|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه رسالت85/10/27: شهيد نواب صفوي رابطه نزديکي با علما داشت
magiran.com  > روزنامه رسالت >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 9436
دو شنبه 29 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2829
magiran.com > روزنامه رسالت > شماره 6063 27/10/85 > صفحه 17 (گفتگو) > متن
 
 


شهيد نواب صفوي رابطه نزديکي با علما داشت
به مناسبت 27 دي سالروز شهادت نواب صفوي ؛ گفتگو با حجت الاسلام والمسلمين مهدي ابوطالبيعضو گروه تاريخ معاصر موسسه آموزشي- پژوهشي امام خميني(ره)

نويسنده: عباس خسرواني


    اشاره:
    شهيد نواب صفوي و يارانش در دوران رژيم ستم شاهي با دعوت حوزه ها به حضور در عرصه سياسي کشور، ايجاد ايده تشيع انقلابي و با هدف تشکيل حکومت اسلامي و تدوين قانون اساسي کشور براساس آموزه هاي قرآن دست به مبارزه با رژيم شاه زدند. آنها معتقد بودند روحانيون بايد سکوت در مجامع حکومت را کنار بگذارند. حکومت اسلامي جايگزين مشروطه و حکومت غربگراها شود و جنبش هاي انقلابي مسلمانان در سرتاسر جهان متحد شوند. تدوين قانون اساسي براساس آموزه هاي قرآن و دين اسلام از برجسته ترين تفکرات اين گروه محسوب مي شد. به مناسبت شهادت اين روحاني مبارز گفتگويي با حجت الاسلام مهدي ابوطالبي عضو گروه تاريخ معاصر موسسه آموزشي- پژوهشي امام خميني(ره) انجام داديم که در ذيل از نظر مي گذرانيد.
    ***
    مهمترين دوره فعاليت هاي مبارزاتي شهيد نواب صفوي از چه زماني آغاز مي شود و تا چه زماني ادامه دارد. همچنين شرايط سياسي حاکم بر جامعه آن دوره از چه ويژگي هايي برخوردار بود؟
    اوج فعاليت هاي فرهنگي- سياسي شهيد نواب صفوي نيمه دوم دهه بيست و نيمه اول دهه 30 است. در نيمه دوم دهه 20 اوضاع فرهنگي کشور به سمت اسلام زدايي حرکت مي کرد که نمونه بارز اين حرکت اسلام زدايي و اسلام ستيزي را مي توان در فرهنگستان علوم و بخصوص بخش زبان و ادبيات فارسي و با حضور و فعاليت شخصيت هايي همچون کسروي مشاهده کرد. اين جو حاکم بر جامعه عامل موثري در تحريک نواب صفوي براي مبارزه با عوامل آن بود. از لحاظ سياسي مي توان گفت سمت و سوي جريانات بخصوص از سال 1327 به بعد به سمت جبهه ملي و فعاليت هاي دکتر مصدق و آيت الله کاشاني تمايل داشت که اين گروهها به دنبال يکسري اهداف ملي و اقتصادي از جمله ملي کردن صنعت نفت بودند که جبهه ملي دنبال اين کار بود و آيت الله کاشاني هم از اين برنامه حمايت مي کرد. اوج فعاليت سياسي مرحوم نواب همين دوره است که در اين دوره محمدرضا شاه به شاه مشروطه معروف بود که قبل از کودتاي 28 مرداد 1332 است. به دوره بعد از کودتا مي گويند دوره اي که محمدرضا شاه، شاه مستبد بود. تا قبل از کودتاي 28 مرداد قدرت شاه توسط مجلس و دولت محدود شده بود و شاه عملکرد ضعيفي داشت و آنچنان که بايد و شايد شاهي و پادشاهي نمي کرد. به همين دليل در دوره قبل از کودتا نيروهايي چون جبهه ملي فرصت فعاليت سياسي را کسب کرده بودند و اوضاع سياسي بيشتر در دست اين گروههاست. اما دوران اواخر عمر نواب که دو يا سه سالي بعد از کودتاي 28 مرداد است، دوران شديد خفقان، تاسيس ساواک و استبداد دربار است که در اين دوره شاه و دربار بسيار قدرتمند مي شوند و در اين دوره است که مرحوم نواب به شهادت مي رسند.
