ورود اعضا [Sign in]  
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد ملي86/2/31: نخستين كاروانسراي تهران
magiran.com  > روزنامه اعتماد ملي >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 996
دوشنبه بيست و ششم مردادماه


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID5061
magiran.com > روزنامه اعتماد ملي > شماره 368 31/2/86 > صفحه 7 (جامعه) > متن
 
      


پرسه در دارالخلافه 
نخستين كاروانسراي تهران


نويسنده: داريوش شهبازي

دل اي رفيق بر اين كاروانسراي مبند
    كه خانه ساختن آيين كارواني نيست
    سعدي

    
    كاروانسرا، عمارتي است كه در آن كاروان منزل كند )ناظم الاحياء(؛ از آنجايي كه راه ابريشم معروفترين كهن راه بازرگاني جهان، از سرزمين ايران و از گستره تهران و شهرري مي گذشته است و از ديگر سوي در امپراتوري وسيع هخامنشيان، راه هاي ارابه رو با قابليت هاي ضروري، نياز چاپارخانه ها و ديگر ارتباط هاي مورد لزوم اداره چنان دولتي را بايد برآورده مي ساخت، وجود كاروانسراها در مسير راه ها از ضروريات بوده است و از اين رو ايران در اين زمينه از كشورهاي پيشرو به شمار رفته است، به طوري كه در جاي جاي اين سرزمين عمارات بسي شكوهمند و استوار با معماري دل انگيز و پايدار در اين زمينه مي توان سراغ گرفت. پس از اسلام در دوره صفويه، كاروانسراهاي بسياري در معبر كاروانيان بنا گرديد كه خوشبختانه بخش اعظمي از آنها هنوز باقي است. سخن از كاروانسرا و معماري و طراحي آن و كاركرد اجتماعي - اقتصادي اين نوع عمارات خود بحثي است سزاوار بررسي پژوهشي مستقل كه اين مختصر آن را برنمي تابد. در اين سطور به شرح اولين كاروانسرا در تهران قديم خواهيم پرداخت.
    
    
    كاروانسراها را به لحاظ كاركرد دست كم به دو بخش بايد تقسيم نمود. نخست كاروانسراهاي بين شهرها و گروه ديگر كاروانسراهاي شهري كه بنا بر نياز هر يك معماري ويژه اي تعريف و طراحي مي شده است. كاروانسراي بيرون شهر مي بايست: الف - شب هنگام كاروانيان را پناهگاهي باشد از هجوم راهزنان ب- استراحتگاهي باشد براي مسافران و محل تعليف چهارپايان و...
    
    
    اما كاروانسراي شهري نقش ديگري داشت:
    
    
    الف - محل تخليه و بارگيري كالا؛ نظير پايانه هاي حمل كالاي امروزي ب- محل نگهداري كالاقبل از بارگيري يا قبل از توزيع، يعني حكم انبارهاي امروزي را داشت.
    
    
    اينكه چگونه نخستين كاروانسراي تهران را شناخته ايم و آيا قطعا مي توان آن را اولين بنا از اين دست در تهران قديم برشمرد يا خير، نياز به كمي صبوري دارد تا شرح آن را برآوريم.
    
    
    تهران تا اواخر قرن ششم هجري، آبادي نه چندان مشهوري در گستره وسيع شهري و دامنه حاصلخيز كوه هاي شميران و به بركت آب فراوان و خاك مناسب از انبوه درختان ميوه و غيرمثمر، نظير چنار و... برخوردار بود.
    
    
    در اوايل قرن هفتم با حمله مغول به شهرري و نابودي اين شهر، اوضاع تهران به سرعت رو به دگرگوني نهاد تا جايي كه در قرن نهم، ديگر تهران از صورت ديد خارج شده و به شهري درخور توجه تبديل يافته بود. نشانه هاي ما از بزرگي و اهميت تهران در اين زمان وجود اسناد و شواهدي است از دو امامزاده سيداسماعيل و يحيي و البته مداركي ديگر در اين قرن. اين زمان يكصد و اندي سال پيش از صدور فرمان بناي حصار شهر از سوي شاه تهماسب صفوي است.
    
