|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران85/10/16: گفت وگو با دكتر عبدالكريم بهنيا پدر علم قنات ايران: ايران يك تمدن كاريزي است
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6999
شنبه 27 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3541 16/10/85 > صفحه 15 (رو در رو) > متن
 
      


گفت وگو با دكتر عبدالكريم بهنيا پدر علم قنات ايران: ايران يك تمدن كاريزي است


نويسنده: روزبه زعفراني


    «مقني سالخورده در اتاق تاريك يك قنات خشك شده، كلنگ را فرود مي آورد و من كار عظيم كلنگ ها را مي نگريستم، جهاد در تاريكي، تلاش براي دست يافتن به آب، مبارزه با خاك، «فرود آمدن براي صعود»، سفر به اعماق زمين براي سيراب شدن، جست وجوي آب در زير زمين نه بر روي آسمان؛ آب چشمه؛ نه آب باران. ما در عمق صدوهفتاد متري زمين به دنبال آب مي گشتيم... غرق در شكوه لحظه ها و بي تابي انتظار و اعجاز كلنگ ها و زيبايي كار و تلاش در تاريكي و شكوه سفر به قعر زمين و تقدس جست وجوي آب و كندوكاو در عمق ظلمت، دور از زمين و زندگي بودم كه ناگهان نوازش لطيف و خنكي را در لابه لاي انگشتان پاهاي برهنه ام احساس كردم. كم كم زمزمه هايي كه هر لحظه بالا مي گرفت و از هر سو برمي خاست و سر به هم مي داد و ناله مي شد و ناله ها از هر سو برمي خاست و سر به هم مي داد و خشمگين، طغياني و مهاجم مي گشت: آب! آب اين روح مذاب اميد و زندگي، تازه نفس، جوان، زلال و نيرومند با گام هاي مصمم و اميدوار، پرشتاب خود را در بستر قنات افكند و شتابان مي رفت تا خود را به چشمان غبار گرفته صدها كشتزار سوخته و نگاه هاي پژمرده هزاران درخت تشنه برساند و در رگ هاي خشكيده جوي هاي مزرعه و كوچه باغ هاي مرده جاري گردد». قنات ها اگرچه حيات را براي اين سرزمين به ارمغان آوردند، اما هم اينك خود در معرض مرگ و نابودي قرار دارند. مرگي كه به دليل بي توجهي ما به ميراث و فناوري هاي بومي و فرهنگي مان رخ مي دهد، اما براستي چرا بايد از مرگ قنات ها جلوگيري كرد؟ و چگونه مي توان آنها را نجات داد؟
    به همين منظور با دكتر عبدالكريم بهنيا، عضو هيأت علمي دانشكده علوم آب دانشگاه شهيد چمران گفت وگو كرده ايم.
    بهنيا با نگارش كتاب «قنات سازي و قنات داري»، عنوان بهترين كتاب سال علمي جمهوري اسلامي را نصيب خود كرد و نقشي بسزا در توجه دوباره به قنات ها ايفا كرد. شايد به همين دليل باشد كه همه او را به عنوان پدر علم قنات در ايران مي شناسند.
    اصولاً در عصر جديد كه پيشرفت هاي تكنولوژيك همه عرصه هاي زندگي و روش هاي توليد را دگرگون كرده است، چه نيازي به حفظ فناوري هاي قديمي وجود دارد؟
    اگر ما خواهان توسعه هستيم، بايد تمام شيوه هاي سنتي و فنون قديمي را در شاخه هاي مختلف علوم پزشكي، فني، كشاورزي و ... از فرهنگ و تمدن بومي استخراج كرده و بعد از پالايش و روزآمد كردن آن ها، به ترويج شان اقدام كنيم. نبايد فراموش كرد كه فناوري هايي مانند قنات اگرچه از زمان هاي قديم به دست ما رسيده اند، اما به هيچ وجه قديمي نيستند، بلكه بسيار هم كارا و مطابق با نيازهاي امروزماست. راه پيشرفت هر كشوري از مسير تكيه بر فرهنگ و تمدن بومي آن كشور طي مي شود و كشورهاي ديگر نيز به همين شكل عمل مي كنند.