    يک قسمت از مبارزات شهيد نواب صفوي مبارزات فرهنگي بود که مهمترين آن مقابله با کسروي است که ايشان اقدام به ترور کسروي مي کند. عملکرد نواب در اين خصوص به چه صورت بود؟
    در حوزه مبارزات فرهنگي، کار نواب با مقابله و مبارزه با کارهاي ضد ديني کسروي شروع مي شود. کسروي ابتدا مجله اي را تاسيس مي کند و در آن بحث هايي در خصوص بهائيت منتشر مي کند و بعد مطالبي تحت عنوان صوفي گري را به چاپ مي رساند. سومين مجله اي که مي نويسد در خصوص شيعه گري است وعليه شيعه و مذهب تشيع مطالبي را به چاپ مي رساند. کسروي دفتري در تهران داشت که نواب شخصا به دفتر او مراجعه مي کند و با او صحبت مي کند. کسروي از بحث هاي نواب متوجه مي شود که نواب براي کسب علم پيش او نيامده است بلکه آمده تا نوشته هاي او را محکوم کند و او را متوجه اشتباهش کند. کسروي نواب را به دو صورت تهديد مي کند. اول به او پيشنهاد رشوه، موقعيت و حق السکوت مي دهد که با مقاومت نواب مواجه مي شود. در وهله دوم با اسلحه او را تهديد مي کند که اگر نواب به افشاگري خود ادامه دهد او را خواهد کشت. نواب در پاسخ کسروي مي گويد اتفاقا من هم براي همين کار آمده ام. اگر شما دست از کارهايتان برنداريد با اسلحه به شما جواب خواهيم داد. کسروي هم صحبت هاي نواب را چندان جدي نمي گيرد و اولين اقدام نواب ترور کسروي است که البته ناموفق است. اين اقدام نواب با استقبال علما روبه رو مي شود. نکته مهمي که در فعاليت هاي نواب قابل توجه است حمايت علما از اوست. نواب با نشان دادن مدارک و نوشته هاي کسروي حکم ارتداد او را از حاج آقا حسين قمي مي گيرد براي من هم خيلي جالب بود که مرحوم شاه آبادي استاد عرفان امام(ره) هشتصد تومان پول به نواب مي دهد تا اسلحه تهيه کند. برخلاف آنچه که مشهور شده که نواب با علما رابطه خوبي نداشته، او رابطه بسيار نزديکي با مراجع و علما داشته است. علمايي چون آيت الله خوانساري ،حجت، صدرالدين صدر، مرعشي نجفي، اميني و حتي آيت الله بروجردي در دوره هايي از فدائيان حمايت کرده است. آيت الله مرعشي نجفي در جايي به فدائيان اسلام مي گويد که اگر شما طرح حکومت اسلامي را پيدا کرديد و آن را تشکيل داديد من وزير فرهنگ شما مي شوم.
    آيت الله بروجردي از مراجعي بودند که رابطه چندان خوبي با فدائيان نداشتند. علت چه بود؟
    دو علت عمده داشت. يکي اينکه اساسا شخص آيت الله بروجردي تجربه بدي از مشروطه را در ذهن داشتند و معتقد بودند که ما بايد حوزه ها را از بعد علمي تقويت کنيم و بيشتر به کار فرهنگي بپردازيم و کارهايي از قبيل آنچه فدائيان انجام مي دادند از نظر ايشان نياز به بنيه هاي قوي تري داشت. البته نزديکان ايشان هم در تصميمات ايشان تاثيرگذار بودند. حتي پيش آيت الله بروجردي شايعه مي بردند که فدائيان کمونيست هستند. اما ما شاهد هستيم که آيت الله بروجردي به اينها کمک مالي مي کند. برادران واحدي وقتي که شهيد مي شوند، خانواده ايشان از طرف آيت الله بروجردي حمايت مي شدند. در خصوص جريان کسروي بدون شک همه علما و مراجع از آنها حمايت مي کردند.
