|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران85/9/13: تاريخچه روابط سياسي ايران و مصر
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7004
پنج شنبه 2 اسفند 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3514 13/9/85 > صفحه 15 (رويدادهاي خاورميانه) > متن
 
      


تاريخچه روابط سياسي ايران و مصر


نويسنده: محسن ميرزايي

پيشينه تاريخي روابط ايران از زمان «كورش كبير» آغازمي گردد.
    بنا بر نوشته «هرودت» تاريخ نويس مشهور يوناني، كورش كبير از «آماليس» Amalis فرعون مصر خواست تا بهترين چشم پزشك مصر را به دربار او در «پارس» بفرستد، فرعون نيز يك چشم پزشك مصري را به دربار ايران فرستاد (در دنياي قديم مشهورترين چشم پزشكان، مصري بودند) پس از كورش فرزندش «كمبوجيه» در ۵۲۵ پيش ازميلاد، به سرزمين مصر نيرو فرستاد و «ممفيس» پايتخت آن كشور به دست سربازان پارسي گشوده شد. ليكن ايرانيان كه خود از تمدني والا برخوردار بودند در فتح مصر همچون ملتي غالب با مصريان رفتار نكردند. بلكه روابط آنها در حقيقت يك بده بستان فرهنگي بود.

    
    مجموعه كتيبه هاي «هيروگليف» يافت شده در «وادي حمامات» كه مربوط به دوران سلطنت داريوش، خشايارشا و اردشير اول است، اسناد معتبري از تعامل فرهنگي ايران و مصر دردنياي قديم به شمارمي رود.
    مهم ترين اثري كه از دوره تسلط هخامنشيان در مصر گزارش شده چند ترعه اي است كه رود نيل را به درياي سرخ متصل مي ساخته و اين كار باتوجه به امكانات آن روزگاران يكي از شاهكارهاي صنعت و نشانه قدرت هخامنشيان است.
    بعد از ظهور اسلام رابطه ايران و مصر وارد مرحله جديدي شد. بويژه بعد از روي كار آمدن سلسله هاي بني اميه و بني عباس و تحت تعقيب قرارگرفتن اهل بيت (سلام الله عليهم) طرفداران آنان بويژه سادات، در جست و جوي پناهگاهي به مصر و ايران مهاجرت كردند و در اين دو كشورخصوصاً در مصر بنيانگذار حكومت مقتدري شدند كه براي مدت چند قرن، رقيبي زورمند و تهديدي بزرگ براي خلافت بغداد بود.
    سلسله فاطميان مصر براساس نهضت اسماعيلي و توسط مرداني كه ايراني بودند به وجود آمد.
    «عبدالله ميمون» پايه گذار نهضت اسماعيليه بود. نام اين سلسله از آن جهت «فاطميان» است كه «خلفاي فاطمي مصر» مدعي بودند كه از نسل حضرت علي (ع) و حضرت فاطمه (سلام الله عليها) هستند. اين سلسله از سال ۲۹۷ تا ۵۶۷ هجري قمري برقرار بود ودرحدود۲۷۰ سال بر شمال آفريقا و بخشي از آسياي غربي (خاورميانه) فرمانروايي كردند.
    خلفاي اوليه «فاطميان» در شمال آفريقا مستقر بودند. سپس با فتح مصر به آن كشور منتقل شدند و شهر «قاهره» را يكي از خلفاي فاطمي بنيان نهاد و بزودي قلمرو حكومتي آنان تا حجاز و يمن و شام و عراق گسترده شد. «خلفاي فاطمي» نيز مانند «خلفاي عباسي» در اواخر فرمانروايي خويش با استفاده از غلامان جنگجوي اقوام ترك و زنگي و بربر و به كارگماردن آنها دركارهاي حكومتي موجب انحطاط قدرت مركزي و موجب سقوط خود شدند.
    روابط ايران و مصر درعهد شاهان صفوي
    شاه اسماعيل صفوي بنيانگذار سلسله صفوي، در سال ۱۵۱۶ ميلادي، با سلطان مصر عليه امپراتور عثماني درصدد ائتلاف برآمد و بدين منظور سفيري همراه يك نامه دوستانه و دويست غلام و كنيز گرجي و تركمن به نزد سلطان مصر فرستاد. سلطان مصر پيشنهاد پادشاه ايران را پذيرفت و با سپاهي نزديك ۳۰هزارتن به اشغال سوريه پرداخت.
    از اين تاريخ روابط سياسي ايران و مصر وارد مرحله جديدي مي شود.
