|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران86/7/25: نگاهي به كهن ترين خاستگاه فرهنگ هاي اصيل و ناب ايران زمين: دشتي به وسعت تاريخ
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6949
يك شنبه 25 آذر 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3763 25/7/86 > صفحه 20 (ايران زمين) > متن
 
      


نگاهي به كهن ترين خاستگاه فرهنگ هاي اصيل و ناب ايران زمين: دشتي به وسعت تاريخ


نويسنده: مرتضي قديري


    
    در جهان پرتكاپوي امروز كه متأسفانه وجه بارز آن معناباختگي يا گسست معنا و كسب درآمد و امتيازهاي مادي گوناگون است، هنوز فرهيختگان و پژوهشگراني هستند كه در كارهاي علمي و تحقيقاتي خود، بدون چشمداشت مادي، به راستي از جان مايه مي گذارند و در اين تلاش خالصانه و خستگي ناپذير، پديد آوردن يك اثر علمي يا فرهنگي ماندگار كه حرفي براي گفتن و آموختن داشته باشد، بيش از هر انگيزه ديگر آنها را به كار و تحقيق وا مي دارد.
    حاصل كار فرهنگي و پژوهشي حسين عسگري، مؤلف كتاب ارزنده «دشتي به وسعت تاريخ» نمونه اي قابل توجه و مصداق اين سخن است؛ چنان كه دكتر ناصر تكميل همايون و دكتر يوسف مجيدزاده با نوشتن مقدمه اي بر اين كتاب جامع و ماندگار بر اهميت و ارزش علمي، فرهنگي و تاريخي آن مهر تأييد زده اند.
    «دشتي به وسعت تاريخ» به گفته نويسنده كتاب، نگاهي جامع به نظرآباد، يعني غربي ترين شهردراستان تهران است اما از نگاهي ديگر، اين كتاب را بايد يك فرهنگ قابل استناد و يك دايرة المعارف غني و پربار دانست كه در آن به اصطلاح هيچ حرفي براي معرفي و شناساندن اين ديار تاريخي پرجاذبه ناگفته نمانده است، آن هم با قلمي جذاب و شيوا كه انگيزه لازم و كافي را براي مطالعه اثر و فرو نگذاشتن آن در بسياري از خوانندگان پديد مي آورد و از اين نظر يك اثر علمي و پژوهشي قابل استناد براي علاقه مندان به فرهنگ و تاريخ و پژوهشگران و جامعه شناسان و انديشمنداني است كه مي خواهند اين شهر و پيشينه تاريخي و موقعيت جغرافيايي و آداب و رسوم و شرايط فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي آن را بشناسند و با ويژگي هاي قومي و زباني و سنت ها و فرهنگ مردمي آن آشنا شوند.
    با آنچه اين صاحبنظران گفته اند و در باب معرفي اين كتاب نوشته اند، بي تعارف حق مطلب به تمامي ادا شده و جايي براي نكته اي ناگفته نمانده است.
    سخن نويسنده كتاب، خود گوياي اين نكته است: «آنچه در اين كتاب مورد پژوهش قرار گرفته همه ابعاد نظرآباد است، از همان ابتدا كه مزرعه اي بزرگ بوده تا تبديل آن به روستايي كوچك و بعد رشد آن به عنوان يكي از شهرهاي مهم استان تهران تا توسعه آن به شهرستان...»
