|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران86/8/7: مازندران در انتظار شكوفايي كشت نيشكر
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6723
چهارشنبه دوم اسفند ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3773 7/8/86 > صفحه 11 (ايران زمين) > متن
 
      


مازندران در انتظار شكوفايي كشت نيشكر


نويسنده: محمد بهمني قاجار


    كشت نيشكر به عنوان يكي از محصولات عمده كشاورزي و كالاهاي استراتژيك، قدمتي كهن در ايران دارد. نوشته ها و متون كهن تاريخي مؤيد اين نكته است كه ايران از خاستگاه هاي كهن توليد نيشكر در دوران باستان بوده است. اين در حاليست كه متأسفانه در سال هاي اخير، كشور ما به يكي از وارد كنندگان مهم اين محصول تبديل شده است. مقاله پيش رو نگاهي به اين مسأله دارد.
    طبق شواهد تاريخي موجود موطن اصلي نيشكر كشور هندوستان است. به طوري كه در نوشته هاي تاريخي آمده، نيشكر از ابتدا از هند در قرن هفتم قبل از ميلاد به چين رفته است. در زمانهاي قديم و در تمدن هاي قديمي ،ملل ساحلي مديترانه، نيشكر كشت نمي كردند و فقط از روي وصف و تعريف آن را مي شناخته اند، چنان كه هرودوت از اين گياه صحبت كرده و استرابون آن را ني هندي كه عسل مي دهد ناميده است. پلنيوس رومي و يوناني ها بعد از او نيز از نيشكر به عنوان نمك هندي ياد كرده اند، اين گياه صنعتي و مهم بعدها به جنوب اروپا و اسپانيا و جزيره قناري و از آنجا به برزيل و مكزيك رفته و به كشت و زرع آن پرداخته اند و اما در كشور ما ايران، سابقه كشت نيشكر به ۲ هزار سال پيش مي رسد به طوري كه در ايران بزرگ علاوه بر مناطق جنوب غربي (خوزيا) به معني سرزمين شكر خيز (خوزستان فعلي) در منطقه جنوب شرقي ايران نيز كه به آراخوزيا (به معني سرزمين شكرخيز آريايي) ناميده مي شد و امروز قندهار ناميده مي شود نيز كشت نيشكر به ميزان زياد وجود داشته است. شايد نام فعلي (قندهار) نيز يادآور اسم قديمي اين قسمت و نشان دهنده وجود زراعت و كشت همين محصول ارزشمند صنعتي در اين منطقه بوده است. كشت نيشكر در ايران علاوه بر اين ۲ منطقه مهم در منطقه مازندران نيز به طور وسيع و گسترده اي بساط و توسعه داشته است. حتي حكيم ابوالقاسم فردوسي حماسه سراي تواناي ايران در كتاب گرانقدرش شاهنامه از آن بارها ياد كرده است. در زمان ساسانيان در ايران كشت قلمه نيشكر و استحصال شكر از آن
    به طور همه جانبه اي مورد توجه ايرانيان قرار گرفت و به مقدار زيادي توسعه يافت، اما متأسفانه بعدها و بعد از سقوط دولت ساساني به تدريج كشت نيشكر در ايران از بين رفت. آخرين مزارع نيشكر در خوزستان در حدود قرن پنجم هجري نابود شد توجه به نيشكر و زراعت آن در ايران تا قرن ها به فراموشي سپرده شد تا اين كه مجدداً از اوايل سلطنت ناصرالدين شاه و همگام با توجه به رشد صنايع مجدداً دولت در فكر توجه به كشت نيشكر در مناطق مستعد شد و نخستين منطقه اي كه در اين زمان در اولويت قرار گرفت منطقه قديمي و باستاني مازندران بود كه سابقه تاريخي درباره كشت اين گياه ارزشمند داشت. دولت ايران در اين هنگام تصميم گرفت كه اقدامات لازم درباره كشت نيشكر و استحصال شكر از اين گياه را در مازندران آغاز كند . اتفاق ميمون و مباركي كه سرآغاز توجه مجدد به برآوردن شكر از شكر سرخ بود .