    ظهور «محمدعلي كبير» و تشكيل سلسله خديوي مصر تقريباً مقارن تشكيل سلسله قاجاريه در ايران است. فرمانروايان مصري اين دوره كه «خديو» ناميده مي شدند نايب السلطنه امپراتور عثماني بودند و با استقلال حكومت مي كردند. دراين دوره نيز روابط سياسي و بويژه روابط فرهنگي دو كشور توأم با احترام متقابل گرم و صميمانه بوده است.
    محمدعلي كبير بنيانگذار «سلسله خديوي مصر» با عباس ميرزا نايب السلطنه رابطه و مكاتبه داشتند.
    قرارداد ارض روم
    در زمان سلطنت محمدشاه (پدر ناصرالدين شاه قاجار) هيأتي به همراه ميرزا تقي خان (اميركبير) ازسوي وزيرخارجه ايران مأموريت يافت كه عهدنامه دوم «ارض روم» را امضاكند. ازجمله مواد عهدنامه مزبور اين بود كه «دولت ايران مي توانست در هريك از شهرهاي امپراتورعثماني كه داراي منافع تجاري باشد (به استثناي مكه و مدينه) كنسولگري تأسيس نمايد.»
    هشت سال بعد در سال ۱۸۸۵ ميلادي، دولت ايران براي نخستين بار يك مأمور موقت به عنوان «مصلحت گذار» از سفارت خود در استانبول، به مصر فرستاد. در سالهاي بعد يعني در سال ۱۲۹۹ قمري اختلافاتي ميان تجار ايراني و گمرك مصر برسر واردات تنباكو پيش آمد كه سفارت ايران «حاجي محمدصادق خان» را به عنوان «مصلحت گذار ثابت» خود راهي مصر نمود.
    در سال ۱۸۶۹ كه كانال سوئز افتتاح گرديد و شاهان وفرمانروايان جهان از سراسر دنيا براي شركت در آن مراسم به مصر رفتند، به دستورناصرالدين شاه، معيرالممالك كه از رجال طرازاول دربار قاجار بود دررأس هيأتي راهي اسكندريه شد.
    در سالهاي آخر سلطنت ناصرالدين شاه، با وجود آنكه ايران و مصر روابط سياسي رسمي نداشتند هرگاه شخصيتي از ايران به مصر مي رفت ازسوي دربار آن كشور با تشريفات رسمي مورداستقبال و پذيرايي قرارمي گرفت. شاهزاده فرهاد ميرزا معتمدالدوله، پسر عباس ميرزا نايب السلطنه در سفرنامه خود مي نويسد: «روز پنجشنبه سوم ذي القعده سنه ،۱۲۹۲ صبحي، «كمال پاشا» مشير اداره «توفيق پاشا» آمده بود كه من ديروز [اگر] خبر نكرده بودم به ملاحظه ادب بوده كه كوچك به خانه بزرگ نمي كند و خيلي سرافراز مي شوم كه امشب را در خانه من شام ميل بفرماييد. بعد كه «حسن پاشا» آمد عذرخواست كه «كمال پاشا» اشتباه كرده.شب شنبه است و به حساب فرنگي شب جمعه مي شود نه شب جمعه اسلامي، امشب را بايد به «تياتر» تشريف ببريد كه مخصوصاً براي تماشاي شما چند روز است فراهم آورده اند.
    بعدازظهري، به «باغ شبري» رفتيم كه در شمال شهر است. «محمدعلي پاشا» اين باغ را ساخته است و عمارت بسيارخوبي ساخته اند، يكصد و بيست ستون مرمر يكپارچه دورتادور دارد، در مراجعت به «مدرسه شيمي» و «فيزيك» رفتم.
    دويست نفر شاگرد بودند كه معلمشان ماهيت «زرنيخ »را بيان مي كرد.
    ساعت ۳ از شب رفته، رفتيم «تياتر» بسيارمجلل است، چهار طبقه است و هرچهارطبقه خوب است، چهل چراغ بزرگ از «گاز» آويخته كه از مرمر به شكل شمع كافوري ساخته اند و از صد چراغ زيادتر داشت. اول بازي «نورمه» را درآوردند، در اين بازي چون زبان نمي دانستم از او چيزي معلوم نشد. اين بازي ۲ساعت و نيم طول كشيد.
    همه مجلس هم كه مي آمدند به اشاره دست و حركات بود كه دراين بازي هيچ تكلم نمي كنند. انفراداً و اجتماعاً مي رقصيدند و دقيقه به دقيقه تجديد مي شد و صورت ديوهاي مهيب عجيب و اشكال آوردند و پرده هاي مختلف كشيدند و آوردند، كه كشتي در دريا در حالت غرق بود و برق مي زد و باران مي آمد و هوا صاف شد و آفتاب درآمد و از دولت هاي اروپا كه در دريا هستند پرده كشيدند و شكل پايتخت هارا نشان دادند. مثل «پطرزبورغ» و ايتاليا و اسلامبول و همگي لباس هاي فاخر پوشيده بودند و اين يك دسته از ايتالياست كه شش ماه در مصر اقامت كرده، «خديو» به اينها انعام و احسان مي كند كه تماشاخصنه مصر بر ساير بلاد ترجيح داشته باشد.
    
