   
|
جاپاي معماري پايدار در ايران
نويسنده: حميد حيدري مهوار
روزنامه اعتماد ملي در صفحه معماري شماره 286 مورخ 4/11/85 بحث <معماري پايدار> را به روايت معماران ايراني شروع نموده است اين بحث بهانه اي گرديد تا اصول <طراحي پايدار> را در ايجاد يك اثر خاص )مسجد امام زمان )عج( روستاي احشام قائدها شهرستان دشتي استان بوشهر( مورد بررسي قرار دهيم. شايد در اين رهگذر بتوان از مصداق، مفاهيم عميقي را كه در يكي از جريان هاي مهم معماري معاصر نهفته است بيشتر شناخت.
در 35 كيلومتري شهرستان خورموج و در كنار راه ارتباطي خورموج ـ امامزاده هاشم)ع( به همت سازمان ميراث فرهنگي استان و بويژه مهندس ذاكري معاون حفظ و احياي آن سازمان و با طراحي مهندسان مشاور ارگ بم كرمان، مسجدي تجديد بنا گرديده است. هدف از ايجاد اين مسجد كه با مشاركت مردم منطقه و بخصوص خانواده محترم فقيه و با همكاري و همدلي صميمانه استادكاران و صنعت گران و كارگراني والا و متعهد احداث گرديده است تنها پاسخگويي به نيازهاي مادي و فيزيكي نبوده بلكه هدفي بس والا تر كه آن هم برقراري ارتباط با عميق ترين احساسات و عواطف انساني و مذهبي و گسترش و توسعه فضاهاي فرهنگي و زيرساخت هاي گردشگري فرهنگي مورد نظر كارفرما بود. باتوجه به عملكرد عبادي و شان قدسي بنا به اصول معماري پايدار از اين منظر و ديدگان توجه خاصي شده است و اگر بپذيريم سه اصل <استحكام>، <زيبايي> و <فايده> به عنوان شاخصه هاي كلي نخستين طراحي پايدار مطرح مي باشند. ويژگي هاي اين اثر را كه مرتبط با اين اصول مي باشند به اجمال مي توان بدين ترتيب بيان نمود.
1 ـ اصل اول <زيبايي>
شايد نتوان با توصيف و ارائه چند عكس، زيبايي اين بنا را نشان داد، ولي از آنجا كه به اعتقاد من، اين مسجد در عين دارا بودن تمام فضاها و حس هاي يك مسجد، از المان ها ونشانه هاي صوري رايج و گاه بي مسما اجتناب نموده است، بنايي زيبا و كاملا چشم نواز است. زيبايي بنا بخصوص آنجا خودرا برجسته تر مي كند كه هم از نظر فرم وحجم عناصر و هم از نظر رنگ و نور، بازتاب زندگي و جوشندگي منطقه است. بنا درعين مدرن بودن، به نيازهاي ديرين وانباشته شده در طول صدها سال انسان پاسخ مي دهد.
مسجد از يك شبستان اصلي تشكيل مي شود كه در ضلع شمال رواق هايي با دو مناره عظيم آن را احاطه كرده و يك راهروي سرپوشيده با دو قوس نيم دايره در دو انتها، عمود بر مناره شرقي و ورودي زنانه، صحن را از ساير فضاها جدا مي كند. براي ورود به مسجد بايد از زير گنبدي كه بر روي ساختار مكعبي شكل ايجاد شده است و از كنار حوض زير گنبد كه به صورت نمادين نشانگر پاكي و پاكيزگي جهت انتقال از زندگي دنيوي به عالم روحاني است، عبور كرد و از درب ورودي اصلي كه در وسط راهروي سرپوشيده و روبروي محراب قرار دارد به فضاي شبستان گام نهاد. در ابتداي ورود تفاوت بصري روشني بين فضاي داخلي، رواق هاي دربرگيرنده آن، راهروي سرپوشيده و ساختار مكعبي شكل ورودي ديده مي شود. در اين نگاه، شبستان كه محراب در آن قرار دارد، به لحاظ بصري و جايگاه نسبت به ساير فضاها از اهميت بيشتري برخوردار است. اين تفاوت بصري با نيم استوانه متمايز شده در سقف مورد تاكيد قرار مي گيرد. باتوجه به اينكه محراب در عرض وسيع تري قابل رويت مي باشد، آنگاه اين تفاوت بصري خود تمهيدي است كه اثرگذاري شبستان و بويژه محراب را در رازونياز با معبود چه در جماعت و چه در تنهايي افزايش مي دهد.
ساختار ورودي مكعب مستطيلي شكل زنانه در ضلع جنوبي كه با قوس هاي جناقي زيبايي مزين گرديده است به خوبي نزديك شدن به صحن زنانه را خبر مي دهد و از راهروي ورودي زنانه فضاي يكپارچه و مرتفع و خالي قسمت فوقاني محراب به بيننده حالت مكث مي دهد و يادآوري مي نمايد كه دنياي مادي گذرا را پشت سر گذاشته است و به فضايي گام نهاده كه مقدس است.
