|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران86/4/11: جندي شاپور مهد نخستين نهضت علمي جهان باستان
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7001
دو شنبه 29 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3676 11/4/86 > صفحه 11 (ايران زمين) > متن
 
      


جندي شاپور مهد نخستين نهضت علمي جهان باستان


نويسنده: فرزانه فدايي


    «علم برتر از ثروت و شمشير است.» اين متن فرهنگي كه به زبان پهلوي ساساني بر سردر دانشگاه جندي شاپور نگاشته شده، نمايانگر شكوه و عظمت ايران در دوراني است كه جندي شاپور به عنوان قطبي علمي در جهان و مركزي براي تعامل فرهنگي ميان ملت ها محسوب مي شد.
    محوطه دانشگاه جندي شاپور در ۱۷ كيلومتري جنوب شرقي شهرستان دزفول و به عبارتي ۵۰ كيلومتري غرب شهرستان شوشتر گهواره بي بديل تمدن ايران در عصر ساساني است كه عظمت اين تمدن بيش از هر جايي در خوزستان به چشم مي خورد. از آنجا كه مجوز كار تعيين حريم اين محوطه باستاني به جا مانده از دوران ساساني از ابتداي امسال صادر شده است، درباره اين ميراث علمي و فرهنگي مطالبي تقديم خوانندگان مي شود.
    بنيان گذاري جندي شاپور
    به اعتقاد همايون حاتميان، كارشناس تاريخ و تمدن، مقتدرترين پادشاه ساساني شاپور اول بود كه بعد از نبرد با كشور روم باستان، پادشاه آن سرزمين والريانوس را به همراه چندين هزار سرباز به اسارت گرفت و از انطاكيه به ايران آورد. دستگيري اين پادشاه و سربازان رومي اتفاقي بود كه بعدها باعث نوعي مراوده فرهنگي ميان ايران و اروپا شد.
    گزينش نام جندي شاپور
    حاتميان معتقد است براي نامگذاري جندي شاپور، اخبار متفاوتي را مي توان بيان كرد. بعضي ها معتقدند اين اسم «وه انديوشاپور» بوده كه نامي پهلوي ساساني است، يعني شهر شاپور بهتر از انطاكيه است. چون انطاكيه شهري زيبا بوده است، شاپور اصرار داشته كه شهري همانند اين شهر در ايران بنا كند. به همين روي، هنگامي كه در جنگ ايران و روم والريانوس و سربازان رومي به اسارت درآمدند، شاپور از آنان به واسطه تسلط شان بر معماري رومي خواست كه شهري همچون انطاكيه بنا نهند.
    در كتاب «مجمع التواريخ» آمده: «انديو» كلمه پهلوي ساساني است و از انطاكيه گرفته شده است. اين شهر با الهام از فرهنگ باستان كه هر شهر را براساس طرح يا داستاني مي ساخته اند، شبيه عرصه شطرنج ساخته شده است، يعني ۸ خيابان در ۸ خيابان.
    همچنين در كتاب «اخبارالحكما» شرح افسانه مانندي در ارتباط با اسم جندي شاپور آمده به اين صورت كه بعد از غلبه شاپور بر والريانوس و تصاحب دختر وي و دلباختن شاه به شاهزاده رومي، او شهر جندي شاپور را به هيئت قسطنطنيه ساخت و به او هديه كرد.
    سومين داستان در مورد جندي شاپور برمي گردد به بحث جندا و شاپور كه در كتاب «سير ساسانيان» آمده كه در ابتدا اين محل ـ منظور شهر جندي شاپور ـ قريه اي بود به نام جندا. وقتي اين موضع توسط شاپور انتخاب شد، از جندا كه مالك آن منطقه بود خواست در ازاي مبلغي آن زمين را واگذار كند. اما جندا اين مسأله را به اين شرط پذيرفت كه در ساختن آن مشاركت داشته باشد. به همين خاطر مردم مي گفتند شهر جندا و شاپور.
    اوج شكوفايي جندي شاپور
    اين منطقه در ابتدا محل جمع آوري ارتش و لشكريان خود شاپور بود و مزرعه ها و باغ هاي زيبا با آب فراوان داشت. به دليل محكم بودن ديواره شهر و نزديكي به كشورهاي مهم، اين موضع به عنوان يك مركز در دنياي باستان شناخته شد.
    با ساخت شهر و دانشگاه جندي شاپور شروع كارهاي علمي جندي شاپور به اوج درجه خود مي رسد. با فرمان شاپور كتاب هايي از زبان هاي يوناني، رومي و هندي به پهلوي ساساني ترجمه شد. اين كتاب ها در كتابخانه جندي شاپور نگهداري مي شدند.
    از تمام كشورهاي باستاني در آن روزگار استادان مجرب به اين دانشگاه روي آوردند و همچنين دانشجويان زيادي براي تحصيل علوم مختلف در اين دانشگاه به سر مي بردند. اين تجمع بي مانند باعث نام آوري بي حد و اندازه جندي شاپور در زمان هاي قديم شد.
    عصر نهضت فرهنگي ايران و شكل گيري مكتب اختلاطي
