|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران85/11/5: تهران بود و باغ هايش
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6528
يكشنبه چهارم تير ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3557 5/11/85 > صفحه 6 (اجتماعي) > متن
 
      


تهران بود و باغ هايش


نويسنده: احمد جلالي فراهاني


    روزي روزگاري تهران بود و باغ هايش. تهران بود وآجودانيه و باغ فردوس و باغ گلستان و باغ قيطريه و لاله زار. آن باغ ها حالا زير پاي من و تو آسفالت شده و مرده اند و در بستري سرد و سياه، گردش چرخ را تحمل مي كنند و انگار ارواح و اشباح گذشتگان ما در بيغوله پايتخت سرگردان خاطرات خوش گذشته اند و در اين بيغوله سراي آهن و دود و ترافيك راه خود را به خاطرات تلخ و شيرين شان گم كرده اند و دائماً از ما مي پرسند: «آن باغ ها كجاست ؟ شما با آن ها چه كرده ايد ؟» براي آن ها باغ واژه اي بود خيال انگيز و روح افزا، عرصه نغمه سرايي مرغان خوش الحان، پهنه عطرافشاني گل ها و نمايشگاهي از رنگ هاي گل و ريحان.
    
    تاريخ باغداري در تهران
    
    تاريخ باغداري در تهران را به چهار دوره؛ قبل از صفوي، صفوي، عهد قجر و دوره پهلوي تقسيم كرده اند. داريوش شهبازي، محقق تاريخ تهران در اين باره مي گويد: در دوره قبل از صفوي، تهران همواره از سرسبز ترين و خوش آب و هواترين مناطق ايران به حساب مي آمده است. با اين همه براي نمونه «ابن بلخي» در كتاب «فارسنامه» (۵۰۰ تا ۵۱۰ قمري) مي گويد: «انار تهران يكي از بهترين انارها يافت مي شود.» اين نشان مي دهد كه در آن زمان در تهران به قدري باغ هاي مصفا و پر محصول وجود داشته كه انار آن - به عنوان ميوه اي كه محصول باغ است - به نقاط مختلف ايران صادر مي شده و اتفاقاً از بهترين انارهاي زمانه خودش قلمداد مي شده است. يك قرن بعد از «ابن بلخي»، «ياقوت حموي» (۶۱۷ قمري و قبل از حمله مغول در كتاب هايش از باغ هاي مصفا و زيباي تهران ياد مي كند. بعد از او «قزويني» در كتاب «آثار البلاد» (۶۶۱ قمري) درباره تهران مي نويسد: «تهران قريه بزرگي است. از قراء ري داراي باغ و بستان و درخت ميوه.»
    شهبازي مي گويد: در دوره صفوي هم باغ و باغداري در تهران از رونق فراوان برخوردار بوده است. در اين دوران باغي وجود داشته به نام باغ «اميدي» كه نخستين باغ نامدار تهران در ۵۰۰ ساله اخير است. علاوه بر اين باغي هم هست به نام «چهار باغ» كه بعدها «ارگ سلطنتي» يا همان «كاخ گلستان» را در آن ساخته اند و باني اين باغ هم شاه عباس صفوي بوده است. محققان درباره اين «چهارباغ» مي گويند باغي كه شاه عباس در اين ناحيه ساخته، البته قدمتش خيلي بيشتر از زمان شاه عباس بوده و در واقع شاه عباس براي ساخت اين باغ مقدار معتنابهي درخت چنار غرس مي كند. علاوه بر اين تهران در طول تاريخش به چنارهايش شهرت داشته. براي مثال يكي از معروف ترين چنارهاي تهران، چنار محوطه مرقد امامزاده صالح بود كه يكي از مهم ترين و ارزشمندترين ميراث فرهنگي شهر تهران به حساب مي آمد كه سابقه آن به پيش از اسلام برمي گشت البته خودمان با دست خودمان نابودش كرديم. ديگر چنار معروف تهران، در محله «پاچنار» در نزديكي مرقد امامزاده «سيد ولي» به چنار «خونبار» معروف بود. چون وقتي با چاقو يا شيء تيزي تنه آن را زخمي مي كردند از آن شيرابه قرمز رنگي خارج مي شده است. يا همين طور چنارهاي «كن» كه هنوز هم برخي از آنها هستند و از قدمت تاريخي پر سابقه اي برخوردارند، در امامزاده «يحيي» هم همين طور.