    
    لهذا هرجا كه خواننده خوب و استاد است به مصر مي آيد و دراين ۶ ماه زمستان كه هواي مصر خوب است در تماشاخصنه مصر كه يك شب به زبان فرانسه و يك شب به زبان ايتالياست، بازي درمي آورند. مدير آنجا يك نفر ازاهل ايتالياست كه سالهاست در مصر خدمت «خديو» ، سمت نوكري دارد. درحاشيه اين صفحه از خاطرات،« معتمدالدوله» يادداشتي نوشته است كه ازنظر تاريخچه روابط ايران و مصر اهميت فراوان دارد.« شاهزاده فرهاد ميرزا» مي نويسد:
    ۶۰ سال قبل (يعني ۱۲۳۲ هجري قمري _ ۱۹۴ سال پيش) كه اوضاع دولت ها اين طور نبود و دولت عثماني محكم تر از حالا بود، محمدعلي پاشا «خديو» از عقل و فراستي كه داشت با مرحوم «وليعهد عباس ميرزا»طرح دوستي انداخته، هميشه مراوده و مكاتبه داشتند كه «حاجي حيدرخان» شمشير مرصع براي ايشان آورد، حالا چه اتفاقي افتاده است كه «خديو» با اين بينش و دانش، با دولت ايران هيچ مراوده نداردسهل است، در اسلامبول بود، همين كه تشريف فرمايي مركب شاهنشاهي (ناصرالدين شاه) را از فرنگستان شنيدند، از اسلامبول رفتند. «خيري پاشا» در جواب رفتن اسلامبول گفت:
    «مي دانيد كه معذور بود ولي ميل داشت كه در اسلامبول شرف خدمت شاه (ناصرالدين شاه) را دريابد ولي در عدم مراوده بايد اول از جانب بزرگ اظهارو التفاتي بشود تا از اين جانب هم اظهار بندگي بشود و جواب هر دو فقره را درست داد»، خيلي مرد متين عاقلي است و گفت:
    «همان رقم مرحوم وليعهد (عباس ميرزا) و همان شمشير الآن هم هست. بعد به «خيري پاشا» فرمان اعلي حضرت سلطان عبدالعزيز خان (امپراتور عثماني) را كه در توصيه و ترضيه من در آداب و حرمت و قراول احترام نوشته بود، به «خيري پاشا» داده و گفتم: «اگر آن فرمان را مي فرستادم، اين همه احترام و مهرباني حضرت «خديو »كه ظاهر شد، چنان استنباط مي شد كه به جهت حكم سلطان و امر فرمان است ولي حالا چنان دانستم كه محض انسانيت و معقوليت خودشان است و ان شاءالله در تهران در خاكپاي مبارك اعليحضرت شاهنشاهي آنچه لازم است خواهم گفت، «خيري پاشا» از دادن فرمان خيلي خيلي تشكر كرد و گفت: چه بهتر از اين است كه مانند شما كسي واسطه اين دوستي و مراوده باشد كه حضرت «خديو» خيلي مايل به اخلاص كيشي دولت ايران است. گفتم تجار ايراني كه در اينجا هستند خيلي رضامندي دارند.»
    در سال ۱۳۱۳ قمري كه ناصرالدين شاه قاجار ترور شد، عباس پاشا «خديو مصر» تسليت صميمانه اي براي مظفرالدين شاه فرستاد. متن نامه خديو مصر و القاب و عناوين به كار برده شده درآن نشان مي دهد كه خديو مصر تا چه اندازه حريم و حرمت شاه ايران را رعايت مي كند.
    توفيق پاشا در تسليت به مظفرالدين شاه نوشت «به خاكپاي شوكت احتواي حضرت شاه اعظم معروض مي دارد: نظر به اقتضاي عبوديت كه به خانواده عظيم الجاه شاهانه دارد مقتضي چاكري ديد كه مراتب تهنيت و تبريك خود را در اين موقع جلوس به اريكه سلطنت آباء و اجداد بزرگ شاهنشاهي به خاكپاي شوكت احتواي اعليحضرت شاهنشاهي عرضه داشته و از خداوند متمني شود كه همواره تا جهان رامدار است ، زينت افزاي سرير تاجداري بوده و فرق نامستحق اين بنده را به اشعه انوار سلطنتي لامع فرمايند.
    خديو مصر _ عباس
    
    


 روزنامه ايران، شماره 3514 به تاريخ 13/9/85، صفحه 15 (رويدادهاي خاورميانه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 673 بار
    



آثار ديگري از "محسن ميرزايي"

  به عنوان يك معلم بنا بود...
محسن ميرزايي *، اعتماد 29/6/96
مشاهده متن    
  مخالفت انگليس با خط آهن بغداد / رويدادهاي مهم خاورميانه از سقوط امپراتوري عثماني تا به امروز
محسن ميرزايي، ايران 11/2/89
مشاهده متن    
  شاه مخلوع در استانبول / رويدادهاي مهم خاورميانه از سقوط امپراتوري عثماني تا به امروز
محسن ميرزايي، ايران 26/10/88
مشاهده متن    
  ماجراهاي تكان دهنده براي ايرانيان مقيم عثماني / رويدادهاي مهم خاورميانه از سقوط امپراتوري عثماني تا به امروز
محسن ميرزايي، ايران 19/10/88
مشاهده متن    
  ادامه خاطرات خان ملك ساساني وزير مختار ايران در عثماني / رويدادهاي مهم خاورميانه از سقوط امپراتوري عثماني تا به امروز
محسن ميرزايي، ايران 28/9/88
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه روانشناسي باليني
متن مطالب شماره 3 (پياپي 39)، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است