|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران86/6/1: شگفتي هاي آشكار و نهان مساجد ايران: خاكي آسماني
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7000
يك شنبه 28 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3720 1/6/86 > صفحه 20 (ايران زمين) > متن
 
      


شگفتي هاي آشكار و نهان مساجد ايران: خاكي آسماني


نويسنده: مرتضي قديري


    مسجد هم مانند هر ساختمان ديگر، بنايي است برآمده از تركيب موزون و برهم نهادن سنگ و آجر و آهن و مصالح ساختماني ديگر، اما تأثيري كه ديدن مسجد و رفتن به درون آن بر جسم و جان انسان مي گذارد، تأثير روحي و معنوي است؛ زيرا، مسجد به تعبيري «نقش آسمان بر بسيط خاك است»؛ روح دارد؛ روح زيبا و بزرگ چون گنبد و گلدسته هاي آن؛ زيرا مسجد را انسان هاي خاكي آسماني ساخته اند؛ انسان هايي كه در روز مساجد مي خواهيم يادي از آنها كنيم، هر چند نامشان را ندانيم؛ ذكر خيرشان واجب است؛ به سبب حقي كه بر گردن ما و بر جامعه ما دارند.
    از زمان پيدايش نخستين مسجد كه اصحاب و مهاجران رسول مكرم اسلام(ص) به اذن خداوند در مدينه النبي ساختند تا امروز كه در هر شهر بزرگ ايران يك مسجد جامع بي نظير قد برافراشته، مسجد از لحاظ معماري روند تكاملي داشته است؛ روندي كه فرجام آن را به صورت مسجد شيخ لطف الله، مسجد كبود، مسجد گوهرشاد و مساجد ديگري كه هر يك گوهري نادر و يگانه است، مي توان ديد. اما عظمت بار معنوي مسجد و مفهومي كه از شبستان، محراب، گنبد و گلدسته ها جلوه گر است، بسيار زيباتر و پرفروغ تر از زيبايي هاي ظاهري مسجد است.
    براي پي بردن به عمق موضوع بجاست كه كاربري هاي مسجد و تأثيراتي را كه از ديرباز بر تحولات جامعه و زندگي فردي و اجتماعي مردم داشته است، دريابيم. هيچ بناي چند منظوره اي نيست كه تا اين حد بر شئون گوناگون زندگي فردي و اجتماعي و همچنين تحولات فكري، فرهنگي و اخلاقي و جريان هاي سياسي و اجتماعي تأثير داشته باشد.
    در طول تاريخ مسجد جايگاه وعظ و خطابه، شور و مشورت در كارهاي اجتماعي، اتحاد و همگرايي مردم، امداد و ياري رساندن به نيازمندان و آسيب ديدگان از بلاهاي طبيعي و حتي دادخواهي و دادرسي بوده است. افزون بر اين، چنانكه در دوران دفاع مقدس و در اين عصر، خود شاهد بوده ايم، مسجد به عنوان يك پايگاه شناخته شده و معتبر مردمي براي بسيج نظامي و تدارك نيرو و تجهيزات و سنگر پشت جبهه، براي مقابله با تهاجم خارجي دشمن و همچنين خنثي كردن عمليات پنهاني عوامل ستون پنجم، نقش كارساز و تعيين كننده داشته است.
    در دوران مشروطيت، مسجد نقش اساسي در همگرايي و اجتماع مردم، تبادل اخبار و اطلاعات، بسيج مجاهدان، رايزني، تداركات و امداد و نجات داشت و همچنين جايگاهي فراگير براي آموزش هاي ديني، فرهنگي و حتي سياسي بود. امروزه هم علاوه براين كاربردها، مسجد نقشي شايان توجه در اعتلاي فرهنگي و اخلاقي و آموزش جوانان و نوجوانان و ارشاد و هدايت آنان در بسياري زمينه ها دارد.
    * مسجد «هويت ساز» است
    امروزه پديد آمدن هر شهر و شهرك و محله جديد در اقصي نقاط ايران آنگاه به تكامل مي رسد و جلوه حسن ختام مي گيرد كه گنبد و گلدسته هاي مسجدي تازه ساز در آن قد برافرازد. در واقع، مسجد بخشي از كالبد هر شهر، شهرك و حتي روستاست.
    ارتباط با مسجد همچنين بر ساختن هويت فردي تأثير دارد؛ چنانكه اين ارتباط گاه به شخصيت انسان ارزش و اعتبار مي بخشد و شناسنامه اي است كه نشان مي دهد آن شخص راستگو، خداترس، با ايمان و درستكار است.
    از اين ديدگاه مسجد همچنين هويت يك گروه را نشان مي دهد؛ چنانكه وقتي مي گوييم «هم مسجدي» گروهي را در نظر مي آوريم كه اين صفات پسنديده را دربردارند.
