|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد ملي86/9/20: محله شمران>خرده محله اي در تهران قديم
magiran.com  > روزنامه اعتماد ملي >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 996
دوشنبه بيست و ششم مردادماه



خدمات سايت




 
MGID5061
magiran.com > روزنامه اعتماد ملي > شماره 532 20/9/86 > صفحه 7 (جامعه ) > متن
 
 


محله شمران>خرده محله اي در تهران قديم


نويسنده: داريوش شهبازي

محله شمران> تهران قديم! بله درست است، گو اينكه اين محله نام شميران را بر خود دارد، اما در تهران قديم واقع بود. در حقيقت اين محله كه خرده محله اي از محله بزرگ عودلاجان بوده است، در حصار صفوي واقع بود و تهراني هاي قديم محله مزبور را بدين نام مي خواندند.
    
    
    مطلب امروز را بدان موضوع اختصاص داديم تا به اين بهانه، موارد پايين را شرحي آوريم: محله شمران كجا بوده است؟ وجه تسميه آن چه بوده است؟ خرده محله چيست؟ و فرق آن با محله كدام است؟ معرفي سند.
    
    
    1- محله شميران كه همان محله دروازه شميران است، داخل حصار صفوي و جنوب دروازه عتيق شميران در محله عودلاجان واقع بوده است. اين محله شامل خانه ها و باغها و ابنيه عمومي واقع در كوچه هاي منشعب از گذري بود كه به دروازه شميران منتهي مي گشت.
    
    
    اين گذر همان خيابان پامنار است. اين محله در فاصله منار تا دروازه به محوريت خيابان پامنار قرار داشت. محله شميران و يا به اصطلاح قديم <محله شمران> در پي توسعه و گسترش نسبي مناطق مسكوني در اواخر دوره محمدشاه و به ويژه اوايل عصر ناصري تشكيل شد و با ساخت خانه ها و باغها و ابنيه جديد پديد آمد.
    
    
    خانه ها و باغهاي افراد سرشناسي چون نظام العلما، مهندس باشي، عضدالدوله، امين الدوله، بهاءالدوله، ايلخاني (خانه او را حاج ميرزا آقاسي خريد)، ملك الشعرا، آقا ميرزا رحيم، وزير دول خارجه، مسجد و تكيه آبهرام (آقا بهرام)، كاروانسراي حاج سيدابراهيم و علاوه بر اينها باغ و خانه وزير مختار روس =( اكنون در ابتداي خيابان پامنار غرب خيابان واقع است و بخش بازرگاني سفارت روسيه را تشكيل مي دهد) و خانه وزير مختار دوم =( عثماني. امروز بخشي از آن كشور تركيه ناميده مي شود) نيز در اين محله واقع بود.
    
    
    2- درباره وجه تسميه اين محله بايد گفت، چنان كه در بخش نخست آمد، از آنجايي كه اين محله در مجاورت و جنوب دروازه عتيق شميران پديدار گشت، با نام <محله دروازه شميران> خوانده شد. بعدها بر اثر كثرت استعمار <دروازه> از اين نام حذف شد و شميران نيز در تداول عامه به شمران بدل شد تا سرانجام <محله شمران> نامي شد كه نوشتند و خوانديد.
    
    
    3- و اما خرده محله چيست و فرق آن با محله كدام است؟ تا پيش از سلطنت ناصرالدين شاه محدوده تهران همان حصاري بود كه شاه طهماسب در سال 961 قمري گرداگرد اين شهر كشيده بود (خيابان اميركبير و ميدان توپخانه، خيابان شاهپور يا وحدت اسلامي، خيابان شوش و خيابان ري محدوده شهر را تشكيل مي داد) و اين محدوده غير از ارگ سلطنتي به چهار محله تقسيم مي شد: سنگلج، بازار، چال ميدان و عودلاجان.
    
    
    چون در تمايز دروازه هاي حصار صفوي از دروازه هاي هم نام حصار ناصري آنها را به نام دروازه هاي عتيق مي شناسيم، بهتر است اين چهار محله را نيز محلات عتيق تهران بدانيم، محله هايي كه بعدها خود به محلات كوچكتري تقسيم شد، يعني اين چهار محله حدود 300 سال بدون رقيب در تاريخ تهران برقرار و استوار بودند تا اينكه با گسترش مناطق مسكوني تهران كه بر اثر مهاجرت پذيري اين شهر و افزايش جمعيت پديد آمد، هر يك از اين چهار محله به محلات كوچك تري تقسيم شد، به طوري كه در اواخر دوره ناصري، پايتخت كشورمان را محلات بسياري در داخل شهر و بيرون دروازه شامل مي شد، نظير دروازه قو، تركمان ها، باغ خسروخان، دباغخانه، پاي چنار، چال حصار، ارامنه، يهودي ها، باجمانلوها، افشارها، دروازه شميران، دروازه حضرت عبدالعظيم (شاه عبدالعظيم)، دروازه دولاب، باغ امين، سادات، حياط شاهي، شاه غلامان، عرب ها، بيرون دروازه دولت و غيره.
    