    در دوره قاجار نخستين باغ هاي معروف تهران مربوط به دوره فتحعلي شاه است. از باغ هاي معروف در اين دوره مي توان به باغ «هفت حوض» اشاره كرد كه هم اكنون كاملاً از بين رفته و در منطقه «گلوبندك» فعلي واقع شده بود. تنها مرحوم دهخدا به اين باغ اشاره اي كرده است. از ديگر باغ هاي معروف اين دوران باغ «نگارستان» است كه در شمال ميدان بهارستان امروزي و در يك كيلومتري حصار صفوي قرار داشته است. تقريباً در يك كيلومتري محله «سرچشمه» امروز و محله «پامنار». اين باغ را فتحعلي شاه ساخته است و از باغ هاي تاريخي تهران محسوب مي شود كه «سرسره» معروف فتحعلي شاه در اين باغ قرار داشته و قتلگاه «قائم مقام فراهاني» هم بوده و او را در «حوضخانه» همين باغ خفه مي كنند. اين باغ همان باغي ا ست كه محمد شاه پس از رسيدن به قدرت به واسطه حضور «ظل السلطان» در كاخ فتحعلي شاه در آنجا مستقر مي شود و همان جا سلطنت را قبضه مي كند.
    ساختمان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در محوطه همين باغ است. البته قسمتي از اين باغ به ساختمان ارشاد تبديل شده است. باغ زندان قصر هم كه دوباره در حال تبديل شدن به باغ است در دوران فتحعلي شاه ساخته شده و معروف به باغ «قصر قجر» بود.
    در دوره محمد شاه قاجار چون دوران سلطنت وي بسيار كوتاه بوده باغ چنداني در تهران ساخته نمي شود. اما در همين دوره باغي بوده در منطقه شميران كه به باغ «محمديه» معروف بوده است كه امروز اين محله را «محموديه» مي نامند.ماجراي اين باغ هم از اين قرار است كه ميرزا آغاسي در اين ناحيه باغي را براي محمد شاه مي ساخته كه البته در دوره خود محمد شاه تكميل نشد. در كنار اين باغ ساختماني هم براي استقرار محمد شاه از طرف ميرزا آغاسي ساخته مي شود معروف به «عباسيه» به تأسي از نام كوچك ميرزا آغاسي كه اصلاً آثاري از آن باقي نمانده است. چون محمد شاه پيش از سكونت در اين ساختمان درگذشت، ناصر الدين شاه خيلي به اين باغ اهميت نداد و «مهد عليا» هم اين باغ را خوش يمن ندانست و اين منطقه مطرود شد و مطرود ماند تا اين كه شخصي به نام «محمود» كه پزشك هم بود وطبابت مي دانست اين باغ را خريد. از آن به بعد اين منطقه به نام «محموديه» مشهور شد.
    با اين همه ميرزا آغاسي در اين دوران و بويژه در منطقه «عباس آباد» كه اصلاً نام كوچك خودش هم بوده، اقدام به آباداني كرده و باغ بزرگي را هم در اين منطقه مي سازد.