    مسجد جايي است كه مؤمن و بي ايمان، لااقل در دل، به آن احترام مي گذارند و گذر بيشتر مردمان جامعه دست كم براي برگزاري مجالس ترحيم بستگان شان به مسجد مي افتد و ناگزير در برهه اي از زمان تحت تأثير فضاي ملكوتي آن قرار مي گيرند.
    با اين حال، مي توان گفت هنوز ظرفيت هاي نهفته مسجد و كاربري هاي گوناگون آن ناشناخته و دست نخورده مانده است؛ چنانكه امروزه در بسياري از زمينه هاي علمي، آموزشي و فرهنگي، مثلاً ايجاد كتابخانه، آموزش دروس تخصصي مدرسه و دانشگاه، حتي آموزش زبان خارجي و كاربرد رايانه و اينترنت، از مسجد به عنوان پايگاه آموزشي مي توان استفاده كرد.
    به عنوان يك نمونه بارز مي توان به كار ارزنده متوليان و هيأت امناي مسجد هدايت تهران اشاره كرد كه چند سال پيش سينماي متروكه جنب مسجد را خريدند و به باشگاه ورزش هاي رزمي تبديل كردند.
    * مسجد، آيينه تاريخ
    كاويدن تاريخ و پرس وجو براي شناخت آثار تاريخي ايران زمين اگر بار غم بر دل ننشاند، دست كم «پرسه به غمشادي» است؛ چنانكه با ديدن شكوه معماري يك مسجد كهن قلب انسان از شوق و جذبه تماشاي حاصل كار هنرمندان مؤمني كه آن را ساخته اند، لبريز مي شود و با نگاه ديگر، تماشاي آثار ويرانگر زمان و دست تطاول جهل و بي خبري و بي توجهي، شرنگ غم بر دل مي ريزد. اگر گذرتان به گنبد پرشكوه و غرورانگيز «سلطانيه» افتاد، پس از آن خوب است كه سري هم به مسجد سجاس بزنيد تا اين احساس دوگانه غم و شادي را به روشني دريابيد.
    تصويري از محراب مسجد قديمي سجاس را پيش رو داشت و خيره به آن مي نگريست. نگاه كردن كه نه، لايه هاي زمان را مي كاويد و شايد سال به سال ورق مي زد تا به نخستين برگ برسد.
    هر ورق از اوراق دفتر زمان نشان دهنده حكايتي است. از آن زمان كه شهر پديد آمد و با مسجدي زيبا هويت يافت. آن زمان مسجد نشانه هويت شهر و هويت مردمان شهر بود؛ جلوه اي پرشكوه از معماري سنتي ايراني - اسلامي كه چون جلد مرصع و زركوب كتابي ارزنده و پربار، درونمايه اي غني داشت. اين بنا فرجام و دستاورد همه چيز شهر بود: دانش، هنر، ذوق، خلاقيت و اعتلاي فرهنگي و اخلاقي و همچنين آباداني و رونق كسب و كار و صنعت و تجارت. آري، مسجد سجاس، در زمان هاي دور، برآيند آشكار و ملموس دستاوردهاي بسيار بود؛ هم دستاوردهايي كه در حوزه معنويت است؛ هم دستاوردهايي كه ملموس است، اما بار معنوي دارد؛ برآيند كارهاي گوناگون هنري و صنعتي، خطاطي و گچبري، سفالگري و كاشيكاري و ... آن زمان كه ساخته شد، قله كمال بود؛ حالامسجد سجاس كتاب خاطره است. آنچه پشتوانه پديد آمدن آن بود، ديگر نيست؛ واگرد كرده، از ياد رفته يا كوچيده است و ... جاي شكرش باقي است كه همين را هم نگه داشته اند تا يادآور شكوه و رونق گذشته باشد.
    * پازل تاريخ
    به گفته يك هنرشناس با ذوق، «مسجد قديمي سجاس خاطره اي است كه استوار ايستاده، تاريخ را تماشا كند.» اما خود به «پازل تاريخ» بيشتر شبيه است؛ چرا كه هر تكه از وجودش را مي توان چون كتاب خواند و معني كرد. سيماي امروز مسجد سجاس يك درس اساسي و عبرت آموز دربردارد و آن اين كه مسجد نه تنها نشانه هويت ملي و اسلامي يك منطقه و فرآورده دست هاي توانمند و توانمندي هاي مردمان در كارهاي فني، صنعتي و هنري و همچنين رونق كسب و تجارت و رفاه آنان است، بلكه به مثابه بخشي جدايي ناپذير از پيكره شهر، مي تواند روند واپسگرايي، انزوا، تك افتادگي و فراموش شدن يك ديار را نشان دهد؛ روندي كه بيشتر نتيجه كوچيدن به شهرهاي بزرگ است. امروز، محراب و ديوارهاي آجري مسجدهاي قديمي تك افتاده و متروك مانده چون آيينه اي است كه پيشينه تاريخي اين شهر را نشان مي دهد. از اين رو، براي حفظ هويت شهر دست كم بايد آنچه را از آن مانده است، حفظ كرد.
