 
|
جلوه اي حماسيازهنرو ادبيات موعود
چند يادداشت كوتاه درباره ادبيات مقاومت و پايداري
نويسنده: رضا اسماعيلي
تأمين و تحقيق در حوزه شعر و ادبيات پايداري و تبيين ابعاد گوناگون دفاع مقدس ملت ايران با بهره گيري از زبان گوياي هنر (بخصوص ادبيات) يكي از ضرورت هاي انكارناپذيري است كه مـتأسفانه تا به امروز آن گونه كه در خور اين رخداد عظيم تاريخي است، مورد توجه جدي هنرمندان و اصحاب قلم قرار نگرفته است.
آثاري كه توسط شاعران ونويسندگان پايدار (چه در زمان وقوع حادثه جنگ و چه بعد از آن) خلق شده است، حجم كمي نيست، ولي در اين كه اين آثار تا چه حد توانسته در ابهام زدايي از اين واقعه، رفع شبهات، روايت و ثبت حماسه ها و به تصوير كشيدن و ماندگاري اين رخداد شگفت تاريخي موفق باشد، جاي بحث و تأمل فراوان دارد.
مقاله حاضر، متشكل از هشت يادداشت كوتاه، با موضوع شعر پايداري است، كه در آن سعي شده مقوله شعر پايداري از زواياي گوناگون مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرد. طبيعي است كه در قالب يك مقاله نمي توان به همه ابعاد اين ژانر ادبي پرداخت و اين مقاله تنها مي تواند در حكم پيش درآمدي براي انجام تحقيقات گسترده تر و جدي تر در اين حوزه باشد.
اهتمام جدي در پرداختن به شعر و ادبيات پايداري، ارائه تعريفي دقيق و قابل استناد، تبيين مؤلفه هاي آن و كالبدشكافي و آسيب شناسي اين گونه ادبي، يكي از ضرورت هايي است كه بي اعتنايي به آن مي تواند تبعات جبران ناپذيري براي نسل امروز و فرداي انقلاب به همراه داشته باشد.
اگر امروز ما با بهره گيري از ابزار هنري و زبان گوياي هنر (بخصوص شعر و داستان) در صدد به تصوير كشيدن حماسه هاي جنگ و ثبت لحظه هاي ماندگار دفاع مقدس نباشيم، بدون شك بخش عمده اي از هويت ملي و تاريخي خويش را به دست فراموشي سپرده ايم. از همين رو بر اصحاب قلم فرض است كه از اين پس با دغدغه اي جدي تر به اين مهم اهتمام ورزند تا حقانيت دفاع هشت ساله ملت ايران در ذهن نسل پرسشگر آينده مورد ترديد و انكار قرار نگيرد.
ادبيات پايداري، جلوه اي حماسي از هنر و ادبيات موعود است
ما به عنوان يك انسان مسلمان كه بهره اي از هنر داريم، چشم به آينده موعود دوخته ايم ؛ آينده اي كه خورشيد مهدويت در آسمان جهان مي درخشد و مستضعفان به وراثت زمين برگزيده مي شوند. بنابراين «هنر» و «ادبيات» ما بايد از هم اكنون چشم به افق اين آينده موعود بدوزد و هنر مندان ما براي رسيدن به قاف كمال چنين آينده روشني، كمر همت ببندند.
از اين منظر، مي توان گفت «هنر و ادبيات پايداري»، جلوه اي حماسي از هنر و ادبيات موعود است.
فلسفه هشت سال دفاع مقدس ملت سربلند ما نيز چيزي جز زدن مهر تأييد بر اين ادعاي روشن نبود، كه ما با اقتداء به سرور و سالار شهيدان حضرت
ابا عبدالله الحسين(ع)، نه ظلم مي كنيم و نه زير بار ظلم مي رويم و راز و رمز پايداري و استقامت درخشان «عاشورا مردان» اين مرز و بوم نيز در طول اين هشت فصل عشق، ايمان و اعتقاد راسخ به حقانيت اين راه نوراني بود.
ما ايستاديم تا به مستضعفان جهان جرأت و شهامت «نه» گفتن به قدرت هاي استكباري و شيطاني را بياموزيم. ما ايستاديم تا به انسان بياموزيم كه «آزادي» گوهر نايابي است كه تنها با ايثار جان به دست مي آيد. ما ايستاديم و در كوره هاي جنگ آبديده شديم تا فرزندان ما در فرداي تاريخ آزاد و سربلند زندگي كنند و با شب چراغ ايمان، خيمه هاي كفر و ظلم و پلشتي را در سراسر گيتي به آتش بكشند:
پسرم مي پرسد:
تو چرا مي جنگي؟
من تفنگم در مشت
كوله بارم در پشت
بند پوتينم را محكم مي بندم
مادرم
آب و آيينه و قرآن در دست
روشني در دل من مي بارد
***
پسرم بار ديگر مي پرسد:
«تو چرا مي جنگي؟»
با تمام دل خود مي گويم:
«تا چراغ از تو نگيرد دشمن»
محمد رضا عبدالملكيان
و بدين گونه بود كه فصل جديدي در ادبيات معاصر به نام «ادبيات مقاومت و پايداري» گشوده شد.