    فعاليت هاي سياسي فدائيان به رهبري مرحوم نواب بيشتر جنبه مسلحانه داشت. آيا تمام فعاليت هاي اين جمعيت در طول حيات خود به فعاليتهاي سياسي مسلحانه محدود مي شد؟
    فدائيان اسلام عمدتا حرکت هاي مسلحانه داشتند و ترورهاي متعددي از جمله ترور کسروي، هژير، رزم آرا، دکتر فاطمي و... را انجام دادند. حتي فدائيان ترور شاه را در برنامه کاري خود داشتند. يکي از علماي قم به نام مرحوم فيض کاشاني فوت مي کند. فدائيان حدس مي زدند که شاه در مراسم ترحيم ايشان شرکت مي کند. اما رزم آرا به جاي شاه مي آيد و ترور صورت نمي گيرد. البته بعضي اين اشکال را به فدائيان وارد مي کنند که آنها فقط کار مسلحانه انجام مي دادند، در حالي که اين طور نبود. مرحوم نواب علاوه بر اين امور کارهاي فرهنگي، تبليغي و سياسي را انجام داده اند. نمونه بارز آن کتاب راهنماي حقايق است که تئوري ها و نظريات خود را در آن بيان مي کند. پروفسور احمد خليلي که منشي کميسيون امور خارجه مجلس بود، مي گويد: نواب در لابه لاي مجلس در رابطه با معضل با نمايندگان صحبت مي کرد و نظريات خود را به آنان منتقل مي کرد. گفتگو يکي از شيوه هاي مبارزاتي ايشان بود. نواب در ابتدا مفصل با کسروي گفتگو مي کند و بعد اقدام به ترور او مي کند؛ ترور براي فدائيان آخرين راه ممکن بود .
    همان طور که اشاره شد يک قسمت از فعاليت هاي مبارزاتي فدائيان کارهاي فرهنگي- تبليغي بود که شايد بارزترين آن کتاب راهنماي حقايق شهيد نواب است. محتواي اين کتاب نسبت به زمان خود از چه ويژگي هايي برخوردار است؟
    شايد بتوان گفت تعبير شکل حکومت را اول بار نواب به کار مي برد. اما انديشه سياسي حکومت اسلامي پيشينه زيادي در فقه سياسي شيعه دارد. نواب به صراحت در اين کتاب از تشکيل حکومت اسلامي صحبت کرده است. فدائيان بيشتر به دنبال اين بودند که احکام اسلامي در جامعه پياده شود. براي آنها همين مهم بود و اگر شاه هم مي توانست احکام الهي را اجرا کند با او مشکلي نداشتند. براي آنها اين مهم بود که حکومت دين را پياده و اجرا کند و چگونگي اين حکومت و روي کار آمدن آن مهم نبود. در کتاب راهنماي حقايق، نواب دو نکته مهم را براي تحقق حکومت اسلامي مطرح مي کند. يکي اصلاح حوزه ها و ديگري اصلاح بخش اداري و دربار است. در بخش اصطلاح حوزه ها مي گويد که حوزه ها بايد تخصصي شوند. در بحث اصلاح دربار و بخش اداري معتقد به کار فرهنگي است. يک نکته مهم ديگري که به آن توجه داشتند، بخش دادگستري است که مي گويد بايد حتما احکام ديني در آن اجرا شود و قوانين بايد براساس قوانين واحکام اسلام نوشته شود. تاکيد ديگر او در اين زمينه تربيت عده اي ازفقها به عنوان قاضي است.
    مبارزات سياسي و مسلحانه نواب بخش ديگري از فعاليت هاي او را تشکيل مي دهد. مهمترين فعاليت هاي او در اين زمينه چيست؟