    * ويژگي هاي تاريخي مسجد سجاس
    با توجه به شيوه معماري و خصوصاً تزئين هاي آجركاري و گچبري و همچنين شباهت آن به بناها و مساجد ديگر، گفته مي شود كه مسجد سجاس متعلق به دوره سلجوقيان و اواخر قرن پنجم هجري است؛ چنانكه كتيبه هايي به خط كوفي، نسخ و ثلث و مزين به آياتي از سوره ملك و گچبري هاي زيبا و طرح هاي اسليمي دوره هاي سلجوقي، ايلخاني و مغول از جلوه هاي خيال انگيز اين مسجد تاريخي است.
    * عظمت مساجد بزرگ اصفهان
    زيبايي هاي كار مسجدسازان بزرگ ايران زمين و مسجدسازان بزرگي چون لرزاده را در مسجد امام و مسجد شيخ لطف الله اصفهان مي توان ديد؛ اما زيبايي هاي ظاهري براي نشان دادن اهميت كار سازندگان اين مساجد و مباني علمي شگفت انگيز كار آنها كافي نيست. از اين رو، بهتر است اول درباره جذابيت هاي ظاهري بگوييم تا سپس عظمت كارهاي ناپيدا، ناشناخته و ناگفته را در ساخت اين مساجد بي نظير دريابيم.
    مسجد امام (ره) كه قبلاً مسجدشاه يا سلطاني ناميده مي شد، از بناهاي دوره صفوي است كه در سال هاي ۱۰۲۱ تا ۱۰۴۰ ساخته شده است. ساختمان مسجد از نظر معماري، كاشيكاري و عظمت گنبد و مناره هاي بلند آن از شاهكارهاي معماري قرن يازدهم است.
    كتيبه اي كه بر سر در اصلي مسجد روي كاشي معرق و به خط ثلث عليرضا عباسي و به تاريخ ۱۰۲۵ هجري است، زيرهمين كتيبه است. در اين مسجد كتيبه ديگري نصب شده كه معرف نام استاد علي اكبر اصفهاني و مباشر و ناظر ساختمان مسجد «محب علي الله بيگ» است.
    گنبد عظيم كاشيكاري ۲ پوشه مسجد و ۲ مناره بلند و باشكوه آن نيز كتيبه هايي در بردارند كه در كتيبه گنبد سال ۱۰۳۷ هجري درج شده است.
    مسجد شيخ لطف الله يكي از زيباترين و ديدني ترين آثار تاريخي اصفهان به شمار مي رود؛ زيرا، تناسب ساختمان گنبد و سر در و كاشيكاري شبستان، محراب گرانبها، از اره سنگي و كتيبه هاي زيباي آن كه عليرضا عباسي نوشته و با بهترين كاشي هاي معرق ساخته شده، عظمت و شكوه آن را دوچندان كرده است.
    ساختمان مسجد شيخ لطف الله در سال ۱۰۱۱ هجري شروع شده و در سال ۱۰۲۸ پايان يافته است. بر روي گنبد مسجد كاشيكاري معرق شاخ و برگ اسليمي وكتيبه اي به خط ثلث بر كاشي سفيد معرق بنا و صحن لاجوردي نقش بسته است. به گفته كارشناسان، كاشيكاري سقف داخلي شبستان مسجد با ريزه كاري هاي خاص آن از آثار معماري و كاشيكاري شگفت انگيز قرن يازدهم هجري است.
    
    
    
    
    


 روزنامه ايران، شماره 3720 به تاريخ 1/6/86، صفحه 20 (ايران زمين)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 961 بار
    



آثار ديگري از "مرتضي قديري"

  نگاهي به كهن ترين خاستگاه فرهنگ هاي اصيل و ناب ايران زمين: دشتي به وسعت تاريخ
مرتضي قديري، ايران 25/7/86
مشاهده متن    
  منابع پر بركت آب و خاك را چگونه بايد حفظ كرد / قدر خاك را بدانيم
مرتضي قديري، ايران 17/7/86
مشاهده متن    
  خانواده و اركان آن از نظر شيخ الرئيس بوعلي سينا: احترام مرد، تكريم زن
مرتضي قديري، ايران 15/7/86
مشاهده متن    
  نگاهي به ضرورت هاي آبخيزداري در استان هاي صنعتي كشور: فرسايش زمين، رمق خاك را مي گيرد
مرتضي قديري، ايران 10/7/86
مشاهده متن    
  مظلوميت فرهنگ مهجوري ميراث تاريخي
مرتضي قديري ، ايران 31/6/86
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه زبان شناسي كاربردي و ادبيات كاربردي: ديناميك و پيشرفت.
شماره 1 (پياپي 601)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است