|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران86/6/18: جويباره، قديمي ترين محله اصفهان
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7004
پنج شنبه 2 اسفند 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3732 18/6/86 > صفحه 20 (ايران زمين) > متن
 
 


جويباره، قديمي ترين محله اصفهان


نويسنده: مهسا جزيني


    
    

    
    نوسازي و بهسازي ۹ محورتاريخي، گردشگري شهر اصفهان با هدف احياي بافت قديم شهر و جلوگيري از تخليه و مهاجرت ساكنان آن به حاشيه شهر و همچنين رونق بخشيدن به صنعت توريسم از چندي قبل در اصفهان آغاز شده است. يكي از مهمترين ويژگي هاي اين طرح، شناسايي و برجسته سازي جاذبه ها و عناصر تاريخي و گردشگري اي است كه تاكنون دردل محلات از ديد و دسترسي گردشگران مخفي مانده اند . اگر تا پيش از اين حضور گردشگران در شهر اصفهان به بازديد از تعدادي جاذبه تاريخي، گردشگري شناخته شده و مطرح محدود مي شد، اما با احياي محلات تاريخي شهر و بازنده سازي فضاي كلي و تاريخي محلات به اضافه عناصر تاريخي آن در واقع قرار است اين بار جلوه هاي نو و بديعي از زواياي اين شهر تاريخي در معرض ديد گردشگران قرار گيرد .
    در اين ميان محور تاريخي، گردشگري جويباره با ويژگي هاي منحصر به فرد خود يكي از مهمترين هسته هاي تاريخي، فرهنگي شهر اصفهان محسوب مي شود . جويباره اصلي ترين هسته اوليه شهر اصفهان است كه منشأ آن به حكومت هخامنشي و مهاجرت يهوديان بابل به دستور كوروش بر مي گردد. نقطه اي كه يهوديان در آن رحل اقامت افكندند تا قرن پنجم هجري به داراليهود معروف بوده است، امابعدها تغيير نام داد و به جهانباره و جويباره معروف گشت. البته برخي هم وجه تسميه آن را به جاري شدن جويي در آنجا مربوط مي دانند .
    جويباره در دوره هاي بعد از اسلام يكي از محله هاي شهر اصفهان شد و در دوران سلجوقي مركزيتي براي شهر پيدا كرد كه وجود آثار تاريخي كهن همچون منار ساربان و منار چهل دختران روشنگر اين موضوع است . صفويان و قاجاريان اما با بي اعتنايي به اين محله آن را به دست فرسودگي سپردند و حكومت پهلوي با كشيدن چند خيابان پيكر بافت قديم را تكه تكه كرد و به اين ترتيب محله جويباره اصفهان مورد بي مهري قرار گرفت و عملاً متروك ماند. اين قضيه بويژه با مهاجرت ساكنان يهودي آن در ساليان قبل شدت و حدت بيشتري به خود گرفت . اين محله امروز ديگر به طور كامل يهودي نشين نيست . خانواده هاي قديمي تر از آن كوچ كرده اند و ساكنان فعلي آن بيشتر مهاجراني هستند كه به دنبال تأمين مسكن ارزان تر به محل كوچيده اند.
    جويباره در منطقه ۳ شهر اصفهان با وسعتي حدود ۷۰ هكتار، از شمال و شمال شرق به خيابان سروش، از جنوب به وليعصر از شرق به سه راه وليعصر و از غرب به خيابان علامه مجلسي مي رسد. اين محله از ۱۲ محله كوچك تر تشكيل شده كه با ساخت ۲ خيابان هاتف و وليعصر قسمتي از محله هاي كوچك يا در مسير خيابان يا در سمت ديگر خيابان واقع شده اند و به هر جهت از بدنه اصلي جويباره جدا شده اند . همچنين با ساخت خيابان شرقي غربي، محله فوق به دو قسمت شمالي و جنوبي تقسيم شده است . از آنجا كه محله در دل شهر اصفهان قرار دارد و به عنوان هسته اوليه شهر شناخته مي شود بحث بهسازي و احياي اين محور با هدف بهبود مسائل كالبدي، فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي گريبانگير بافت قديم، تقويت تورسيم، تأكيد بر سياست تمركز زدايي و انتقال فعاليت هايي در سلسله مراتبي پائين تر به پيرامون، تقويت ساختار درون شهري و احياي محور تاريخي اصفهان و پويايي مجدد محله از ۶ سال قبل در دستور كار سازمان نوسازي و بهسازي شهرداري اصفهان قرار گرفت.