    وقتي ما سير ملي شدن صنعت نفت را نگاه مي کنيم مي بينيم که اين ايده از مجلس مطرح شده است. مجلس هم بايد نمايندگاني داشته باشد تا اين چنين طرحي را ارائه دهند. اين نمايندگان هم بايد به گونه اي به مجلس راه پيدا کنند. در مجلس شانزدهم نمايندگان جبهه ملي به آن راه پيدا مي کنند. در ابتدا هيچ يک از نمايندگان جبهه ملي به مجلس راه پيدا نمي کنند. اعتراضات زيادي هم انجام مي دهند اما به نتيجه نمي رسد. تنها عاملي که دولت را مجبور به ابطال انتخابات و برگزاري مجدد آن مي کند ترور هژير توسط فدائيان اسلام است. در برگزاري مجدد انتخابات نمايندگان جبهه ملي راي مي آورند و به مجلس راه پيدا مي کنند. نقش فدائيان در اينجا کاملا روشن است. گام بعدي اين است که ملي شدن صنعت نفت توسط مجلس تصويب مي شود اما دولت اجرا نمي کند. رزم آرا به شدت با آن مخالف بود. بعد از ترور رزم آرا يعني 8 روز بعد ملي شدن صنعت نفت پذيرفته مي شود. اينجا هم نقش فدائيان روشن است. اما جمعيت فدائيان معتقد است که جبهه ملي به تعهدات خود در قبال فدائيان که اجراي احکام الهي بوده عمل نکرده است. بعد از به حکومت رسيدن مصدق، تعهدي که جبهه ملي داده بود را اجرا نمي کند. از اينجا بين نواب و جبهه ملي اختلاف به وجود مي آيد و حتي اختلافاتي هم با آيت الله کاشاني پيدا مي کنند. فدائيان به علت اينکه آيت الله کاشاني نسبت به تشکيل حکومت اسلامي در آن زمان سختگيري نمي کند از او دلگير مي شوند. نواب در دوره مصدق 20 ماه به زندان مي رود. جبهه ملي با زنداني شدن و ماندن نواب در زندان موافق بود. آيت الله کاشاني هم تلاش هاي زيادي را براي آزادي او انجام مي دهد. يکي ديگر از فعاليت هاي جالب سياسي نواب بعد از اين جريان کانديداتوري او براي مجلس هجدهم از حوزه انتخابيه قم است. به نظر نواب راه يافتن او به مجلس از حوزه قم چند حسن دارد. اول اينکه مصونيت پارلماني مي گيرد و ديگر نمي توانند او را تحت فشار قرار دهند. ديگر آنکه مجلس جاي بسيار خوبي براي حرف زدن است و ديگر اينکه نماينده قم است. يعني نماينده حوزه علميه به شمار مي آيد. آيت الله بروجردي مي بايست او را تاييد مي کرد تا بتواند کانديدا شود. آيت الله بروجردي هم ايشان را تائيد مي کند. اما در خود جمع فدائيان افرادي چون مرحوم حسيني و لواساني مخالفت مي کنند و از جمعيت جدا مي شوند و شکافي در ميان فدائيان ايجاد مي شود. نواب هم در آخر کار را به استخاره مي سپارد که ظاهرا بد مي آيد و کانديداتوري را به مصلحت نمي داند.
    يکي از نقاط عطف تاريخ معاصر ما انقلاب اسلامي سال 57 است. بسياري از کارشناسان براي بررسي ريشه هاي انقلاب به سال هاي قبل از آن رجوع مي کنند. فعاليتهاي مرحوم نواب و جمعيت فدائيان اسلام چه تاثيري بر نهضت انقلاب اسلامي ايران داشته است؟
    حضرت امام(ره) نسبت به فدائيان عنايت زيادي داشتند و از آيت الله مظاهري نقل شده که امام فرموده اند من روش فدائيان را در آن مقطع تائيد مي کنم و حتي بعضي از اعضاي فدائيان اسلام با امام(ره) ارتباط داشتند. در دستگيري مرحوم نواب حضرت امام(ره) شخصا خدمت آيت الله بروجردي مي روند و از ايشان تقاضا مي کنند که از دربار بخواهند نواب را اعدام نکنند. از خانواده امام(ره) به شکل هاي مختلف نقل شده که در جريان اعدام نواب بسيار ناراحت و غمگين بودند و در خصوص