در نهايت مي توان گفت: مجموعه فضاي گنبددار ورودي شبستان و رواق ها مجموعه متناسبي را شكل داده اند كه اين فضاها در ايجاد احساس فضايي يكپارچه و ايجاد فضايي كه بتواند پريشاني ها و تمايلا ت دنيوي را از ميان بردارد نقش عمده اي را دارند و <ساختمان> جلوه اي گرديده است از زيبايي ذوق و خلا قيت در كالبدي به نام <مسجد.>
2 ـ اصل دوم <استحكام>
بدون استحكام و مقاومت لا زم، پايداري و ماندگاري بي معني خواهد بود. ازسوي ديگر، از آنجايي كه، اين ساختمان اهميت زيادي درمنطقه دارد، سازه آن نيازهايي از قبيل مقاومت زياد. قابل بهره برداري بودن براي مدت طولا ني. شكل پذيري. سرعت نصب. وزن كم. اشغال كم فضا. شرايط آسان ساخت و نصب و نگهداري. امكان مقاوم سازي اعضاي ضعيف در آينده را، پاسخ مي دهد. اين ها از الزامات <ساخت وساز پايدار> به شمار مي آيند. شرايط اقليمي منطقه اعمال برخي شگرد ها را درساخت اين بنا الزامي كرده است. مثلا به خاطر سست بودن خاك منطقه، ابتدا بلوكاژ با سنگ قلوه و لا شه و بتن انجام شده و سپس روي آن با بتن مگر لا غر به ضخامت cm 10 تراز گرديد و يا در عمليات بتن ريزي و پس از ساخت بتن با بتونير در محل باتوجه به گرم و خشك بودن منطقه، در هر مرحله بتن، به مدت يك هفته مرطوب نگه داشته شد. جهت اجراي صحيح اعضاي منحني شكل، ابتدا گنبد ورودي و نيم استوانه سقف شبستان بر روي زمين مونتاژ و پس از بررسي لا زم، توسط جرثقيل بر روي ستون ها نصب گرديدند.
باتوجه به اينكه آب منطقه داراي املا ح بسياري بوده و جهت ساخت و مرطوب نگه داشتن بتن، آب توسط تانكر از شهر خورموج حمل و در آب انبار تخليه گرديد تا براي مصارف مورد نياز استفاده گردد تا بدينوسيله از نفوذ نمك ها (ingress of safts) در حد امكان جلوگيري شود.
استفاده از مصالح نسبتا جديد در پوشش سقف ها و چيدن ديوارها و جداكننده، ضمن اينكه باعث افزايش سرعت اجرا و نصب شده، در صرفه جويي انرژي نيز نقش مشخصي داشته. امروزه، در هرساخت وسازي كاستن از حجم انرژي مصرفي و استفاده از مواد ومصالح قابل بازيافت، از اصول نخستين معماري پايدار است. علا وه برآن، استفاده از مصالح بومي و در دسترس هم نشانه هاي ساختمان هاي پايدار به شمار مي آيند.
در اين بنا، براي رنگ آميزي فضاي داخلي ونماي بيرون، از رنگ مخصوص بتن استفاده شده كه به راحتي، بر روي سيمان چسبيده و با گذشت زمان پوسته نمي گردد و قابل شست وشو با آب مي باشد. ضمناً اجراي يك دست سيلر در زير و يك دست بر روي رنگ اجرا شده، از نفوذ آب باران از طريق بدنه به داخل مسجد، جلوگيري گرديد. به نظر مي رسد اين مواد براي شهرهايي كه شدت باران در آنها زياد مي باشد. بسيار مناسب است.
اصل سوم <فايده>
يكي از اصلي ترين كانسپت هاي طرح تلفيق شان قدسي و معنوي فضا- به عنوان مكان عبادت جمعي و فردي- با نيازهاي اجتماعي ديگر، مثل گردشگري وتوسعه سرانه فضاهاي فرهنگي-مذهبي مناطق محروم بود. طراحي بعضي از عناصر مسجد از قبيل رواق ها، مناره ها، سرويس هاي بهداشتي و...، به نحوي انجام گرفت كه اين نيازها تامين شوند و با توجه به نياز عناصر ديگري نيز افزوده شد. تا اين مسجد علا وه بر عبادت و نماز جماعت، براي ساير بهره برداري هاي ديگر نيز قابل استفاده باشد. علا وه بر فعاليت هاي وابسته به امور مذهبي از قبيل سخنراني، وعظ، روضه خواني، اعتكاف، مراسم شب هاي احيا، مراسم محرم، عزاداري ها، فاتحه و...، اين مسجد مي تواند به عنوان يك پايگاه فرهنگي و رفاهي، در توسعه گردشگري فرهنگي نقش بسزايي را نيز ايفا نمايد.آموزش امور ديني،توزيع نذورات، پذيرايي در مراسم مذهبي،اقامت موقت شبانه مسافران و...، از اين موارد مي باشند.
چنين فضاهايي را مي توان با تكميل فضاهاي خدماتي مورد نياز از قبيل پمپ بنزين، تعميرگاه، مركز بهداشت و... به منشا خير و بركت بيشتربراي مردم منطقه و تسهيلا ت
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 2105 بار
|
فهرست نشريات