    
    بنا بر آنچه كه گذشت، تفاوت محله و خرده محله آشكار شد و بر اين اساس محلات عتيق چهارگانه را بايد <محله> و قسمت هاي كوچك آنها را نظير محله عرب ها، محله ارامنه، محله چال حصار و... را <خرده محله> ناميد. چنان كه سهامدار بخشي از يك آبادي را <خرده مالك> و قسمتي از روستا را <خرده روستا> و تكه هاي خرده شده سنگ و شمشير را <خرده سنگ> و <خرده شيشه> گوييم.
    
    
    بررسي و تدقيق پيرامون واژه <محله> در تاريخ تهران كه شامل دوره هاي مختلف تاريخي از بدو تشكيل ديه كوچك تهران تا محلات دوازده گانه قرون شش و هفت و هشت قمري و اعصار پس از صفويان و پديدآمدن خرده محلات عصر قجر به خصوص دوره ناصري و تجزيه و تحليل پديداري آنها فصل مهمي از تاريخ تهران است.
    
    
    4< -محله شمران> در <كتابچه املاك حاجي ميرزا آقاسي> به كار رفته و اين قديمي ترين سندي است كه نام اين محله در آن ثبت شده است. اين سند به دوران محمدشاه و صدراعظم ايشان ميرزا آقاسي تعلق دارد و به دنبال سندي قديميتر از آن نبايد گشت، چرا كه پيش تر، اين محله پديد نيامده بوده است. در اين سند از بخش مربوط به خريد خانه ايلخانه توسط ميرزا آقاسي نام <محله شمران> ثبت شده است.
    
    
    اين سند را دانشمند عاليقدر، ايرج افشار چنين معرفي مي كند:
    
    
    <در جزء نسخه هاي خطي كتابخانه استاد ما آقاي سعيد نفيسي <كتابچه املاك جناب آقايي سلمه ا.. تعالي از بابت آذربايجان و عراق> ديده شد كه به اجازت ايشان عكسي براي كتابخانه مركزي دانشگاه تهران فراهم آمد...>
    
    
    با بررسي املاك خصوصي اين محله و مالكان آنها و ابنيه عمومي آن و بانيانشان از يك سو و نيز تدقيق و توجه در اولين نقشه تهران ترسيمي برزين روسي 12588 قمري) كه مربوط است به دوره سلطنت محمدشاه از سويي ديگر مي توان گمان برد كه تولد اين محله به اوايل همين عصر برمي گردد و پيش از اين محله دروازه شميران تشكيل نشده بود و اراضي آن پوشيده از باغها و بوستان ها بوده است.
    
    
    پس از اين سند در نقشه هاي موسيو كرشش (چاپ 1275 قمري) و نجم الدوله (چاپ 1309 قمري) و اسناد ديگر بارها نام <محله دروازه شميران> تكرار شده است.
    
    
    
    
    
    محله شمران>خرده محله اي در تهران قديم داريوش شهبازي
    


 روزنامه اعتماد ملي، شماره 532 به تاريخ 20/9/86، صفحه 7 (جامعه )

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 663 بار



آثار ديگري از "داريوش شهبازي"

  باروتخانه اي كه ديگر نيست
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 10/9/92
مشاهده متن    
  كهن پيوند ري و تهران
داريوش شهبازي*، شرق 4/5/91
مشاهده متن    
  كهن پيوند ري و تهران
داريوش شهبازي*، شرق 4/5/91
مشاهده متن    
  زباله در پناهگاه اميري و كوه هاي شميران
داريوش شهبازي، شرق 13/6/90
مشاهده متن    
  اندوه خانه صداقت / متوليان امور از نگهداشت آثار تاريخي ناتوانند
داريوش شهبازي، شرق 23/5/90
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه مطالعات حقوق عمومي
متن مطالب شماره 3 (پياپي 4703)، پاييز 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است