تاثيرگذاري فدائيان بر مبارزان انقلاب اسلامي مي توان به تاثيرگذاري نواب و يارانش بر مقام معظم رهبري اشاره کرد. ايشان مي فرمايند: بحث مبارزه و حرکت براي يک انقلاب اسلامي و تشکيل حکومت اسلامي را نواب در ذهن ما کاشت. آقاي هاشمي هم همين تعبير را دارند مي گويند که من تحت تاثير نواب بودم. اولين جرقه هاي مبارزه را نواب در ذهن مبارزان انقلاب اسلامي ايجاد کرد. به طور کلي عملکرد نواب تاثير بسزايي در قشر مذهبي و روحاني پيش از انقلاب داشته است.
    بي شک نواب صفوي يکي از شخصيت هاي ماندگار تاريخ معاصر کشور ماست. کمي در خصوص ويژگي هاي شخصيتي ايشان توضيح دهيد و اينکه چه شد نواب در نهايت به شهادت رسيد؟
    نواب مدتي را در مدرسه آلماني ها درس مي خواند و بعد براي تحصيل به نجف مي رود. علي رغم اينکه نواب مدت کوتاهي را تحصيل مي کند اما تعبيرهاي عجيبي راجع به نواب است که از هوش بالاي او حکايت دارد. آيت الله اميني مي فرمايد: در مدتي که نواب پيش من بود و به او چيز ياد دادم، ديگر احساس مي کردم چيزي ندارم که به او ياد بدهم. ايشان مورد تائيد علمي علمايي چون آيت الله خوانساري بوده است. از جنبه روحيات معنوي و اخلاقي هم تعاريف بسياري شده است. نمازهاي او بسيار باشکوه بوده و از اخلاق بسيار خوبي برخوردار بود. ارتباط او با خانواده اش بسيار خوب بود. همسر ايشان نقل مي کند که ايشان حتي يکبار هم با من دعوا نکرد. نوابي که اين همه حرکات مسلحانه انجام داده از يک روح لطيف برخوردار بوده است. در نهايت اينکه ايشان با پيمان سنتو به دليل اينکه در جهت منافع آمريکا بود مخالفت مي کنند. آمريکاشناسي نواب بسيار جالب است. او خطر آمريکا را به خوبي درک کرده بود. دولت مخالفت فدائيان را جدي نمي گيرد و آنان نيز حسين علا را که نخست وزير وقت بود، ترور مي کنند ولي ترور او ناموفق است. پس از آن اعضاي فدائيان را دستگير کردند که نواب هم از جمله آنها بود و طي يک محاکمه سريعا حکم اعدام آنها صادر و اجرا شد. نکته مهمي که در اينجا بايد در خصوص نواب و ترورهاي فدائيان بگويم اين است که نواب همواره با علما و مراجع در ارتباط بود و هيچ يک از ترورهاي او بدون اجازه علما و مراجع نبود. نواب بدون اذن علما کاري را انجام نمي داد. حتي بعضي از علما به او اختيار تام داده بودند.
    
    
    
    


 روزنامه رسالت، شماره 6063 به تاريخ 27/10/85، صفحه 17 (گفتگو)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 149 بار



آثار ديگري از "عباس خسرواني"

  اوضاع رزمي، مديران بزمي
عباس خسرواني، رسالت 12/6/97
مشاهده متن    
  سهم رسانه در حمايت از كالاي ايراني
عباس خسرواني*، رسالت 14/1/97
مشاهده متن    
  اموال نامشروع محصول فساد سازماني
عباس خسرواني *، رسالت 20/12/96
مشاهده متن    
  اقتدار ملي و جهاني دستاورد انقلاب اسلامي
عباس خسرواني، رسالت 17/11/96
مشاهده متن    
  خلاهاشمي را چه كسي پر مي كند؟
عباس خسرواني، رسالت 23/10/95
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه توانبخشي
متن مطالب شماره 4 (پياپي 81)، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است