، سد و بازوان،سفر پنجم، حركت و ديروز، بيعت با بيداري، مردان منحني، ديدار صبح، در پيشواز صلح،گزيده ادبيات معاصر، هفت سفر، روشنگران راه و انديشه در هدايت شعر، اشاره كرد.
اشعار صفارزاده با نظر به مسائل سياسي و اشاره به وقايع مهم جهان داراي خط فكري خاصي است.در همه آثارش به جريان هاي سياسي ايران و جهان نظر دارد.صفارزاده با استفاده از زبان محاوره، اصطلاحات عاميانه، حتي مطرح كردن شعارها، تلاش مي كند به شعر و زبان مردمي نزديك تر شود.شايد به همين دليل، از آوردن واژه ها و اسامي، از زبان هاي بيگانه خودداري مي كند.
شعر صفارزاده داراي انديشه هاي شكل يافته است كه در قالب كلمات عرضه مي شود.در شعر صفارزاده، فرصت ها گرانبهاترند و خواننده با شاعري مواجه مي شود كه اسلوب را در زباني فشرده و با بار بيشتر از لحاظ انديشه و تفكر مي بيند.او با استفاده از تعابير مذهبي و قصص و آيات قرآن كريم به صورت تلميح و جهان مداري و سياست محوري، رنگ و بوي خاص به اشعارش بخشيده است.خودش مي گويد: شعر مقاومت و طنز سياسي هيچ وقت حكومت پسند نبوده است.
در آغاز نهضت اسلامي ، به كمك نويسندگان سرشناس و متعهد مسلمان به تأسيس مركزي به نام «كانون فرهنگي نهضت اسلامي»اقدام كرد.در مدت مسئوليت او حدود ۳۰۰ هنرجو در رشته هاي سينما، عكاسي ، تئاتر، نقاشي ، گرافيك ، شعر و داستان ، در آن مركز پرورش يافتند كه بعداً از دست اندركاران و مسئولان فرهنگي و هنري انقلاب شدند. طاهره صفارزاده پس از انقلاب از سوي همكاران خود در دانشگاه شهيد بهشتي به عنوان رئيس دانشگاه و نيز رئيس دانشكده ادبيات انتخاب شد.همزمان با سرپرستي دانشكده ادبيات «طرح بازآموزي دبيران» را به اجرا درآورد.در سال ۵۹ به دنبال نشر مقالات انتقادي او درباره آموزش زبان هاي خارجي در ايران از سوي ستاد انقلاب فرهنگي براي مسئوليت برنامه ريزي زبان هاي خارجي از او دعوت به عمل آمد.در اين مسئوليت با همكاري استادان باتجربه تغييرات مفيدي در برنامه ها پديد آورد و پيرو طرحي كه از سوي او تقديم ستاد انقلاب فرهنگي شد و به تصويب رسيد براي نخستين بار براي كليه رشته هاي علمي دانشگاه ها كتاب به زبان هاي انگليسي ، فرانسه ، آلماني و روسي تأليف شد كه اين امر در آموزش علوم و پژوهش هاي علمي در سال هاي بعد از انقلاب بسيار مؤثر بوده است .وي حدود ۱۶ سال سرپرست اجرايي طرح بود و ۱۲ سال از آن مدت را علاوه بر سرپرستي به ويراستاري متون علمي براي كتابهاي زبان تخصصي مشهور به كتابهاي «سمت»فعاليت مؤثر داشت .
۳۶ عنوان از آن كتابها برخوردار از ويراستاري دكتر طاهره صفارزاده است . خانه نشيني سوم در پايان اين خدمت، به پرداختن تمام وقت به ترجمه قرآن حكيم به زبان هاي فارسي و انگليسي انجاميد.او از اين خانه نشيني ها و فراغت هاي ناخواسته همواره به عنوان الطاف بزرگ الهي ياد كرده و خداوند را سپاس گفته است. صفارزاده تئوري ها و فكرهاي ارزنده اي در زمينه نقد ادبي ، نقد ترجمه و «ترجمه تخصصي » به جامعه ادبي و علمي عرضه كرده است .تئوري «ترجمه تخصصي» كه تأثير آن توفيق در آموختن رشته هاي مختلف علمي به سبب تمركز ذهن بر روي واژگان تخصصي است ، به تأييد متخصصان مغز و اعصاب رسيده است .تمرين هاي «معادل يابي واژگان تخصصي»به منظور تأمين هدف آموزشي ذكر شدهكه از سوي مؤلفان در تمامي كتابهاي زبان تخصصي گنجانده شده است .در «فستيوال بين المللي داكا»در سال ۶۷ وي به عنوان يكي از ۵ عضو بنيانگذار كميته ترجمه آسيا برگزيده شد .رئيس فستيوال درباره اين انتخاب مي گويد : «ما معتقديم كه يك نفر در اين سر دنيا از علم ترجمه حرف زده و اصولي عرضه كرده و آن يك نفر خانم طاهره صفارزاده است .».نظر او درباره ترجمه هاي قرآن كريم اين است كه: بايد رسم ترجمه تحت اللفظي به كلي منسوخ شود.دريغ است كه بيش از ۹۰ درصد مردم ما صرفاً به واسطه نبود رغبت به ترجمه هاي لفظ به لفظ و نامفهوم از شناخت كتاب و كلام الهي محروم باشند.ترجمه كلمه در برابر كلمه شيوه اي قرون وسطايي و متأثر از عقيده حفظ قداست لفظ بر معنا در ترجمه هاي آغازين تورات و انجيل است .بعد از رنسانس وضع به تدريج رو به تعديل رفته است .دكتر صفارزاده در سال ۷۱ از سوي وزارت علوم و آموزش عالي «استاد نمونه» اعلام گرديد و در سال ۸۰ پس از انتشار ترجمه «قرآن حكيم» به افتخار عنوان «خادم القرآن » نايل شد.در زمان همكاري با فرهنگستان زبان و ادب فارسي طرح تهيه «فرهنگ هاي تخصصي » وي كه با ضوابط علمي و پيشنهادهاي جديد تدوين شده، به تصويب رسيد و مورد بهره برداري اهل علم قرار گرفت .