    در حال حاضر اسكان همان اقليت هاي مذهبي در محله و داشتن آداب و رسوم مخصوص خود دركنار عناصر باارزش و شاخص معماري و كالبدي به اين محله يك شخصيت فرهنگي، تاريخي، توريستي بخشيده است. ۱۶كنيسه كه قدمت برخي به ۹۰۰ سال مي رسد، مقبره كمال الدين شاعر، دو منار دارالضيافه، منار ساربان و منار چهل دختران، منار باقوشخانه، بازار غاز، خانه هاي يهوديان، حمام زعفران و دروازه طوقچي از جمله آثار تاريخي و جاذبه هاي گردشگري اين محله است. مسجد شعيا، درب جويباره و ابوسعيد بهادرخان هم از جمله ديگر آثار ارزشمند اين محله است.
    * محله مناره ها
    در منتهي اليه شمالي محله جويباره و در يك محله خارج شهر سابق كه امروزه جزو شهر شده است، مناره ۳۸ متري باقوشخانه مربوط به قرن هشتم هجري قرار دارد. آن را مناره طوقچي و به خاطر اين كه نزديك آرامگاه علي بن سهل است مناره«علي بن سهل» نيز مي نامند.
    مناره چهل دختران در منتهي اليه شمالي محله جويباره واقع شده است. اين مناره در حدود ۲۱ متر ارتفاع دارد و به نظر مي رسد كه قسمتي از نوك مناره از بين رفته باشد. پنجره بزرگي در قسمت بالاي منار و در ثلث دوم بدنه آن رو به سمت جنوب قرار دارد. دهانه اين پنجره به شكل مربع مستطيل است و قسمت بالاي آن از چوب و در دو طرفش ستون هاي گرد كوچكي است كه نيمي از آنها در داخل ديوار مناره قرار دارد. روي يكي از اضلاع قاعده مناره چهل دختران به خط كوفي آجري برجسته بر زمينه آجري ساده در شش سطر كتيبه اي موجود است كه باني ساختمان آن را ابي الفتح بن محمدبن عبدالواحدنهوجي و سال اتمام ساختمان آن را ۵۰۱ هجري تعيين مي كند. مناره چهل دختران به شماره ۲۳۱ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.
    در دو طرف كوچه اي كه از قديم الايام به كوچه حاج كاظم معروف بوده دو مناره مدور به نام دارالضيافه واقع شده كه تزئينات مقرنس كاري بسيار زيبايي دارد. سبك تزئينات اين دو مناره آن را به دوره مغول مربوط مي كند. تحقيقات و بررسي هاي محققان و پژوهشگران اين نكته را روشن مي كند كه قدمت اين دو مناره به ربع اول قرن هشتم هجري مي رسد. مورخان مي گويند: اين دو مناره بقاياي يك مجموعه بزرگ كه در قرن چهاردهم ميلادي و زمان حكومت سلطان محمد خدابنده آباد بوده كه به مسافران خدمات مي داده اند. اين دو مناره به شماره۲۷۲ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
    منار ساربان كه يكي از زيباترين مناره هاي عهد سلاجقه در اصفهان است در انتهاي شمالي محله جويباره (ناحيه يهودي نشين اصفهان) نزديك مناره چهل دختران در گوشه يك ميدان كوچك كه يقيناً در زمان ساختمان آن محل مسجد كوچكي در پاي مناره بوده، واقع شده است. ارتفاع اين مناره در حدود ۴۸ متر و محيط قاعده آن ۱۴ متر است و از پائين به بالاداري هفت قسمت متمايز است: قسمت اول آن آجر چيني ساده و قسمت دوم و سوم آن داراي تزئينات عالي آجري و قسمت چهارم آن تاج اول مناره است كه مقرنس هاي آجري توأم با كاشي فيروزه اي دارد و بسيار جالب و پر حالت است. قسمت پنجم آن تزئينات آجري و قسمت ششم آن تاج دوم مناره و قسمت هفتم آن تارك مناره است.
    در قاعده دو تاج اين مناره دو كتيبه بسيار زيبا از بهترين رنگ فيروزه اي كاشي ديده و خوانده مي شود. سال ساختمان اين مناره در كتيبه هاي فعلي آن موجود نيست. پروفسور پوپ سال ساختمان اين مناره را در اواخر قرن پنجم هجري مي داند و پايرون بمنت سميث ساختمان آن را بين سال هاي ۵۵۰ تا ۶۸۸ هجري تخمين زده است.
    * ميغوه در خانه هاي يهوديان