    اما عمده باغ هاي قجري در دوره ناصر الدين شاه ساخته مي شوند. از باغ هايي كه در اين دوره داريم، يكي باغ «فيشرآباد» است كه متعلق به «كامران ميرزا» پسر ناصرالدين شاه بوده ولي چون باغبانش اتريشي بود، به باغ «فيشر آباد» شهرت پيدا مي كند و در دوره پهلوي به پادگان تبديل شد و دوباره بعد از انقلاب اسلامي آن را به پارك تبديل كردند و خانه هنرمندان هم در اين پارك قرار دارد. باغ ديگر «عشرت آباد» است كه هم اكنون هم به نام پادگان «عشرت آباد» مشهور است و اين باغ در داخل اين پادگان قرار دارد. باغ «عيش آباد» هم در شمال همين باغ «عشرت آباد» است، در حد فاصل اين باغ «عشرت آباد» و باغ «قصر قجر» و زندان قصر كه از بين رفته است.
    رقابت باغداران ايراني و فرنگي
    از ديگر باغ هاي معروف دوران ناصري يكي هم «حكيميه» است كه در منطقه «حكيميه» امروزي قرار داشته و مربوط به «حكيم الممالك» بوده و بعدها امام جمعه وقت تهران آن را مي خرد و اين منطقه به «اماميه» معروف مي شود. «فرهنگسراي اشراق» در باقيمانده همين باغ ساخته شده است. از باغ هاي معروف ديگر تهران، باغ «حسن آباد» است كه هم اكنون به ميدان حسن آباد تبديل شده است. اين باغ متعلق به «مستوفي الممالك» بود. مستوفي الممالك همان صاحب معروف مناطق مختلف تهران مانند «يوسف آباد» است.
    البته ايراني ها در باغ و باغداري صاحبنام و پرآوازه بوده و هستند. آنها در ايران باستان مبدع باغ هاي بي نظيري بوده اند، ولي باغداري در دوره ناصر الدين شاه در ايران پس از مواجه شدن با سبك هاي غربي دچار تحول جدي شده و پس از سفر ناصر الدين شاه به فرنگ بحث باغداري ميان اعيان و اشراف تهراني و ايراني باب مي شود. برخي از شاهزادگان و حتي خود ناصرالدين شاه مبادرت به استخدام باغبان ها و باغداران فرنگي مي كنند و از طرف ديگر با تأسيس سفارتخانه هاي فرنگي در تهران نظير سفارت انگليس و فرانسه و ايتاليا رقابت جدي ميان باغداران ايراني و فرنگي در طراحي هر چه زيباتر باغ ها صورت مي گيرد كه ماحصل آن ساخت و پرداخت باغ هاي كم نظيري نظير باغ سفارت انگليس و پارك ظل السلطان و پارك امين الدوله است كه به نام پارك معروف شدند. اصلاً كلمه پارك در همين دوره در فرهنگ محاوره ما به وجود مي آيد.در همين دوره است كه طراحي و معماري باغ هاي ايراني دچار تحول مي شود و يك سري از گياهان و گل هاي جديد در همين دوره است كه وارد باغچه هاي ايراني مي شود.
    
    
    
    
    
    
    تهران بود و باغ هايش احمد جلالي فراهاني
    


 روزنامه ايران، شماره 3557 به تاريخ 5/11/85، صفحه 6 (اجتماعي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 996 بار
    



آثار ديگري از "احمد جلالي فراهاني"

  گزارشي از يك دبيرستان نمونه دخترانه /حكايت همه آن صد نفر
احمد جلالي فراهاني، اعتماد 12/12/86
مشاهده متن    
  پايتخت بدون پاركينگ
احمد جلالي فراهاني، ايران 10/7/86
مشاهده متن    
  معجزه ايراني در دل خاك
احمد جلالي فراهاني، ايران 26/6/86
مشاهده متن    
  فقط ۲۲ دقيقه
احمد جلالي فراهاني، ايران 17/6/86
مشاهده متن    
  آخرين نفس هاي يك گورستان
احمد جلالي فراهاني، ايران 11/6/86
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله دانشكده بهداشت و انستيتو تحقيقات بهداشتي
متن مطالب شماره 1 (پياپي 57)، بهار 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است