«سيمين دانشور» مي گويد: «من با خواندن ترجمه صفارزاده معناي قرآن مجيد را آن طور كه بايد، فهميدم.»خانم ماسترز- استاد علوم قرآني از انگلستان- هم مي گفت: «۲۰ سال است به دنبال چنين ترجمه اي به انگليسي مي گردم.» از ويژگي هاي ترجمه قرآن كريم يكي اين است كه تحت اللفظي نيست، حتي جايي فعل ماضي در آيه به كار رفته اما موضوع در زبان فارسي داراي مفهوم مداومت و قاعده كلي است ، در چنين موردي مضارع ترجمه شده است ودر زيرنويس هم توضيح آمده است.ويژگي ديگر اين كه براي نخستين بار نام هاي خداوند (اسمأالحسني ) در ارتباط با مضامين آيات ترجمه شده اند، همانگونه كه در كتاب «ترجمه مفاهيم بنيادي قرآن مجيد» شرح داده شده است اين پيوند مقصد آياتي كه مزين با نام هاي خداوند هستند با نتيجه گيري شاخصي كه در آيه اراده فرموده شده نائل مي شوند.ويژگي ديگر اين كه در هر دو زبان فارسي و انگليسي ارتباط آيات با علامات نقطه گذاري حفظ شده زيرا گاهي چند آيه دنبال هم يك موضوع را كامل مي كنند و در زبان انگليسي خواننده تصور مي كند با نقطه در پايان آيه معني تمام شده است .همچنين با استفاده از دانستني هاي تفسيري هر جا كه به درك مطلب براي خواننده كمك مي شده به تعميم معني و توضيح پرداخته است .وي در كتاب «ترجمه مفاهيم بنيادي قرآن مجيد» به كشف يكي از كاستي هاي مهم ترجمه هاي فارسي و انگليسي - يعني مرتبط نبودن نام هاي خداوند (اسماءُ الحسني ) با آيات قرآن - دست يافته است.اين برخورد علمي او را برانگيخت كه به خدمت ترجمه قرآن به دو زبان انگليسي و فارسي همّت گمارد.قرآن حكيم حاصل ۲۷ سال مطالعه قرآن مجيد، آموختن زبان عربي و تحقيق و يادداشت برداري از تفاسير و منابع قرآني است كه از رجوع به كلام الهي براي كاربرد در شعر شروع شد و با ترجمه آن به دو زبان پايان گرفت .شرح اين توفيق در مقدمه كتاب «ترجمه مفاهيم بنيادي قرآن مجيد»و نيز دو مقدمه فارسي و انگليسي «قرآن حكيم»آمده است. طاهره صفارزاده در ماه مارس ۲۰۰۶ همزمان با برپايي جشن روز جهاني زن ، از سوي سازمان نويسندگان آفريقا و آسيا (Asian - Afro Writersش Organization) به عنوان شاعر مبارز و زن نخبه و دانشمند مسلمان برگزيده شد.
در بخشي از نامه اين سازمان آمده است: «از آنجا كه دكتر طاهره صفارزاده ـ شاعر و نويسنده برجسته ايراني ـ مبارزي بزرگ و نمونه والاي يك زن دانشمند و افتخارآفرين مسلمان است، اين سازمان ايشان را به پاس سابقه طولاني مبارزه و كوشش هاي علمي گسترده به عنوان شخصيت برگزيده سال جاري انتخاب كرده است.تاكنون علاوه بر مقالات و مصاحبه هاي علمي و اجتماعي از طاهره صفارزاده بيش از ۱۴ مجموعه شعر و ۱۰ كتاب ترجمه يا درباره نقد ترجمه در زمينه هاي ادبيات ، علوم، علوم قرآني و حديث منتشر شده وگزيده سروده هاي او به زبان هاي گوناگون جهان ترجمه شده اند. وي هم اكنون فقط كار تحقيقي و پژوهشي انجام مي دهد البته چندين مجموعه شعر را هم براي تجديد چاپ آماده كرده است.سال ها است كه به كار شعر مشغول است و آنچه مي خوانيد از شعرهاي قديمي تر او است. شعرهايي كه از آتش زير خاكستر وروزهاي مقاومت خبر مي دهند:
از درد همجواري از كتاب «ديوار صبح »:
وقتي كه صاعقه مي بارد
از هر سو
چگونه اغتشاش الفبا را
به نظم درآرم
حروف ذهن
پراكنده است
ما زير اين همه آوار مانده ايم
آوار همجواري نادانان
آوار همجواري بي باوران
آوار همجواري بدخواهان
ما ساكنان واقعه بغضيم
اي نبض هاي ساكت
و اي شقيقه هاي شكسته
ما دل شكسته ايم
ما بازماندگان
اين استخوان كوفته
اين درد استخوان
از جبر همجواري بي باوران
ما را كنار خاك نشانده
شما بلندتر از پروازيد
شما خود پروازيد
و ما در زير اين همه آوار
فلج شديم و زمينگير
وقتي كه صاعقه مي بارد
در اغتشاش الفباي درد
حروف ذهن پراكنده است
چگونه بنويسم
چگونه بنويسم
مرداد ۶۱
در رهگذر مهتاب! / درباره طاهره صفارزاده
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 147 بار
|
فهرست نشريات