    عنوان ديباچه مؤلف كتاب «چند نكته از هزاران» است، اما در اين نوشتار فقط مي توان چند سطر از اين چند نكته را براي معرفي اين اثر تحقيقي باز گفت، از جمله اين كه: اجتماع اين شهرستان اجزاي انساني و غيرانساني گوناگوني دارد و از ميان اجزاي انساني آن ماه هاي درخشاني طلوع كرده اند... اين شهرستان همچنين تاريخ پرفراز و پرنشيب دارد و با توجه به اين ويژگي بارز، فصل تاريخي اثر پرحجم تر است و در مقايسه با ديگر فصل هاي كتاب، صفحات بيشتري را دربرگرفته است... به حق نيز بايد اين گونه باشد، زيرا هرچه درباره تاريخ كهن اين سرزمين اصيل گفته شود، حق مطلب ادا نمي شود و ناگفته هاي بسيار مي ماند.
    * سوغات آن مسافر ۹ هزار ساله
    در اثبات سخن به نظرات علمي دكتر يوسف مجيدزاده، استاد بازنشسته دانشگاه تهران و داراي درجه دكتراي باستان شناسي پيش از تاريخ از مؤسسه شرق شناسي دانشگاه شيكاگو ايالات متحده مي توان استناد و اشاره كرد؛ نظراتي كه با عنوان زيباي «سوغات آن مسافر ۹ هزار ساله»، بيان كرده است. او كه منطقه ساوجبلاغ را قلب فرهنگ هاي پيش از تاريخ فلات مركزي ايران مي داند، با اشاره به بررسي هاي باستان شناختي در نيم قرن اخير كه نشان مي دهد بيشتر محوطه هاي باستاني ايران زمين در اين منطقه متمركز بوده است، مي گويد: فلات مركزي ايران يكي از گسترده ترين مناطق فرهنگي پيش از تاريخ ايران است كه دامنه هاي شرقي رشته كوه هاي بلند زاگرس در غرب تا مرزهاي غربي خراسان بزرگ در شرق و همچنين دامنه هاي جنوبي كوه هاي سترگ البرز در شمال تا نزديكي استان اصفهان را در جنوب دربرمي گيرد.
    به گفته وي، اين بخش از سرزمين ايران، خاستگاه فرهنگ اصيل و يگانه اي است كه بي هيچ تأثيرپذيري يا نفوذ فرهنگ هاي بيگانه در هزاره هفتم پيش از ميلاد شكل گرفت و قلب اين فرهنگ كه در منطقه ساوجبلاغ، در سرسبزترين بخش فلات مركزي ايران بوده است، خود را تا غروب حيات ۴ هزار ساله اش، در سده هاي نخستين هزاره سوم پيش از ميلاد چون گوهري ناب حفظ كرد.
    دكتر مجيدزاده، با مقايسه غناي فرهنگي و تاريخي اين منطقه بس كهن با ديگر مناطق مشابه، مي افزايد: درست است كه محوطه هاي پيش از تاريخ سيلك كاشان، چشمه علي ري و حصار دامغان در فلات مركزي به اعتبار يافته هاي باستان شناختي در ۷۰ سال پيش شهرت جهاني دارند، اما پژوهش ها در اين دهه نشان داده است كه محوطه عظيم پيش از تاريخ ازبكي در شهرستان نظرآباد (دكتر مجيدزاده نام «بهاران» را زيبنده اين شهرستان مي داند) نه تنها گسترده ترين بلكه مهم ترين آنها بوده است. نياكان ما در اين سرزمين نه تنها از نخستين جوامع انگشت شماري بودند كه در هزاره هفتم پيش از ميلاد ساختن خشت را فرا گرفتند، بلكه آن را به جهانيان آموختند و در بنيانگذاري نخستين سنگ بناي تمدن نقشي بي همتا داشتند، چنان كه امروز خشتي كه آنها ساخته اند زينت بخش موزه سازمان ملل متحد است، آنها در اواسط هزاره پنجم پيش از ميلاد، يعني در حدود ۶ هزار و ۵۰۰ سال پيش ۲ دستاورد عظيم را به جهانيان عرضه كردند كه نخستين آنها چرخ سفالگري است، سپس همزمان با فلزگران آناتوليايي، براي نخستين بار موفق به ذوب مس شدند.
    * وسعت اين دشت و آن چشمان تيزبين
