|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد ملي85/10/14: سفرنامه نويسان قاجار و غرب
magiran.com  > روزنامه اعتماد ملي >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 996
دوشنبه بيست و ششم مردادماه



خدمات سايت




 
MGID5061
magiran.com > روزنامه اعتماد ملي > شماره 270 14/10/85 > صفحه 9 (تاريخ) > متن
 
      


سفرنامه نويسان قاجار و غرب


نويسنده: لطف ا... آجداني

در جامعه استبدادزده و عقب مانده ايران عصر قاجاريه، نخستين دهه هاي سده نوزدهم ميلادي شاهد آغاز انديشه ترقي، نوگرايي و اصلاحات در ايران گرديد. به رغم ديرينگي مناسبات تاريخي ايران و ايرانيان با غرب و جوامع غربي، هم اوج تماس و ارتباطات ايرانيان با غرب و هم نخستين آشنايي هاي ايرانيان با پيشرفت هاي روزافزون تمدن بورژوازي غربي، در اوايل قرن نوزدهم شكل گرفت.
    
    
    سفرهاي خارجي عده اي از ديپلمات ها، تجار، سياحان و مهاجرين ايراني به بعضي از كشورهاي اروپايي و كشورهايي چون هند و عثماني كه تحت تاثير تحولات فكري، سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي غرب قرارداشتند. زمينه مهمي براي نخستين آگاهي هاي جديد درباره غرب و نوآوري هاي و پيشرفت هاي نوين غرب در زمينه هاي مختلف را فراهم آورد. در اين ميان آثار مكتوب نخستين سفرنامه نويسان ايراني عصر قاجاريه درباره غرب و شرح مشاهدات و خاطرات آنان از جوامع غربي از اهميت فراواني برخوردار است.
    
    
    عبدا للطيف مولوي شوشتري كه سال ها در هندوستان زندگي كرد، پس از بازگشت به ايران در قسمتي از كتاب معروف <تحفه العالم> خود كه آن را در سال 1216 ق/ 1801 م به نگارش درآورد، درباره برخي از نوآوري ها و پيشرفت هاي علمي غرب در زمينه هاي مختلفي چون پزشكي، صنايع، امور نظامي، اصلاحات مذهبي در غرب، اصلاحات در ساختار و نمادهاي دادگستري، تقسيم و تفكيك قوا، برابري همه مردم در برابر قانون ، اصول دموكراسي در غرب، وجود مجلس شوراي ملي و انتخابات آزاد و محدود بودن قدرت و اختيارات پادشاه در حكومت و جامعه،1 آگاهي هايي را به دست داده است. آقا احمد بهبهاني نيز كه در سال 1219 ق18044 م به هندوستان سفر كرده بود، در كتاب <مرات الاحوال جهان نما> آگاهي هايي را درباره نوگرايي و پيشرفت هاي غرب در زمينه هاي مختلفي چون شيوه هاي آموزشي نوين، آموزشگاه ها و آموزش رايگان براي فقرا، پيشرفت هاي پزشكي، درماني و بهداشتي، صنعت چاپ و انتشار كتاب و مطبوعات، تساوي حقوقي همه مردم از شاه تا رعيت در برابر قانون و محدود بودن قدرت و اختيارات پادشاه، اصل تفكيك قوا و نقش پارلمان و نمايندگان مردم در حكومت و جامعه 2 به دست داده است. ميرزا ابوالحسن شيرازي معروف به ايلچي كه در سال 1224 ق18099 م به عنوان يك ديپلمات ايراني به لندن عزيمت كرده بود، پس از بازگشت به ايران در سفرنامه اي با نام <حيرت نامه سفر> آگاهي هايي را در زمينه نوآوري ها و پيشرفت هاي روز افزون علمي، صنعتي، پزشكي، بهداشتي، نظامي، كشاورزي، نظام مالياتي و شيوه هاي نوين اداري انگليسي و حكومت دموكراسي پارلماني در غرب و نقش مردم و نمايندگان آنان در پارلمان براي تصميم گيري هاي در حكومت و جامعه ارائه كرده است. 3 سلطان الواعظين نيز يكي ديگر از پيشگامان آشنايي ايرانيان با غرب و نوآوري و پيشرفت هاي غرب در سده نوزدهم ميلادي بود كه حاصل مشاهدات و يادداشت هاي خود در چندين سال اقامت در هندوستان را در سال 1231 ق / 1816م به نگارش درآورد. او در قسمت هاي متعددي از سفرنامه خود درباره پيشرفت هاي جديد غرب اصلاحات سودمندي را به دست داده است.
    