    تاريخچه و اهميت كشت نيشكر در مازندران را از نوشته هاي مرحوم محمدحسن خان اعتمادالسلطنه مي توان پي بردكه از دبيران و منشيان معروف عهد ناصري است. او در كتاب خود در سال ۱۲۶۷ هجري قمري مي نويسد: «شكر مازندران را به طوري تصفيه كردند كه مانند شكر هندوستان شد» اين مرحوم در ذيل فعاليت هاي سال بعد يعني سال ۱۲۶۸ در بند ۷ مي نويسد: (كارخانه شكرسازي در ميدان ارگ ساري تمام شده در اوايل شعبان، قند سفيدي از شكر سرخ آنجا ريختند).
    در ذيل سنه ۱۲۷۰ اشاره مي كند: (حاجي محمدتاجر تبريزي برحسب امر اولياي دولت عليه براي اكتساب صنعت بلورسازي، شكرسازي، ريخته گري، آهنگري و چيلانگري به پطرزبورگ رفته و مراجعت كرده و مورد تفقدات امناي دولت شدند و مقرر شد عجالتاً براي ۲ دستگاه چرخ دستي كاغذسازي كه همراه آورده اند كارخانه ساخته و چرخ راه بيندازند. به محمودخانه (جناب ناصرالملك) مصلحت گذار مقيم سنت پطرزبورغ نوشتند كه دو دستگاه ديگر از همان چرخ كاغذسازي خريده ارسال كند و حاجي مشاراليه مازندران رفته كه بناي كارخانه شكر را در آنجا بنمايد و در اين اوان شكر سفيد مازندران آوردند كه بهتر از شكر خوب هندي بود).
    همچنين جزو اسناد وزارت خارجه ايران سندي است كه ميرزاتقي خان اميركبير در سال ۱۲۶۸ براي ميرزاجعفرخان مشيرالدوله نوشته و در آن اشاره به شكر مازندران و توجه به كشت نيشكر در خوزستان كرده است، در قسمتي از آن نامه، ميرزاتقي خان با اشاره به يادآوري هايي كه به شاهزاده خانلر ميرزا احتشام الدوله حكمران خوزستان در مورد كشت نيشكر كرده. خطاب به ميرزا جعفر خان مشيرالدوله مي نويسد: «همچنين در باب عمل آوردن نيل و نيشكر به نواب معزلي اليه تأكيدات اكيده نوشته ام و قرار داده ام كه اگر تخم نيشكر در آن جا نباشد بزودي بنويسند كه از مازندران بفرستيم، چنانچه شكر مازندران را در همين سال اول در سفيدي و صفا به درجه شكر هندوستان رساندند و حالاخروار خروار براي فروش مي آورند. آن مخدوم، نيز در آنجا تشويق و ترغيب كند كه شكر و نيل هر دو را
    عمل آورده و به درجه كمال برسانند، به قدر يك من از شكر مازندران براي نمونه نزد آن مخدوم فرستادم كه خود به رأي العين مشاهده كند، لله الحمد كارخانه آن راه افتاده و عمل رواج تمام يافته است. اميدوارم كه در هر باب توجه خاطر همايون از مراقبت چاكران شوكت ابد مقرون كافي باشد. والسلام.»
    (نقل از مجموعه شماره ۴۲۶ كتابخانه مركزي دانشگاه تهران، ص ۲۵۶)
    همان طور كه ملاحظه مي شود، اين اسناد و مدارك ناشي از توجه مجدد به احياي كشت نيشكر و استحصال شكر از آن در منطقه مازندران بوده است كه متأسفانه مجدداً دچار تزلزل و كم كم به فراموشي سپرده شد. يكي از عوامل مهم اين امر عدم اطلاع اهالي از تهيه رقم هاي جديد نيشكر و عدم بصيرت آنها به اختلاط نژاد هاي مختلف براي ايجاد رقم جديد بوده؛ موضوعي كه موجب آن شد كه به تدريج نيشكر مازندران ۶ درصد بيشتر قند نداشته باشد و زراعت آن كم كم به فراموشي سپرده شود .در صورتي كه زمين هاي مازندران كه از نوع خاك سياه هستند خود از بهترين زمين ها براي كشت بذر و قلمه نيشكر هستند. لازم به يادآوري است كه رقم هاي نيشكر را به واسطه ضخامت و بلندي ساقه و به خصوص رنگ آن مي شناسند و نوع نيشكر بومي مازندران شكر قرمز است كه بايد در صورت توجه به كشت مجدد نيشكر در اين استان، نسبت به اصلاح نژادهاي نيشكر و ايجاد رقم هاي جديد و افزايش قند آن كوشش كرد تا كشت نيشكر كه حتي آثار آن هنوز به صورت طبيعي در مازندران وجود دارد، مجدداً زنده و احيا شود.