    دكتر ناصر تكميل همايون، داراي درجه دكترا در رشته تاريخ و همچنين دكتراي جامعه شناسي از دانشگاه سوربن فرانسه كه عضو هيأت علمي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي است، در مقدمه اي تحليلي با عنوان «وسعت اين دشت و آن چشمان تيزبين»، ضرورت و اهميت مطالعه و پژوهش درباره منطقه ها (جغرافياي تاريخي مناطق) و شهرهاي كشور (شهر نامه نويسي) را مطرح كرده و در ارزيابي ارزش علمي و پژوهشي «دشتي به وسعت تاريخ»، يادآور شده است: كوشندگان در اين رشته كه يكي از رشته هاي علمي و جغرافيايي - تاريخي مورد توجه در سال هاي اخير است، در واقع مواد و مصالح درست شناخت عيني ميهن تاريخي ما را فراهم مي آورند. چنين است كه اين رشته به معناي واقعي و همه جانبه، وضع طبيعي و جغرافيايي، باستان شناسي و تاريخ، موقعيت اجتماعي و اقتصادي و پيشرفت هاي فرهنگي و آموزشي كشور را بررسي كرده و نظامي كارساز براي ايران پژوهشي پديد آورده است.
    وي «دشتي به وسعت تاريخ» را يك تأليف با ارزش و نشان دهنده گذشته هاي تاريخي و فرهنگي منطقه از جهات بسيار توصيف مي كند و معتقد است: اين تأليف از جامعيت ممكن برخوردار است و مؤلف جوان و فاضل كوشاي آن با تلاش بسيار مطالبي گرد آورده است كه بي گمان در آشنايي با بخشي از منطقه ساوجبلاغ (شهرستان نظرآباد) و شناخت آن، ديگر محققان و علاقه مندان را ياري خواهد داد.
    دكتر كاتوزيان پيش از تحليل و نقد علمي كتاب، به عنوان تبيين نكته اي تاريخي و جامعه شناختي، اساسي ترين عامل شكل گيري فرهنگ ها و پاره فرهنگ ها و شيوه هاي مادي و غيرمادي توليد در جامعه و جماعت ها و پيدا شدن قوم هاي منسجم و متحول را در پيوند با موقع طبيعي و جغرافيايي سرزميني مي داند كه مردم آن به تصادف يا به اختيار زيست مستمر خود را سامان داده اند.
    وي با اشاره به نقش و تأثير دگرگوني هاي طبيعي و اقليمي، برخوردهاي قومي و سياسي، خواست هاي اقتصادي و انواع ديناميسم هاي درون زا و برون زا در كل منطقه كه پديدآورنده واحدهاي اجتماعي خاص هستند، يادآور مي شود كه اين واحدهاي اجتماعي خاص گاه تنها هستند و در انزوا به سر مي برند و گاه نقش پيونددهندگي مي يابند و سبب انسجام سراسري واحدهاي پراكنده مي شوند، واحدهايي كه با اين انسجام، در دوره تاريخي جديد، منزلتي نو پيدا مي كنند.
    دكتر تكميل همايون از اين ديدگاه، در تشريح موقعيت فرهنگي و تاريخي منطقه ساوجبلاغ، مي گويد: منطقه يا ولايت ساوجبلاغ، امروز به علت حكومتي و پايتختي تهران و توسعه بي رويه و ناهنجار آن از محدوده تاريخي و فرهنگي خود خارج شده و به عنوان يكي از مناطق غربي تهران درآمده است و اگر به جاي تهران، مشهد پايتخت ايران بود، بي گمان ساوجبلاغ موقعيتي ديگر مي يافت.
    در دوره جديد، با رشد و توسعه طبيعي (در عين حال بي رويه) شهرها، دگرگوني نهادهاي اقتصادي و توليدي (كشاورزي، دامداري و صنعت) بسياري از مناطق كوچك و بزرگ كه هر يك هويت پاره فرهنگي تاريخي داشته است، در كلانشهرها ادغام مي شوند و به اين ترتيب، حوزه هاي نهادفرهنگ و پاره فرهنگ، بدون توجه به «گذشته ها»، آماج يورش اقتصاد و صنعت قرار مي گيرد، چنان كه اگر لازم باشد، تپه هاي باستاني را نيز با بولدوزر نابود مي كنند.
