|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 در    جستجو:  
روزنامه ايران86/8/14: زبان و راه هاي رشد آن در كودكان
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 5825
شنبه ششم دي ماه 1393



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3779 14/8/86 > صفحه 15 (اجتمعي) > متن
 
      


زبان و راه هاي رشد آن در كودكان


نويسنده: ميترا آقا ميرسليم ـ كارشناس آموزش ابتدايي

توانايي گويايي يعني مهارت بيان خواست ها، حالات، ايده ها، قدرت ايجاد ارتباط با ديگران و در يك كلمه زبان نعمت بسيار ارزشمند خداوند است كه در قرآن شريف به عنوان نخستين نعمت بعد از خلقت انسان مطرح شده است. اين استعداد افزون بر اين كه نشان دهنده شكوه آفرينش و امتياز انسان بر ديگر موجودات است به دليل ارتباط تنگاتنگي با ديگر جنبه هاي رشد، اهميتي خاص دارد.
    
    *تعريف زبان
    در تعريف زبان نظر واحدي وجود ندارد و معناهاي متفاوتي از آن ارائه شده است. گاهي زبان به هر نوع ارتباط ميان موجودات زنده (شامل حيوان و انسان) گفته مي شود. براساس اين تعريف همه حالات و حركاتي كه در انسان ها براي تفاهم با يكديگر انجام مي شود از تغييرات اندام و رنگ چهره گرفته تا بالاو پايين بردن سر و استفاده از رمزها و اشارات ميان افراد بشر و گفت وگوهاي معمول ميان انسان ها همه زبان ناميده مي شود.
    در تعريف ديگر زبان به ارتباط هايي گفته مي شود كه تنها ميان انسان ها صورت مي گيرد؛ چه اين ارتباط كلامي باشد و چه غير كلامي. با اين تعريف زبان همه مهارت هاي گفتن، نوشتن، شناخت علائم و كاربرد آنها را شامل مي شود. گاهي هم زبان به معناي مهارت گويايي انسان به كار مي رود، به بيان امام علي عليه السلام همان چيزي كه اگر در انسان نباشد آدمي چيزي جز نقش و نگاري در شكل انسان يا چارپايي گنگ نخواهد بود.آنچه در روانشناسي و بويژه مبحث گويايي روانشناسي رشد مورد توجه است بيشتر همان مهارت گويايي است كه اثر آن ارتباط با همنوعان است.
    *اهميت زبان
    زبان و رشد سريع آن در كودك دستاورد بسيار باارزشي است كه در سير كلي رشد و بويژه رشد اجتماعي او نقش اساسي دارد. با شروع تكلم، كودك وارد دنيايي جديد مي شود و به تدريج از حالت خودمحوري كه ويژگي دوران كودكي است رو به اجتماعي شدن مي گذارد. اين نكته در بيان امام صادق عليه السلام خطاب به يكي از ياران انديشمندش چنين آمده است: «اي مفضل! در نعمت زبان كه خداوند بر انسان ارزاني داشت انديشه كن!»
    (مهارتي) كه انسان با آن، آنچه را در درون دارد ابراز مي دارد و خاطرات قلبي و افكارش را بيان مي كند و به كمك زبان آنچه را كه ديگران در باطن دارند درمي يابد و اگر زبان نبود انسان چون حيواني گنگ بود كه نه ديگران را از خود آگاه مي ساخت و نه از ديگران مطلبي درمي يافت.
    هاليدي در بيان آثار زبان و نقش آن در زندگي انسان به ۷ مورد زير اشاره دارد:
    ۱- كاركرد ابزاري (نقش «من مي خواهم» بدين معني كه زبان وسيله بيان نيازهاست.
    ۲- كاركرد تنظيم كننده(نقش «چنين كن») يعني زبان وسيله كنترل رفتار ديگران است.
    ۳- كاركرد روابط بين فردي (نقش «من و تو») يعني زبان وسيله اي براي برقرار كردن ارتباط با ديگران است.
    ۴- كاركرد شخصي يعني بيان احساسات، ديدگاه ها و نگرش هاي منحصر به فرد از طريق زبان ممكن مي شود.
    ۵- كاركرد اكتشافي (نقش «به من بگو چرا ») يعني زبان وسيله اي براي كشف روابط موجود در محيط و فهم آنهاست.
    ۶- كاركرد تخيلي (نقش شعري «يا» بياييد وانمود كنيم») يعني زبان به انسان اجازه مي دهد كه از واقعيت خارج شده و به جهان تخيلات و ساخته خويش پرواز كند.
