|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه سرمايه85/12/15: چهارشنبه سوري
magiran.com  > روزنامه سرمايه >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 657
سه شنبه دوم بهمن ماه 1386


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID4079
magiran.com > روزنامه سرمايه > شماره 411 15/12/85 > صفحه 11 (ميراث) > متن
 
 


ايران باستان  
چهارشنبه سوري


نويسنده: قاسم آخته


    چهارشنبه سوري از جمله جشن هايي است كه در كنار سده و آذر، با آتش پيوند مي خورد. نوروز از چهارشنبه سوري و با رفتن، پاكيزه كردن و خانه تكاني دل هاي آدمي و كاشانه آنان آغاز مي شود و به چهاردهم فروردين پايان مي يابد. شور و شوقي كه اين روز در جامعه پارسي ايجاد مي كرده و تا امروز هم ابهت خودش را حفظ كرده است در شب چهارشنبه سوري نمايان مي شود. بر مبناي تصورات و باورهايي كه از چهارشنبه سوري وجود دارد، معمولاً در عهد كهن، شب بيست و پنج يا بيست و ششم اسفند و مطابق پنجه فرودك (پنج روز پايان سال) و يا شب پاياني سال كه آفرينش انسان هم در آن روز انجام شده بود، چهارشنبه سوري جشن گرفته مي شد. آتش يكي از عناصر چهارگانه مقدس، در كنار آب، باد، خاك، نزد ايرانيان بود. بنابراين شعله هاي فروزان آتش نماد گرمابخشي محفل پارسيان بود و در جشن چهارشنبه سوري نقطه آغازي بود كه اين گرما و رونق در زندگي سرايت كرد و جريان يافت. گفته مي شود كه عبور سياوش از درون آتش براي اثبات بي گناهي اش در برابر اتهام سودابه نقطه اي بر شروع چهارشنبه سوري باشد.11) برخي از نويسندگان و مورخان واژه «سوري=سرخي» SOORI را برگرفته از لغت سامي مي دانند و آن را مترادف با نامباركي دانسته اند كه در آن اعمال شوم انجام مي شده است، ولي منابع اسلامي روي اين عقيده غلط خط بطلان كشيده اند.22) شعرايي چون فردوسي، منوچهري دامغاني و مورخاني همچون بيروني، طبري، مسعودي و بسياري ديگر رسوم كهن ايراني را ستوده اند.
    
    پس از اسلام به مدت طولاني بسياري از آداب و رسوم ايراني ها يا كاملاً به فراموشي سپرده شد و يا به سردي و به طور پراكنده اجرا مي شد. تا اين كه در سال هاي مياني سده چهارم ه . جشن چهارشنبه سوري با شكوه و به همين نام در برخي از نقاط ايران برپا شد. در تاريخ بخارا، محمدجعفر نرشخي به برخي از اين رسوم و نقاط اجراي آن اشاره شده است.33)
    
    قيام مختار ثقفي به خونخواهي امام حسين(ع) نيز در احيا در باب شدن آتش افروزي در اين شب (چهارشنبه) كه مصادف چهارشنبه آخر سال در ايران بوده نيز در اين رسم موثر بوده است كه گفته اند مختار دستور داد براي اين كه هيبت سپاهش كه براي مجازات عاملان قتل امام حسين قيام كرده بودند، به چشم دشمن بيايد، روي بام خانه هايشان آتش بيفروزند.44)
    
    در دوران پادشاهي منصور بن نوح ساماني، جشن هاي چهارشنبه سوري با شكوه تمام برگزار مي شد، به طوري كه در يكي از سال ها وسعت آتش افروزي به حدي بود كه شهر بخارا پايتخت سامانيان دچار آتش سوزي گسترده اي شد.
    
    به هر حال ورود آيين اسلام موجب نشد كه رسم كهن چهارشنبه سوري منسوخ شده و از ميان برود برعكس از جمله رسوم شادي آفرين است كه به راستي در اجتماع ايراني نشاط و شادماني ايجاد مي كند. اين رسوم بايد حفظ شود، اشاعه يابد و به نسل هاي بعدي منتقل شود.
    
    رسوم: از ديرباز سلسله اعمالي در شبي كه فرداي آن آخرين چهارشنبه سال است، در ميان ايرانيان آريايي انجام مي شد. اين آداب و رسوم به ما رسيده و جزئي از سنت هاي آبا و اجدادي ما شده است. شايع ترين رسم همگاني در چهارشنبه سوري پريدن از روي آتش است كه ضمن آن اين شعر فولكلور (عاميانه) خوانده مي شود:
    
    زردي من از تو/ سرخي تو از من
    
    ليكن به فراخور هر منطقه از ايران رسوم محلي نيز در اين شب انجام مي شود. در شيراز سفره اي موسوم به سفره حضرت خضر و در كردستان و آذربايجان، سفره اي رنگين محتواي خوراكي پهن مي شود. در گيلان آش چهارشنبه سوري پخته مي شود كه هر كس سعي مي كند در تهيه لوازم آن مشاركت داشته باشد و خاكستر به جا مانده از هيزم و آتش را در آب درياها مي ريزند. در مناطق مختلف خراسان شمالي نيز در اين شب به در منازل رفته و شيريني، آجيل، پول و يا هديه اي به فراخور توان صاحبخانه دريافت مي كنند.
    