    نگارنده خود در مأموريت هايي كه در مناطق گرگان و مازندران داشته در اين رابطه به تحقيق و تفحص محلي پرداخته و در اين مورد حتي با عده اي از كشاورزان به گفت وگو نشسته است؛ اينان حتي از دوران كودكي خود سخن مي گويند كه مادرانشان به جاي آب نبات و شكلات هاي امروزي با شكستن نيشكر به آنها شكر سرخ مي داده اند.
    به هرحال ان شاء الله مسئولان شركت توسعه كشت نيشكر و صنايع جانبي براي ترويج و كشت نيشكر چه به صورت بذري (بذور اصلاح شده) و يا به صورت قلمه اي در مناطق مستعد كشت اين محصول، مانند خطه مازندران اقدام مقتضي و مفيد معمول دارند تا بار ديگر شاهد شكوفايي اين محصول در اقصي نقاط شكرخيز كشور باشيم.
    بديهي است همان طور كه اهل فن و كارشناسان مستحضر هستند انجام اين كار مستلزم توجه به تاريخچه كشت محصول نيشكر، ترويج بذور اصلاح شده و آشنايي كشاورزان با روش هاي جديد كاشت، داشت و برداشت اين محصول و ترويج ماشين آلات، مراحل مختلف زراعي آن و دادن تسهيلات مالي و همچنين ايجاد صنايع تبديلي و تأسيس كارخانه هاي استحصال شكر و صنايع جانبي آن مانند كاغذسازي است كه امروز كم كم جاي استحصال از چغندر قند را مي گيرد. همچنين توجه به خريد محصول از كشاورزان و ارائه قيمت تضمين شده با توجه به هزينه هاي مترتب بر آن بايد به گونه اي تعيين شود كه كشاورزان به كشت اين محصول مهم صنعتي تشويق شوند.
    اميد كه با همت مسئولان و كارشناسان دلسوز بار ديگر شاهد شكوفايي و رونق كشت نيشكر در مازندران و ايجاد كارخانه هاي بزرگ در زمينه استحصال شكر در اين منطقه زرخيز و مناطق ديگر مستعد كشور عزيزمان ايران باشيم.
    
    
    
    
    مازندران در انتظار شكوفايي كشت نيشكر محمد بهمني قاجار
    


 روزنامه ايران، شماره 3773 به تاريخ 7/8/86، صفحه 11 (ايران زمين)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 894 بار
    



آثار ديگري از "محمد بهمني قاجار"

  اصلاحات ارضي شاه و زوال فرهنگ ايراني / تاثير گروه اجتماعي دهقانان بر تمدن ايران زمين
محمد بهمني قاجار، ايران 23/11/92
مشاهده متن    
  ضرورت حفظ بناهاي مدارس قديمي
محمد بهمني قاجار، شرق 28/7/92
مشاهده متن    
  گيلان الگويي ممكن براي توسعه كشاورزي محور / كشاورزي محور توسعه
محمد بهمني قاجار، شرق 18/7/92
مشاهده متن    
  همه عالم تن است و ايران دل ـ (بخش پاياني)
محمد بهمني قاجار، ايران 31/4/92
مشاهده متن    
  تجلي ايران دوستي در اشعار نظامي (بخش دوم)
محمد بهمني قاجار، ايران 29/4/92
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه نقش جهان - مطالعات نظري و فناوري‌هاي نوين معماري و شهرسازي
متن مطالب شماره 20، زمستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است