    ۷- كاركرد اطلاعاتي (نقش «مطلبي دارم كه مي خواهم به تو بگويم») يعني كودكان از طريق زبان قادر به تبادل اطلاعات مي شوند.
    كاركردهاي گوناگون زبان در زندگي انسان در آيات و روايت ها و متون اسلامي نيز مورد توجه بوده است. در اين متون افزون بر بيان مواردي همچون نقش زبان در بيان احساسات دروني در ارتباط با ديگران و در برقراري اجتماع انساني به دو نكته مهم ديگر نيز توجه شده است.
    ۱. نقش زبان در ارتباط با خداوند:
    هنگامي كه از ارتباط سخن به ميان مي آيد و نقش زبان در آن مطرح مي شود، به نظر مي رسد كه اين ارتباط تنها ميان انسان و همنوعان او است. حال آن كه انسان افزون بر آن با آفريننده خود نيز ارتباط برقرار مي كند. اگرچه گاهي اين ارتباط ضعيف مي شود يا مورد غفلت قرار مي گيرد و يا گاهي به قدري عميق و محكم مي شود كه هر ارتباطي جز آن بي معنا جلوه مي كند و در اين ارتباط ذكر زباني مهم ترين نقش را دارد. نقش ذكر زباني و صحبت كردن با خالق و هستي بخش انسان در سرتاسر منابع اسلامي و بويژه دعاها و مناجات ها به چشم مي خورد و پيشوايان بزرگوار دين از خدا مي خواهند كه آنها را در اين راه توفيق بيشتري دهد.
    ۲. نقش زبان در شخصيت
    نكته ديگري كه در آيات و روايات اسلامي مورد توجه قرار گرفته است، نقش زبان در ساختار شخصيتي انسان است. در برخي از اين روايت ها ايمان و كفر كه نشانه شخصيت معنوي انسان است به زبان نسبت داده شده است. اين مطالب را امام علي عليه السلام در كلامي كوتاه و رسا چنين فرموده اند: «معيار ارزيابي انسان گفتار او است» بدين معني كه براي مطالعه شخص كافي است در گفتار او تأمل شود.»
    *ويژگي هاي كلي زبان
    با اين كه در جوامع انساني هزاران زبان وجود دارد و اين خود نشانه قدرت خداوندي است كه مي فرمايد: «از نشانه هاي خداوند آفرينش آسمان و زمين و گوناگوني زبان و رنگ شماست» ولي همه اين زبان ها از چند ويژگي برخوردارند.
    مطالعات انجام شده در مورد شمار خصوصيت هايي كه زبان انسان را از ديگر پديده ها جدا مي سازد نتايج مختلفي داشته است. در برخي از اين مطالعات نكات زيادي به عنوان ويژگي زبان انسان مورد توجه قرار گرفته كه براي نمونه مي توان به فهرست چارلز هاكت اشاره كرد. او ۱۶ ويژگي را براي زبان انسان برشمرده و البته تا حدي زياده روي كرده است. به هر حال امور زير را قطعاً مي توان جزو ويژگي هاي عمده زبان به حساب آورد:
    ۱- كلماتي با معناي قراردادي
    زبان از مجموعه چند كلمه كه در بيشتر موارد از كنار هم گذاشتن چند حرف تشكيل مي شود، شكل مي گيرد. اساس همه واژه هايي كه چيزها، رخدادها، كنش ها، نام افراد و حتي امور انتزاعي به وسيله آنها بيان مي شود، قرارداد ميان استفاده كنندگان از آن زبان است و به همين سبب مفهوم هاي مشترك در هر زباني واژه اي مخصوص دارد. همان طور كه امام صادق عليه السلام مي فرمايند: «گوناگوني زبان در ميان ملت ها و اقوام ريشه در اختلاف قراردادها دارد.»
    ۲- توالي كلمات
    هر چند كلمات تشكيل دهنده زبان و ركن اساسي آن هستند ولي تنها وجود آنها كافي نيست و براي فهم كلام و به دنبال آن ايجاد مراوده و ارتباط با ديگران توالي و ترتيب واژه ها در يك قالب مشخص نيز ضرورت دارد و به گفته ميلر «زبان مجموعه اي از كلمات متوالي است.»
    ۳- خلاقيت (زايايي نامحدود)
    منظور از خلاقيت اين است كه انسان قادر است از تركيب كلمات محدودي كه در اختيار دارد عبارات و جملات بسيار زيادي بسازد.