رسالت بزرگ اصحاب قلم
مبادا خويشتن را واگذاريم
امام خويش را تنها گذاريم
زخون هر شهيدي لاله اي رست
مبادا روي لاله پا گذاريم
قيصر امين پور
هر چند سخن گفتن از اسوه هاي عشق و ايثار و شهادت و اسطوره هاي جوانمردي و همت، سخن گفتن از مردان سبزي كه در «هشت فصل عشق»، بر وجب به وجب خاك اين مرز و بوم، مهر «كربلا» زدند و هم اكنون نيز ياد و خاطره سبزشان همچون نسيم بهشت بر مشام جان ما دل شدگان غريب مي وزد، كار حسرت نصيب خزان زده اي همچون من (كه از قافله سرخ شهادت جا مانده ام) نيست، ولي از آنجا كه حفظ آثار و ارزش هاي هشت سال دفاع مقدس، وظيفه اي است كه بر دوش يكايك ما سنگيني مي كند، رسالت بزرگ همه «اصحاب قلم» در شرايط حساس كنوني، تلاش در مسير تحقق اين آرمان بزرگ و مقدس است، زيرا مسلم است با حفظ اين ميراث ارزشمند از هويت اسلامي وانساني يك ملت آرمانگرا و اصيل پاسداري كرده ايم و غافل شدن از اين رسالت تاريخي، بر باد دادن ميراث عظيمي از حماسه و ايثار وجانبازي است كه مي تواند همچون مشعلي فروزان، فراروي نسل آينده قرار گيرد وعبرت آموز باشد.
البته از هيچ كس در عرصه «ادبيات دفاع مقدس» انتظار «شق القمر» نمي توان داشت. ولي اين انتظار كه هر يك از ما به حكم تكليف و در حد بضاعت و توانايي خويش، به قدمي و قلمي ميدان دار اين عرصه باشيم، انتظار بزرگي نيست، چرا كه نخستين شرط براي گام برداشتن در اين راه، عشق و ارادت و خلوص است و قدم دوم «توكل» و سپردن كار به حضرت كريم:
در رده منزل ليلي كه خطرهاست در آن
شرط اول قدم آن است كه مجنون باشي
ادبيات مقاومت و پايداري، ريشه در كربلا و عاشورا دارد
ادبيات مقاومت و پايداري، برآمده از جوهره و ذات فرهنگ شيعي است. در اسلام، حضرت ابا عبدالله الحسين (ع)، نماد مقاومت و پايداري در مقابل ظلم و كفر و شرك و باطل است.
عاشورا و كربلا نيز اسطوره اي است براي همه عصرها و نسل ها. بنابراين، ادبيات پايداري نيز، بايد ريشه در كربلا و عاشورا را داشته باشد. به همين خاطر معتقدم كه اگر ما در تاريخ انقلاب اسلامي جنگي هم نداشتيم، باز هم شاعران با الهام از حماسه كربلا و جانبازي امام حسين (ع) و يارانش در روز عاشورا، همين گونه شعر مي سرودند كه در طول هشت سال دفاع مقدس و پس از آن سروده اند. زيرا شاعر انقلاب، شاعري درد آگاه، رسالت مدار و آرمان گراست.
ادبيات انقلاب نيز، شجره طيبه اي است كه ريشه در آسمان ها دارد. الهامي و «وحي گونه» است. حاصل سير و سلوكي عارفانه و كشف و شهودي عاشقانه است. ادبيات پايداري نيز (كه شاخه اي پربار از ادبيات انقلاب است) آيينه تجلي حقيقت و سرچشمه بصيرت است. شعر پايداري، شعري است با دو بال «عدالت و آزادي» و پاسدار كرامت هاي انساني است. شعر مقاومت و پايداري، محصول پيوند انديشه و تفكر، با تصوير و تخيل است. ولي در بند تخيل نيست. زيباست، ولي زيبامدار نيست. شاعران پايداري، زيبايي را در خدمت تعهد مي خواهند. از همين رو، حماسه «دفاع مقدس»، در سرعت بخشيدن به جريان حماسه سرايي و آرمان گرايي در ادبيات ما، نقش عظيمي داشته است، كه غيرقابل انكار است.
عده اي «شعار زدگي» ادبيات دفاع مقدس را دستاويز و بهانه اي قرار داده اند كه بر روي همه اين آثار ادبي، خط بطلان بكشند،كه البته اين حكم خالي از غرض نيست؛ چرا كه شاعران ما در زمينه ادبيات دفاع مقدس، آثار ارزنده اي خلق كرده اند كه در طول تاريخ ادبي ما، كم نظير و گاهي نادر است. با اين حال قضاوت در اين مورد با آيندگان است و شايد هم اكنون براي قضاوت، كمي زود باشد:
صافي دل چيست؟ از «تميز» گذشتن
آيينه با زشت وخوب كار ندارد
ادامه دارد
جلوه اي حماسيازهنرو ادبيات موعود / چند يادداشت كوتاه درباره ادبيات مقاومت و پايداري رضا اسماعيلي
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 592 بار
|
فهرست نشريات