    از آنجايي كه فناوري هاي بومي با شرايط طبيعي، اقليمي، اجتماعي و فرهنگي كشور ما همخواني دارد. فكر نمي كنيد كه از اين جنبه نيز بايد بر حفظ آنها تأكيد كرد؟
    اگر شما وارث خانه اي شويد كه هر چند دوست نداريد در آن زندگي كنيد، آيا اجازه مي دهيد كه اين خانه خراب شود؟ بي ترديد جواب شما منفي است، زيرا انسان عاقل يا اين خانه را اجاره ميدهد و يا آن را بازسازي و دوباره از آن استفاده مي كند. ما مخالف ورود شيوه هاي نوين آبياري مانند، آبياري قطره اي، باراني يا زيرزميني نيستيم و معتقديم بايد از اين فناوري متناسب با شرايط استفاده كرد. اما در عين حال نبايد اجازه بدهيم كه سيستم آبياري قطره اي كه با شرايط محيطي و اجتماعي كشورمان تطابق دارد و بدون صرف هزينه به ما ارث رسيده است، نابودشود.
    طبق آمار رسمي، ۶۰ هزار قنات در ايران وجودداشته است كه براثر بي توجهي و تخريبي كه دراين آن ها صورت گرفته تعداد آن ها به ۳۲ هزار قنات كاهش يافته، يعني ۲۸ هزار قنات از بين رفته است، از قنات هاي باقي مانده، چه استفاده اي مي توان كرد؟
    ما بايد با بازسازي اين قنات ها، از آن ها در آبياري مزارع استفاده كنيم و كشاورزي را در مناطق مختلف ايران رونق دهيم.
    سيستم قنات چه مزيت هايي بر روش هاي ديگر آبياري دارد؟
    آبي كه از قنات به دست مي آيد، هزينه بسياركمي دارد. زيرا براي استحصال آب از قنات، به موتور پمپ، برق، گازوئيل، كارگر و... نيازي نيست و استفاده از قنات فقط نيازمند صرف هزينه اي اندك براي لايروبي است. قنات ها رايگان به دست ما رسيده اند و بايد از آن ها استفاده بهينه كرد. اجداد ما با صرف هزينه و زمان بسيار با امكانات بسيار محدود، دل سنگ و خاك را شكافته و قنات ها را براي ما به ارث گذاشته اند، آيا عاقلانه است كه از اين سرمايه ها استفاده نشود؟
    دكتر زرين كوب مي گويد يكي از دلايل افول تمدن ها در ايران بعد از حملاتي كه به كشور ما صورت مي گرفته از بين رفتن شبكه هاي آبياري بويژه قنات ها بوده است. اين نظر را تا چه حد قبول داريد؟
    كاملاً درست است. زيرا حيات در هر كشوري، در دوران قديم كاملاً و در عصر حاضر نيز تاحدودزيادي وابسته به ميزان توليدات كشاورزي آن سرزمين است و كشاورزي هم بدون وجود آب، امكان ندارد. كشور ما از نظر تأمين آب در مضيقه است.
    براي نمونه اگر ارتفاع متوسط كل بارشي كه كره زمين دريافت مي كند ۸۰۰ ميلي متر مي شود، يعني متوسط كل بارش جهاني ۸۰۰ ميلي متر و سهم ايران از بارش جهاني ۲۵۰ ميلي متر يعني يك سوم متوسط كل بارندگي جهان است. به همين دليل ايران به عنوان يك كشور خشك و نيمه خشك شناخته مي شود. در اين كشور خشك و نيمه خشك يكي از مواردي كه باعث ظهور و استمرار تمدن ها شده، وجود قنات هاست.
    شماري از متخصصان بر اين عقيده هستند كه سيستم قنات، يك سيستم قديمي است و نمي تواند پاسخگوي نيازهاي فعلي باشد و شيوه هاي نوين، كارايي بالاتري دارند، آيا اين نظر درست است؟
    اين نظر اصلاً درست نيست. از سوي ديگر اين متخصصان هم خيلي مقصر نيستند. زيرا ما در اين زمينه، تحقيقات كافي انجام نداده ايم.
    درحال حاضر در هيچكدام از رشته هايي مانند مهندسي آبياري، مهندسي عمران آب، زمين شناسي گرايش آب، جغرافياي طبيعي و... كه به نحوي به علوم آب مرتبط هستند، حتي يك درس يك واحدي هم در مورد قنات تدريس نمي شود و اين واقعاً جاي تأسف است كه يك فارغ التحصيل رشته آبياري، هيچ اطلاعي از قنات ندارد. بنابراين ضعف در تحقيقات و آشنا نبودن با كاربردهاي سيستم قنات و نحوه كاركرد و استفاده بهينه از آن باعث شده است كه متخصصان ما توجهي به حفظ قنات ها نداشته باشند.