    
    تهران دست كم از قرن پنجم به داشتن ميوه و محصولات باغي كه سرآمد همه آنها <انار> بود، مشهور گرديده است و اين شهرت حكايت از صدور اين محصولات به شهرري و آبادي هاي اين گستره و شهرهاي ديگر ايران، يعني آمد و شد بازرگانان و كاروانيان و نيازهاي مربوط بدان مي كند.
    
    
    بنا بر شرحي كه گذشت، تهران پيش از سال 961 قمري كه حصارش به فرمان شاه صفوي بنا گرديد، بايد مكان هاي مناسب ورود و خروج چهارپاياني كه به حمل محصولات باغي اختصاص داشته اند، دارا بوده باشد. به عبارت ديگر در طول ساليان درازي كه تهرانيان محصول خود را صادر مي كردند، مي بايست كاروانسراهايي )اگرچه كوچك مي داشتند كه تا حدودي نقش پايانه حمل كالارا در آن زمان برايشان بازي كند، ولي از آنجايي كه هيچ سندي از وجود آنها نيست و آن كاروانسراها به شرط وجود عماراتي نبوده اند تا در دوره هاي بعد باقي و استوار بمانند، آثاري از آنها نيست. بنابراين اولين بنايي كه پس از محصورگشتن تهران در دوران سلطنت شاه تهماسب با اين نام ساخته شده است، يعني <كاروانسراي احمد كور> را بايد نخستين كاروانسراي تهران بناميم.
    
    
    در اين مقاله به شرح موارد پايين پرداخته خواهد شد:
    
    
    الف- احمد كور كيست؟
    
    
    ب- زمان احداث بنا.
    
    
    ج- محل وقوع كاروانسرا
    
    
    د- اسنادي كه در اين تحقيق توجه شده است.
    
    
    هـ - سرانجام بنا.
    
    
    و- بناهاي ديگري از احمد كور.
    
    
    الف- احمد كور از اكابر تهراني و طرف توجه شاه تهماسب بوده است. او پدر احمد امين رازي، مولف <تذكره هفت اقليم> است. وي در <اقليم چهارم> از تاليف خود مي نويسد:
    
    
    <ميرزا احمد، برادر خواجه محمد شريف و پدر صاحب تاليف در معاملات عظمي حوصله و جرات تمام به كار مي داشت و در احداث قنوات و باغات خواهشي مفرط داشت و در حد ذات خود مائده انعامش براي غربا آماده بود و در شيوه ميزباني و ميهمان نوازي مايعرفش بر طبق اخلاص نهاده و پادشاه زمان، شاه تهماسب صفوي را به وي لطفي و شفقتي بي قياس بوده و پيوسته به عنايات و مرتجي و اميدوارش مي داشت. شهبازي
    
    
    
    پرسه در دارالخلافه: نخستين كاروانسراي تهران داريوش شهبازي
    


 روزنامه اعتماد ملي، شماره 368 به تاريخ 31/2/86، صفحه 7 (جامعه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 472 بار
    



آثار ديگري از "داريوش شهبازي"

  دارالكتابه ناصري
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 26/6/97
مشاهده متن    
  شهيدان مشروطه، آرامگاه ها و ويرانه ها
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 25/4/97
مشاهده متن    
  افيون؛ بلاي فراگير / تاريخچه مختصر كشت و تجارت ترياك در ايران
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 9/4/97
مشاهده متن    
  مواجهه با دوران مدرن / بررسي قشون قاجاريه، از عهدنامه تركمانچاي تا فروپاشي
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 28/1/97
مشاهده متن    
  رشادت و قساوت / نگاهي به قشون قاجاريه، از ابتدا تا عهدنامه تركمانچاي
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 27/1/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه جهان نوين
متن مطالب شماره 2، تابستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است