    
    سلطان الواعظين با اشاره به آزادي مطبوعات در انگلستان، تصريح كرد كه در غرب، نويسنده حق دارد: <اگر امر قبيحي از يكي از بزرگان حتي از فرمانفرما و يا از پادشاه شنود و يا ببيند، نويسد و احتياط نكند.> 4 او همچنين درباره شيوه حكومت دموكراسي در غرب و نظام كشورداري انگلستان نيز آگاهي هايي را ارائه كرد. درباره تقسيم و تفكيك قوا محدود بودن قدرت و اختيارات شاه و نقش مردم و پارلمان در حكومت و جامعه چنين نوشته است:<خانه بسيار عالي بنا نهادند و او را به بيت الشورا مسمي ساختند و بر رعاياي تمامي قلمرو حكم كردند كه از جانب خود هركه را كه قابل و لايق دانند وكيل كنند كه در پايتخت سلطاني حاضر باشند تا امور تمامي به مشورت همگي انجام يابد...[و از آنرو كه] اگر سلطان در امور سلطنت و مملكت داري مستقل و خود راي باشد، بسي مفاسد روي خواهد داد،... راي بدين قرار گرفت...[كه پادشاه] مسلوب الاختيار در امر سلطنت گردد.5
    
    
    ميرزا زين العابدين شيرواني6 و ميرزا صالح شيرازي 7 از ديگر ايرانياني بودند كه در سفرنامه هاي خوده درباره بسياري از نوگرايي هاي جهان غرب در زمينه هاي مختلف اطلاعات و آگاهي هايي را ارائه كرده اند. بدون ترديد نوشته هاي نويسندگاني چون موسوي شوشتري، ايلچي، بهبهاني، سلطان الواعظين، شيرواني و ميرزا صالح شيرازي از آنرو كه با معرفي برخي از جنبه هاي نوگرايي و پيشرفت هاي جوامع غربي - در روزگار و شرايطي كه عقب ماندگي روح حاكم بر حكومت و جامعه ايران بود - شناخت نسبي گروه هايي از جامعه ايران از آن نوگرايي ها و پيشرفت ها را به دنبال داشت، ارزشمند و داراي اهميت است. اما غرب سده نوزدهم ميلادي، محدود به پيشرفت هاي چشمگير و روزافزون مادي و معنوي در آن جوامع نبود. عملكرد و سياست هاي خارجي قدرت هاي اروپايي در جمعيت اهداف استعماري و امپرياليستي و پيامدهاي خطرناك و زيانبار آن براي ساير جوامع - از جمله ايران - نيمه ديگري از چهره فرهنگ و تمدن بورژوازي غرب بود.
    
    
    
    
    
    پي نوشت ها:
    
    
    1-عبداللطيف شوشتري جزايري. تحفه العالم، حيدرآباد - هندوستان ، 1294 ق، صص 284 ، 315 ، 351 و صفحات ديگر.
    
    
    2-آقا احمدبن محمدعلي بهبهاني. مرات الاحوال جهان نما )مجلد كامل ، جلد 1 و 2( با مقدمه و تصحيح و حواشي علي دواني،چاپ اول، انتشارات مركز فرهنگي قبله، 1372 ، صص ، 453 ، 459 ، 507 ، 510 ، 512 تا 515 .
    
    
    3-ميرزا ابوالحسن ايلچي. حيرت نامه سفرا، نسخه خطي ، [نسخه موجود در كتابخانه شماره يك مجلس شوراي اسلامي در تهران، شماره 992، صص 23، 65 ، 84، 90، 120، 147 تا 149، 177، 220 تا 222 ، 261 تا 264 ، 331 تا 333 و 336 تا 338.
    
    
    4-ابوالفتح حسني الحسيني <سلطان الواعظين> سفرنامه و سياحتنامه سلطان الواعظين در هند، نسخه خطي ، 1231 ق، صص 187 ، 203 ، 204
    
    
    5-همان . ص 186 و 187.
    
    
    6-زين العابدين شيروايني. حدائق السياحه، با مقدمه سلطان حسين تابنده گنابادي رضا عليشاه ، تهران:[بي نا]، 1348 خورشيدي ، صص 438 ، 449 و 538 و نيز زين العابدين شيرواني . بستان السياحه، [ بي چا] ، [بي نا]، [بي تا]، ص 162.
    
    
    7-ر. ك . ميرزا صالح شيرازي. مجموعه سفرنامه هاي ميرزا صالح شيرازي، به كوشش غلامحسين ميرزا صالح، تهران:1364 خورشيدي.
    
    
    
    
    سفرنامه نويسان قاجار و غرب لطف ا... آجداني
    


 روزنامه اعتماد ملي، شماره 270 به تاريخ 14/10/85، صفحه 9 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1270 بار
    



آثار ديگري از "لطف ا... آجداني"

  مواجهه ايرانيان با غرب
لطف ا... آجداني، اعتماد ملي 21/10/85
مشاهده متن    
  امين الدوله، دولتمرد اصلا ح طلب
لطف ا... آجداني، اعتماد ملي 1/8/85
مشاهده متن    
  روابط علما و تجار در عصر مشروطه
لطف ا... آجداني، سرمايه 14/5/85
مشاهده متن    
  عصر مشروطيت و بحران خشونت
لطف ا... آجداني، اعتماد ملي 12/5/85
مشاهده متن    
  ميرزا ملكم خان و غرب / روشنفكران مشروطه خواه
لطف ا... آجداني، اعتماد ملي 5/5/85
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه گزارش سازمان نظام مهندسي ساختمان استان فارس
متن مطالب شماره 97، تابستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است