    چرا آموزش هاي مربوط به قنات در دانشگاههاي كشور ما صورت نمي گيرد؟
    به دليل اين كه كساني كه برنامه ريزي كرده اند، براين باور بوده اند كه اين سيستم كهنه و قديمي شده است و نيازي به حفظ آن وجودندارد. ولي با تلاش هايي كه در سال هاي اخير صورت گرفته است دانشكده قنات در سال ۸۲ در استان يزد تأسيس شد و سپس مركز بين المللي قنات كه وابسته به يونسكو است افتتاح شد و درحال حاضر هم در رشته مهندسي آبياري دانشكده علوم آب اهواز نيز يك درس سه واحدي درباره قنات تدريس مي شود.
    براي بهبود وضعيت قنات هاي كشور بايد فارغ التحصيلان رشته هاي مرتبط با علوم با ويژگي ها و مزاياي سيستم قنات آشنا باشند و تا زماني كه اين اتفاق نيفتد بي توجهي به قنات ها و تخريب آنها ادامه خواهد داشت. گفته مي شود كه علم اندك خطرناك ترين چيزها است و تا زماني كه متخصصان علوم آب درباره قنات اطلاعات كمي داشته باشند، مخالفت با آن نيز ادامه خواهد داشت.
    براي احيا، بازسازي و بهره برداري دوباره از قنات ها بايد چه اقدام هايي انجام داد؟
    واقعاً جاي تأسف است كه من براي پاسخ دادن به اين سؤال بايد تجربه چيني ها را در زمينه احيا و بهره برداري از قنات ها بازگو كنم، زيرا سيستم قنات سازي و قنات داري از ايران وارد چين شده است، ولي آن ها در حال حاضر به شيوه اي بسيار كارآمد، بهينه و علمي از قنات هاي خود استفاده مي كنند. من در سفر به چين، بيش از ۲۰قنات استان شين جيانگ را از نزديك مورد بررسي قرار دادم. دولت چين براي اداره هر قنات، يك تكنيسين فني گمارده بود. در اين كشور تحقيقات زيادي در مورد قنات ها انجام داده اند و براي قنات ها مدل كامپيوتري طراحي كرده اند، دبي آن را به صورت مداوم اندازه گيري مي كنند و براساس آمار گذشته، ميزان آب دهي قنات را در سال آينده پيش بيني مي كنند و مساحت زميني را كه آب اين قنات ممكن است مورد آبياري قرار دهد، مشخص مي كنند. ما بايد اين كارها را در ايران نيز انجام دهيم.
    مي گويند قنات يكي از شگفتي هاي دست ساز انسان است كه در ايران ابداع شده، چرا قنات ها را در رده شگفتي هاي انسان ساز قرار مي دهند؟
    به اين دليل كه طول قنات هاي حفاري شده، چند برابر قطر زمين است. بعضي از قنات ها مانند قنات يزد بيش از شصت كيلومتر طول دارند و عمق بعضي چاه هاي قنات به ۳۰۰ متر مي رسد مانند قنات گناباد كه به تعبير دكتر باستاني پاريزي مي توان منار ايفل را دزديد و در آن پنهان كرد.
    از قنات ها علاوه بر تأمين آب، چه استفاده هاي ديگري مي توان كرد؟
    قنات ها در گذشته براي تأمين آب كشاورزي و آشاميدني ساخته مي شدند. علاوه بر اين، سرعت آب بعضي از قنات ها به دليل شيب زياد به اندازه اي شديد بوده است كه آسياب هاي سنگي را به حركت درمي آورده. براي نمونه آسيابي كه از آب قنات دولت آباد به چرخش در مي آمد، روزي هزار من گندم را آرد مي كرد. در حال حاضر نيز آب قنات را براي آبياري مي توان استفاده كرد و از قنات هاي خشك هم مي توان استفاده ها و بهره هاي بسياري برد. براي نمونه بعضي از گياهان براي رشد خود به جاي مرطوب نياز دارند مانند قارچ، كه مي توان اين گياهان را در كانال هاي قنات هاي خشك، پرورش داد.