    در نظريات چامسكي زبان شناس معروف افزون بر خلاقيت به اين نكته نيز اشاره شده كه گفتار انسان در كنترل وقايع خارجي نيست و ميان گفتار او با واقعه خارجي رابطه سببي وجود ندارد. به نحوي كه هرگاه آن واقعه رخ داد گفتار خاصي شنيده شود، بلكه هر انساني در هنگام وقوع يك حادثه و يا ديدن يك پديده ممكن است سخنان مختلفي را بر زبان براند.
    وي مي گويد: «پس از فراگيري زبان، انسان قادر است تعداد گفتارهاي نامحدودي را بفهمد كه اول، در محدوده تجربيات قبلي وي كاملاً تازگي دارند. دوم، نه با گفتارهايي كه تجربيات زباني وي را تشكيل مي دهد تشابه ساده مادي دارد و نه همانند اين تجربيات است. همچنين چنين فردي با وجود خاصيت تازگي و صرف نظر از محرك هاي قابل تشخيص خارجي، قادر است گفتارهايي را در هر فرصت مناسب توليد كرده بر زبان بياورد و ديگر افرادي كه مشتركاً داراي اين توانايي اسرارآميز و ناشناخته اند قادرند چنين گفتارهايي را درك كنند. اين جنبه خلاق در زبان طبيعي عاملي است كه زبان را از هر سيستم شناخته شده در ارتباط هاي حيواني متمايز مي سازد.»
    ۴- بعد زماني - مكاني
    بعد زماني - مكاني يا توانايي اشاره به چيزهايي كه از لحاظ زمان و مكان در فاصله اي بسيار دور قرار دارند،از ديگر ويژگي هاي زبان انسان است. انسان مي تواند تجاربي را كه مدتي از آن گذشته و يا در فاصله اي بسيار دورتر از او اتفاق افتاده است به راحتي بيان كند و ديگر انسان ها هم قادر به درك آن هستند، اين ويژگي نعمت بسيار گرانقدري است كه در كلام الهي «علمه البيان» مورد توجه قرار گرفته است. علامه طباطبايي در تبيين آن مي فرمايد: «زبان تنها ايجاد آوا به وسيله سيستم آوايي بدن و يا چندگونگي صوت در انسان نيست، بلكه انسان يا الهامي كه از سوي خداي بزرگ به او شده توانايي يافته كه با كاربرد حروف و تركيب آنها واژه اي بسازد كه رساننده معنايي خاص باشد و بدان وسيله آنچه را حس و ادراك مخاطب به آن نمي رسد، مجسم سازد.»
    سطوح مختلف دستوري
    آخرين ويژگي زبان جنبه هاي مختلف دستوري آن است. واج ها، صرف كلمه، نحو و قواعد دستوري، معناي كلام و نحوه كاربرد آن، از ابعاد مهم زبان است كه كودك در مسير رشد زبان با آنها آشنا مي شود.
    *مراحل رشد زبان
    جدول ۱-،۶ رشد زبان را از تولد يا سومين سال زندگي نشان مي دهد؛ مراحل رشد زبان به ۴ بخش كلام اوليه، نخستين كلمات، نخستين جملات و جملات پيچيده (صرف و نحو) تقسيم شده است.
    عواملي كه در رشد زبان اهميت دارند عبارتند از:
    ۱. تقليد زبان والدين، ديگر بزرگسالان و معلمان
    ۲. عوامل فرهنگي
    ۳. عوامل محيطي
    ۴. ميزان رسش
    ۵. سطح هوش
    ۶. شرايط جسمي
    ۷. شمار فرزندان خانواده
    ۸. وضع اقتصادي ـ اجتماعي خانواده
    ۹. رشد عاطفي كودك
    ۱۰. كفايت و سلامت كلام والدين
    راهنمايي براي بهبود درك مطلب كودكان
    ۱. از جملات كوتاه و ساده استفاده كنيد.
    ۲. هر وقت از كلمه جديدي استفاده مي شود، بايد كامل و صحيح تلفظ شود.
    ۳. حالت ها و حركات سر و دست در شرح آن كلمه يا جمله تكرار شود.
    ۴. از كودكان بايد خواسته شود براي اطمينان بيشتر سؤال كنند تا مطلب موردنظر كاملاً درك شود.
    ۵. كمك هاي شنوايي ـ بينايي براي بهبود درك كودك به كار رود.
    ۶. كودك بايد براي صحبت با بزرگسالان تشويق شود.
    ۷. معلمان و بزرگسالان هنگامي كه اشتباه هاي كلامي كودكان را تصحيح مي كنند بايد خوشحال و مقيد باشند.
    ۸. كودك براي شنيدن با دقت، بايد تشويق شود.