    اين استاد دانشگاه با اشاره به اين كه ولايت تاريخي ساوجبلاغ يكي از بارزترين مناطق آسيب ديده فرهنگي در اين روند ناخواسته و در عين حال سودمند براي ساكنان آن بوده است، معتقد است: بخشي كه امروز با نام ساوجبلاغ (در غرب رودخانه كرج) شناخته شده، شرقي ترين منطقه سرزمين قزوين است و تقسيم بندي هاي كنوني نه تنها در اين بخش از ايران، بلكه در بخش هاي ديگر نيز مبتني بر خواست هاي حكومتي بوده و ويژگي هاي تاريخي و پاره فرهنگي بسيار اندك مورد توجه قرار گرفته است.
    وابسته كردن هشتگرد و نظرآباد به تهران و همچنين آبيك و قشلاق به قزوين، به گفته اين تحليلگر، از اين نوع تقسيم بندي هاي غيرفرهنگي است، حال آنكه اين روستاهاي كهن و نزديك هم، قرن ها با يكديگر زندگي مشترك و سازندگي رو به كمال و اعتلاداشته اند.
    وي با توجه به اين نكته، در ارزيابي گسترش بيشتر كلانشهرها، خاطرنشان مي سازد كه گسترش تهران به صورت غيرعقلاني از همه طرف و سكونت دادن ۱۵ ميليون جمعيت در آن، تبديل شدن دهستان زيباي كرج به دومين شهر پرجمعيت ايران، ايجاد شهرك هاي متعدد و بلعيدن روستاهاي حاصلخيز و دهكده هاي تاريخي و... نه تنها هويت هاي منطقه اي - قومي و پاره فرهنگي اين خطه را آشفته مي كند، بلكه معضلات بسياري را به لحاظ جامعه شناسي و روانشناسي و اقتصاد و حيات انساني پديد مي آورد. از اين رو، ساكنان ساوجبلاغ تاريخي (شهرستان هاي نظرآباد و ساوجبلاغ) بايد به سهم خود در برابر اين حركت، از گذشته هاي پوياي خود بهره بگيرند و با بهره گيري صحيح از شهرسازي و معماري بر پايه مورفولوژي سنتي - تاريخي، شهر پربار و فرهنگ ساخته اي را در سرزمين تاريخي خود پديد آورند. روستاهاي كهن را نوسازي كنند، زمين هاي كشاورزي و مزروعي را حفاظت كنند و با پديد آوردن جنگل هاي كوچك و بزرگ، زندگي سبز و روح افزايي را بنيان نهند كه در خور خانه و كاشانه كهن و هماهنگ با پيشرفت و توليد و شادماني باشد.
    
    
    
    


 روزنامه ايران، شماره 3763 به تاريخ 25/7/86، صفحه 20 (ايران زمين)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 412 بار
    



آثار ديگري از "مرتضي قديري"

  منابع پر بركت آب و خاك را چگونه بايد حفظ كرد / قدر خاك را بدانيم
مرتضي قديري، ايران 17/7/86
مشاهده متن    
  خانواده و اركان آن از نظر شيخ الرئيس بوعلي سينا: احترام مرد، تكريم زن
مرتضي قديري، ايران 15/7/86
مشاهده متن    
  نگاهي به ضرورت هاي آبخيزداري در استان هاي صنعتي كشور: فرسايش زمين، رمق خاك را مي گيرد
مرتضي قديري، ايران 10/7/86
مشاهده متن    
  مظلوميت فرهنگ مهجوري ميراث تاريخي
مرتضي قديري ، ايران 31/6/86
مشاهده متن    
  بربال سيمرغ، برفراز ديار گل و بلبل/ پرنده در فرهنگ و طبيعت ايران زمين
مرتضي قديري ، ايران 13/6/86
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پزشكي هلال احمر
شماره 11 (پياپي 2011)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است