    كتاب قنات سازي و قنات داري شما به عنوان كتاب سال انتخاب شد، نگارش اين كتاب چگونه صورت گرفت؟
    تحقيق در مورد قنات ها، جمع آوري اطلاعات و داده ها درباره قنات، بازديدهاي ميداني در ايران و خارج از كشور و مصاحبه با مقني ها براي نگارش اين كتاب، هفت سال به طول انجاميد كه در نهايت اين كتاب تأليف شد. اگرچه براي تأليف آن زحماتي را متحمل شدم، اما خاطرات خوشي را برايم به همراه داشت.
    نخستين قنات هاي ايران در چه زماني ساخته شدند و اين قنات ها داراي چه ويژگي هايي هستند؟
    نخستين قنات ها در ايران بيش از ۳ هزار و ۵۰۰ سال پيش در ايران ساخته شدند. ما در هر ۳۰ استان كشور قنات داريم كه خراسان رضوي، خراسان شمالي و خراسان جنوبي، يزد و كرمان داراي بيشترين قنات ها در ايران هستند، زيرا اين مناطق، خشك ترين مناطق كشور محسوب مي شوند. بعضي از قنات هاي ايران كه هزار سال پيش ساخته شده اند هنوز داراي آب اند و از آن ها استفاده مي شود. از نظر مقدار آبدهي پر آب ترين قنات ايران، قنات جوپار در استان كرمان است.حفر بعضي از قنات ها بيش از ۶۰ سال يعني بيش از دو نسل طول كشيده است. ولي فناوري در امر حفاري پيشرفت كرده است و مي توان حفر قنات را در زمان كنوني در كمتر از يك سال انجام داد.
    پژوهشگران از شاخه هاي مختلف علمي، قنات ها را مورد بررسي قرار داده اند، اما قنات ها از ديدگاه فني كمتر مورد تحقيق و مطالعه قرار گرفته اند. فكر نمي كنيد كه در اين زمينه متخصصان آبياري وعلوم فني، كم كاري داشته اند؟
    چون قنات در ايران به وجود آمده است چهار گروه بر روي قنات كار كرده اند؛ در گروه علوم انساني تاريخ دانان، باستان شناسان، جامعه شناسان و جغرافيدانان.
    گروه دوم اقتصاددانان هستند كه از بعد اقتصادي قنات ها را بررسي كرده اند. گروه سوم فقها و حقوقدانان هستند كه احكام و حقوق آب را مشخص كرده اند. گروه چهارم كساني هستند كه از بعد فني قنات ها را مورد بررسي قرار داده اند، كه تعداد اين افراد تاهشت سال پيش زياد نبود، ولي بابرگزاري سمينارهاي ملي و بين المللي تعداد اين افراد افزايش يافته است. ما نبايد نسبت به سازه هاي قناتي نا آگاه باشيم، قنات ها از گذشتگان به ما ارث رسيده و بايد آن را به نسل هاي بعد اهدا كنيم.
    
    


 روزنامه ايران، شماره 3541 به تاريخ 16/10/85، صفحه 15 (رو در رو)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1300 بار
    



آثار ديگري از "روزبه زعفراني"

  پژوهش و فرهنگ مناسبتي / دكتر عباس خامه يار، معاون پژوهش و ارتباطات فرهنگي بنياد شهيد و امور ايثار گران
روزبه زعفراني، ايران 30/10/85
مشاهده متن    
  روزي كه خبر گريست / يك سال از سقوط هركولس ۱۳۰ C- گذشت
روزبه زعفراني، سرمايه 15/9/85
مشاهده متن    
  محمدرضا حاجي بيگي، رييس سازمان آتش نشاني وخدمات ايمني تهران: ساختمان آتش نشاني در برابر زلزله مقاوم نيست
روزبه زعفراني، سرمايه 5/7/85
مشاهده متن    
  محمدرضا حاجي بيگي، رييس سازمان آتش نشاني وخدمات ايمني تهران: ۸۰ درصد مردم شماره آتش نشاني را نمي دانند
روزبه زعفراني، سرمايه 4/7/85
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله دانشگاه علوم پزشكي گيلان
متن مطالب شماره 108، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است