    عمده ترين رسومي كه تقريباً در سراسر ايران برگزار مي شده و هيچ گاه از ميان نرفته عبارتند از:
    
     قاشق زني: دختران دم بخت كاسه و قاشقي به دست مي گيرند و همراه كودكان و نوجوانان چادر به سر مي كنند و به در منازل همسايگان مي روند و از آنان هديه و يا آجيل، درخواست مي كنند.
    
     آجيل مشگل گشا: در شب چهارشنبه سوري در برخي از مناطق گردهم مي آيند، شب نشيني مي كنند و آجيل مشگل گشا مي خورند كه در برابر چشم زخم و چشم بد بيمه شوند و دختران نيت گشايش بخت مي كنند.
    
     شير سنگي: مختص همدان بوده كه مردم و باز هم دختران دم بخت كنار شير سنگي - اثر بازمانده از عهد هخامنشيان - جمع مي شدند و در عصر روز چهارشنبه پايان سال سلسله اعمال ويژه اين روز را انجام مي دهند.
    
     توپ مرواريد: اين رسم بيش تر در تهران اجرا مي شد، در زمان شاه عباس صفوي توپ هايي از پرتغالي ها به غنيمت گرفته شده بود. زنان از زير اين توپ ها عبور مي كردند يا دور آن جمع مي شدند و معتقد بودند اين كار موجب گشايش بخت براي آنان مي شود.
    
    نقاره زدن، نمك دادن، شال اندازي، كوزه و تخم مرغ شكستن: نقاره زني در مشهد و تهران، نمك دادن به رهگذران در شيراز، شال اندازي در بختياري، كردستان، ايلام و... كوزه و تخم مرغ شكستن در خراسان شمالي از رسوم جالب و زيبايي است كه هنوز هم در شب چهارشنبه سوري با شور و شوق بسياري انجام مي شود.
    
    آتش افروزي: هر كس به توان و سليقه خودش تلي از هيزم يا هر وسيله قابل احتراق تهيه مي كند. آتش مي افروزد و از روي آن مي جهد. او مي خواهد همه بدي ها و پليدي ها را در شعله هاي سوزان آتش بسوزاند. خستگي و ملال يك سال را از تن بدر كند و از گرمي آتش براي رونق و گرمي زندگي اش بهره ببرد. شب چهارشنبه سوري شب شادي و بهروزي پارسيان است.
    
     فالگوش: شخصي بر سر خيابان، كوچه يا محل گذر مي ايستاد و كليدي زير پايش قرار مي داد. گوش هايش را تيز مي كرد و نيت مي كرد. اولين كلماتي را كه از گفت وگو ي رهگذران مي شنيد با نيت خودش مطابقت مي كرد و پاسخ قانع كننده مي گرفت.
    
    پانوشت ها:
    
    1- براي آگاهي بيش تر از قدمت چهارشنبه سوري، ن ك ، جشن ها و آيين هاي ايراني، تاليف نگارنده، انتشارات اطلاعات، ص 123.
    
    2- شاهنامه، چاپ مسكو، داستان سياوش.
    
    3- المحاسن و الاضداد، جا خط از جمله اين منابع است. ص 277. تاريخ بخارا، ابو جعفر نرشخي، ترجمه مدرس رضوي، ص 37.
    
    4- آيين ها و جشن هاي كهن در ايران امروز، محمود روح الاميني، ص 50، نوروز جشن نوزايي آفرينش، علي بلوك باشي، صص 57 و 63.
    
    5- گاه شماري، ابراهيم پورداوود، ص 75. از اسطوره تا تاريخ، مهرداد بهار، ص 233.

    
    


 روزنامه سرمايه، شماره 411 به تاريخ 15/12/85، صفحه 11 (ميراث)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 414 بار



آثار ديگري از "قاسم آخته"

  شوق نوشتن در دشواري
قاسم آخته، جام جم 6/3/94
مشاهده متن    
  «زمزمه محبت» در كشاكش سنت و تجدد / تا پيش از انقلاب مشروطيت يادگيري و آموختن و پرورش كودكان و نوجوانان در مكتب خانه هاي سنتي جريان داشت
قاسم آخته، جام جم 27/3/93
مشاهده متن    
  «زمزمه محبت» در كشاكش سنت و تجدد / تا پيش از انقلاب مشروطيت يادگيري و آموختن و پرورش كودكان و نوجوانان در مكتب خانه هاي سنتي جريان داشت
قاسم آخته، جام جم 27/3/93
مشاهده متن    
  نوروز در سفرنامه هاي خارجي / جشن سال نو به عنوان يادگار رسم كهن ايراني بازتاب وسيعي در سفرنامه هاي جهانگردان خارجي داشته است
قاسم آخته، جام جم 22/12/92
مشاهده متن    
  نقش اصناف در جنبش هاي تاريخ معاصر ايران / تشكيل مجلس موسسان پيش از مشروطيت در تهران، يكي از اقدامات و تحولات بسيار مهم بود كه اصناف در آن نقش مهمي داشتند
قاسم آخته، جام جم 15/12/92
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه نساجي امروز
متن مطالب شماره 190، آذر 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است