    خانه يهوديان در جويباره خصوصيات خاص خود را داراست و آنها را از مساكن مسلمانان جدا مي كند. خانه هاي كليميان داراي اتاق هاي زيادي است. اغلب خانه هاي قديمي و كهنه كه تاريخ آنها حداقل به يك قرن قبل مي رسد به وسيله دالان هاي سقف كوتاهي به حياط راه پيدا مي كند و در ورودي آنها نيز فوق العاده كوتاه ساخته شده است. كوتاهي در ورودي موجب مي شد تا سواران دشمن نتوانند با اسب وارد منازل شوند و حتي براي ممانعت از ورود سربازان سواره دشمن به داخل كوچه ها درهايي به ورودي هر بن بست گذاشته اند كه نقش دروازه را داشته و در مواقع ناامني بسته مي شده است. در طول كوچه به چندين طاق كوتاه خشتي بر مي خوريم كه مانع ورود سربازان دشمن به داخل واحدهاي مسكوني بوده است. ارتفاع طاق اين گونه معابر حداقل ۱‎/۵ متر و حداكثر ۲‎/۵ متر است كه گاهي اتاقك ديده باني روي آن ساخته مي شد. يكي ديگر از عوامل طاق ها جلوگيري از گرماي تابستان و سرماي زمستاني بوده است. اصولاً اتاق ها را در اطراف حياط مي ساختند كه سقف آنها اغلب داراي طاق گنبدي شكل بوده و بيشتر از مصالح گل و خشت استفاده مي شده است. آب انبارهاي ساكن در زير يكي از اتاق هاي مسكوني بدون در نظر گرفتن جهات جغرافيايي ايجاد مي شده است ولي زيرزمين ها معمولاً زير اتاق هاي رو به شمال بوده است. در زيرزمين هاي خانه هاي يهوديان محلي به نام ميغوه وجود دارد . ميغوه مانند چاه يا حوض چهارگوش يا مستطيلي است كه كنار آن پلكان هايي وجود دارد و بيشتر براي انجام مراسم مذهبي از آن استفاده مي شود. ميغوه ها در گذشته درتمامي طول سال پر آب بوده اند اما با كاهش سطح آب هاي زيرزميني در حال حاضر بيشتر ميغوه ها خشك شده اند . به علت جريان داشتن آب سطح ميغوه ها هميشه خنك بود به همين علت از آنها به عنوان سرداب و محل نگهداري خوراكي هاي فاسدشدني هم استفاده مي شده است.
    محور جويباره از ميدان عتيق اصفهان (ميدان كهنه) و بازار غاز شروع و با عبور از محله جويباره به مجموعه كنيسه ها، مقبره كمال الدين، دو منار دارالضيافه و نهايتاً به خيابان كمال رسيده و از طريق پارك كمال الدين اسماعيل به منار ساربان و بازارچه ميرزا باقر و از آنجا به منار چهل دختران منتهي مي شود كه محورهاي دسترسي مركز شهر سلجوقي به دروازه اصفهان قديم بوده و از لحاظ قدمت از قديمي ترين محورهاي موجود است. از جمله فعاليت هايي كه در اين محور انجام شده يا در دست انجام است مي توان به بازسازي بازارچه ميرزا باقر، بازسازي بازارچه شاه اسدالله، مرمت منار ساربان، ساماندهي اطراف منار چهل دختران، بازسازي بازارچه حاج عليخان و سنگفرش محور جويباره، بدنه سازي و احيا و بازسازي بخش هاي قديمي شامل بازارچه ها و سقاخانه ها اشاره كرد. از جمله طرح هاي پيشنهادي ديگر براي احياي اين محور مي توان به ايجاد مركز اطلاع رساني به توريست در يكي از خانه هاي قديمي محله، ايجاد خانه فرهنگ و كارگاه هاي هنرهاي سنتي اشاره كرد. اگرچه به نظر مي رسد رونق واقعي قديمي ترين محله اصفهان تا حد زيادي به طرح احياي ميدان عتيق گره خورده است و تا زماني كه اين طرح به سرانجام نرسد، محور فرهنگي تاريخي جويباره نيز در شأن واقعي خود جلوه گر نخواهد شد.
    
    
    
    
    


 روزنامه ايران، شماره 3732 به تاريخ 18/6/86، صفحه 20 (ايران زمين)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 2594 بار



آثار ديگري از "مهسا جزيني"

  لابي در شب قبل از راي گيري / نقش جامعه مدرسين در مسكوت ماندن FATF
مهسا جزيني، شرق 21/3/97
مشاهده متن    
  چه كسي ملك مطيعي را 40 سال به سينما راه نداد؟ / به بهانه مقصر سازي هاي اصولگرايان از تندروي هاي دهه 60
مهسا جزيني، شرق 7/3/97
مشاهده متن    
  شكاف در اصولگرايان 21 سال بعد از دوم خرداد
مهسا جزيني، شرق 3/3/97
مشاهده متن    
  آيا جمنا شبيه حزب الله است؟
مهسا جزيني، شرق 22/2/97
مشاهده متن    
  بابا آب ندارد / در «شرق» اصفهان چه مي گذرد
مهسا جزيني، شرق 16/2/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه اسوه
متن مطالب شماره 205، بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است