    دوره انوشيروان ساساني همزمان با دوران خشونت در اروپا بود. پدران روحاني و مذهب مسيحيت مانعي براي هرگونه تفكر نو بودند. در اين دوره، پادشاه آلت دست كليساها بود و از لحاظ ديني با تفكرات باز و آزاد سر دشمني داشت و بسياري از پژوهندگان و دانشجويان از ترس سوختن يا مصلوب شدن و نيز به خاطر فضاي بسته علمي و سياسي، به طرف جندي شاپور كه با آغوش باز از آنها استقبال مي كرد، روي آوردند. اين ابراز علاقه نوظهور به ايران و جندي شاپور باعث رونق روزافزون علمي و فرهنگي در ايران شد.
    اين عصر را مي توان دوران نهضت فرهنگي در ايران نامگذاري كرد. در عصر نهضت فرهنگي، در ايران دانشگاهي تأسيس مي شود با حضور پزشكان درجه اول ايراني و برخي شاگردان و استادان خارجي همچنين نهضت ترجمه به وسيله همين استادان رونق مي گيرد تا آنجا كه گروه هايي از سوي ايران به كشورهاي متمدن اطراف فرستاده مي شود.
    از جمله اين رسولان برزويه طبيب است كه با هيأت همراه ايران به هند سفر كرد. اين سفر توسط انوشيروان با هدف فراگيري علم هندي و رواج دادن آن در دانشگاه جندي شاپور، براي نخستين بار در دنيا سبب به وجود آمدن عصر نهضت علمي شد.
    از تركيب علم پزشكي مكاتب يوناني، هندي و ايراني يك مكتب جديد پزشكي در جندي شاپور شكل گرفت.
    خسرو انوشيروان در واقع پزشكان و اساتيد علمي درجه اول را از روم و هند جذب كرده، با استادان ايراني مكتبي جديد را در پزشكي بنيان گذاري مي كند كه آن سرآغاز عصر فرهنگي دوره ساساني در ايران است.
    تشكيل نخستين كنگره پزشكي بين المللي در جندي شاپور
    در «اخبار حكما» آمده است براي گرفتن مدرك تحصيلي از شاگردان امتحان گرفته مي شد و آنها با كسب نمرات لازم امكان ادامه تحصيل در مراتب بالاتر را كسب مي كردند. در واقع در آن زمان فرهنگ تحصيل به روز بوده است.
    ضرورتاً در كنار دانشگاه جندي شاپور، بيمارستان جندي شاپور نيز ايجاد شد. جرجي زيدان، متفكر عرب، آورده است: در واقع، بيمارستان يك كلمه فارسي است كه پس از عظمت و شكوه جندي شاپور به وجود آمد. پزشكان يوناني و هندي در كنار پزشكان ايراني در جندي شاپور طبابت را آغاز كردند و بيمارستاني ساخته شد كه در زمان خود بي نظير بود.
    آغاز انحطاط جندي شاپور
    ابهت و بزرگي جندي شاپور تا دوران اسلامي نيز گسترش داشت و خانواده بختيشوع تا آخرين روزگار جندي شاپور يعني فروپاشي و انحطاط اين مركز علمي به صورت خانوادگي در آن حضوري مستمر داشتند. تا زماني كه هارون به پسر بختيشوع مي گويد كه بيمارستاني شبيه به بيمارستان جندي شاپور در بغداد برپا كند. اين زمان مقارن با شروع انحطاط جندي شاپور و اعتلاي بغداد است.
    به مرور پزشكان و لوازم پزشكي و همه امكانات از دانشگاه و بيمارستان به بغداد منتقل مي شود، به گونه اي كه شهرت بغداد روزبه روز اوج مي گيرد و در مقابل جندي شاپور نزول مي كند.
    ياقوت حموي مي گويد: در قرن هفتم، من با خرابه هاي جندي شاپور برخورد كردم. در واقع، شروع زوال جندي شاپور از قرن چهارم هجري مصادف با قرن نهم ميلادي است.
    تسخير جندي شاپور
    در زمان فتوحات سپاه اسلام، هنگام فتح اين شهر مقاومت هايي صورت مي گيرد. در ابتدا شهر توسط سپاهي به فرماندهي زر بن عبدالله محاصره مي شود اما نمي توانند وارد جندي شاپور شوند. عاقبت يك اسير ايراني در سپاه امان نامه اي را به تير بسته و داخل شهر مي اندازد، اهالي جندي شاپور برحسب اين امان نامه دروازه هاي شهر را باز مي كنند. آن اسير ايراني گفت: دوست نداشتم خون آنها ريخته شود، چون آنها قوم من بودند.
    بدينسان جندي شاپور تسليم سپاه اسلام شد، اما دوران انحطاط اين دانشگاه در دوران هارون الرشيد و خلفاي عباسي صورت پذيرفت.
    
    
    


 روزنامه ايران، شماره 3676 به تاريخ 11/4/86، صفحه 11 (ايران زمين)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1326 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پزشكي باليني ابن سينا
متن مطالب شماره 3 (پياپي 89)، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است