    ۹. معلمان بايد با كودكان در مورد موضوع هاي جالب و سرگرم كننده صحبت كنند، زيرا بخشي از آنها به منظور تشويق گوش دادن و بخشي به منظور افزايش اطلاعات عمومي كودكان مورد استفاده قرار مي گيرد.
    ۱۰. از كودكان نبايد انتظار داشت كه به سرعت مشكل تكلمشان را رفع كنند.
    * فعاليت هايي براي رشد تكلم و نوشتار كودكان
    ۱. ايجاد فرصت هايي براي مكالمه آزاد ميان كودكان و معلمانشان.
    ۲. ايجاد فرصت هايي براي گوش دادن به برنامه ها، صداها، داستان ها و نمايشنامه هاي ضبط شده.
    ۳. ايجاد فرصت هايي براي شركت كودكان در قصه گويي و نمايش.
    ۴. ايجاد فرصت هايي براي خواندن اشعار كودكانه.
    ۵. ايجاد فرصت هايي براي ارتباط دادن كلام با تصاوير درخت، پرندگان، حيوانات، اشيا و غيره.
    ۶. استفاده از قصه گويي براي رشد زبان.
    ۷. آماده كردن يك ليست از كلمات سخت با مفاهيم يكسان و يا حروف بي صدا و كمك به كودكان براي تلفظ آنها.
    ۸. ايجاد فرصت هايي براي خواندن آوازهاي مذهبي و غيره براي كودكان.
    ۹. ايجاد فرصت هايي براي گوش دادن به ديگر رسانه ها مانند راديو.
    ۱۰. ايجاد فرصت هايي براي خواندن و ناميدن تصاوير.
    ۱۱. سؤال از كودكان براي پيدا كردن تفاوت هاي جزيي ميان ۲ يا چند تصوير.
    ۱۲. سؤال از كودكان براي توضيح عمل در تصوير، مثلاً تفسير عكسي كه در آن حيواني ايستاده و كودكان نشسته اند.
    * نتيجه
    آنچه در روانشناسي و بويژه مبحث گوياي روانشناسي رشد مورد توجه است، بيشتر همان مهارت گويايي است كه اثر آن ارتباط با همنوعان است. هرچند مهارت هاي خواندن و نوشتن نيز در اين زمينه موردنظر قرار مي گيرد. زبان و رشد سريع آن در كودك دستاورد بسيار با ارزشي است كه در سير كلي رشد او و بويژه رشد اجتماعي نقش اساسي دارد و به تدريج از حالت خودمحوري كه ويژگي دوران اوليه كودكي است رو به اجتماعي شدن مي گذارد.
    كاركردهاي گوناگون زبان در زندگي انسان در آيات، روايات و متون اسلامي مورد توجه بوده است كه ۲ نكته مهم يكي نقش زبان در ارتباط با آفريدگار و ديگري نقش زبان در تشكيل شخصيت است.
    ويژگي هاي عمده زبان عبارتند از: ۱. كلماتي با معناي قراردادي ۲. توالي كلمات ۳. خلاقيت ۴. بعد زماني ـ مكاني ۵. سطوح مختلف دستوري
    مراحل رشد زبان به ۴ بخش كلام اوليه، نخستين جملات و جملات پيچيده تقسيم شده است.
    عواملي كه در رشد زبان اهميت دارند شامل: تقليد زبان والدين و ديگر بزرگسالان، عوامل فرهنگي ـ محيطي، ميزان سطح هوش، شرايط جسمي، شمار فرزندان خانواده، وضع اقتصادي ـ اجتماعي خانواده، رشد عاطفي كودك و كفايت و سلامت كلام والدين است.
    
    
    
    
    
    زبان و راه هاي رشد آن در كودكان ميترا آقا ميرسليم ـ كارشناس آموزش ابتدايي
    


 روزنامه ايران، شماره 3779 به تاريخ 14/8/86، صفحه 15 (اجتمعي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 3139 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

تبليغات

ترجمه

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه فقه و اصول
متن مطالب شماره 97، تابستان 1393را در magiran بخوانيد.

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1393-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.
 

 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655

فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!

توصيه می کنيم هنگام استفاده از اين سايت یه ويژه در هنگام جستجو از مرورگر IE استفاده کنيد.
 

تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است