|
چپ دستي / دککتر بهرام داروگر - استاد دانشگاه مريلند
مترجم: دکتر احسان الله محمدي
“چپ دست ها” چگونه انسان هايي هستند؟
با مروري برخصوصيت چپ دستي و برخي مشکلات چپ دستان در جامعه، به مسائل خاص آنها بايد توجه کرد!
بدن انسان آن قدرها که فکر مي کنيم متقارن نيست. عدم تقارن داخلي که واضح است، قلب در سمت چپ و کبد در سمت راست قرار دارد و تقريبا در هر ده هزار نفر اين وضعيت برعکس است. در ظاهر و از خارج نيز عدم تقارن وجود دارد که چندان محسوس نيست. به چهره دوستانتان خيره شويد، شکل اين نيمه صورت با آن نيمه کمي فرق دارد. اگر تصوير يک نيمرخ را با کمک آئينه کامل کنيم و تصوير نيمرخ ديگر را نيز چنين کنيم، دو تصوير کامل باهم مشابه نخواهند بود. غالبا هرکس با يک طرف صورت بيشتر مي خندد و به هنگام تبسم لب به يک سمت بيشتر حرکت مي کند.
معمولايک چشم ما بر چشم ديگرمان غالب است و اين همان چشمي است که با آن در دوربين يا ميکروسکوپ نگاه مي کنيم. براي آزمايش، يک دستتان را به جلو دراز کنيد. هر دو چشم را باز نگاه داريد و نوک انگشتتان را با نقطه اي در چند متري خودتان ميزان کنيد. حال يک چشم را ببنديد و به آن نقطه نگاه کنيد، بعد با چشم ديگر نگاه کنيد. چشم غالب آن است که آن نقطه و سرانگشت را (مثل دو چشم) در يک امتداد ببيند.
بعضي ها “چپ پا” هستند و با پاي چپشان بهتر کار مي کنند، با آن پا راه مي افتند و بهتر لگد مي زنند. در بازي فوتبال، مقابله با بازيکن چپ پا تفاوت مي کند.
در زبان انگليسي، چپ دست را left-handed و به عنوان صفت براي شخص left-handed person مي گويند و آن کسي است که يا از روي عادت يا براي آساني از دست چپ بيشتر استفاده مي کند. اصطلاح متداول ديگر براي چپ دست southpaw مي باشد که از بازي baseball آمده است. از جمله نشانه هاي چپ دستي يا راست دستي مي توان بلند کردن دست در کلاس، پرتاب کردن توپ، مسواک زدن، شانه کردن، چکش زدن، آب دادن پاي گياه و دوختن را نام برد. دست دادن با دست راست براي همه يکسان است.
در قديم چپ دستي را عيب و علت مي دانستند. زماني يک مرد ژاپني حق داشت زن چپ دستش را طلاق بدهد. اسکيموها فکر مي کردند که چپ دست ها جادوگرند. در زبان لاتيني چپ را sinister مي گويند که به معني شوم و نحس و بد يمن است. در زبان فرانسوي براي دو واژه چپ و ناشي، يک کلمه gauche به کار مي رود و در زبان آلماني کلمه linkisch به معني چپ دست و آدم ناجور است. در همين فارسي خودمان هنوز بسياري از مردم، راست را درست مي پندارند و چپ را بد و نادرست مي دانند و اصطلاحاتي مانند چشم چپ بودن، خواب زن چپ بودن، با کسي چپ افتادن و ... نمونه هايي از اين طرز تلقي است.
اينکه آيا چپ دستي يا راست دستي )handedness( يک صفت يا خصيصه ژنتيکي (ارثي) است يا نه موضوع تحقيقات بسياري بوده است. چپ دستي زمينه ارثي دارد و تا حد زيادي ناشي از فعاليت بيشتر سمت راست مغز است. در يک بررسي، مشاهده گرديد که حدود 5 تا 8 درصد از جنين ها در رحم مادر، طرف چپشان را بيشتر حرکت مي دادند. در خانواده هايي که حتي يک والد (بخصوص مادر) چپ دست است، احتمال بروز چپ دستي بيشتر است. اينکه در قرون وسطي طايفه kerr در اسکاتلند سپر را در دست راست مي گرفتند و با دست چپ شمشير مي زدند (والبته احتمال زخم خوردن به قلبشان بيشتر بود)، مي تواند تائيدي بر روند اصطلاح “خوني بودن” خصيصه چپ دستي باشد. اين طايفه راه پله هاي قلعه هاشان را هم برخلاف جهت عقربه هاي ساعت ساخته بودند تا شمشيرزني با دست چپ و سرنگوني دشمن برايشان سهل تر باشد.
با اين حال، چپ دستي به طور کامل ارثي يا ژنتيکي نيست، بلکه عوامل محيطي رشد و نمو و حتي شرايط اجتماعي و فرهنگي نيز در آن دخالت دارد. کساني که با دست راست کار مي کنند معلوم نيست که از بدو تولد راست دست بوده اند يا بعدا و به اقتضاي شرايط و عوامل محيطي راست دست شده اند. تشخيص چپ دستي و راست دستي در افراد و اينکه کسي واقعا چپ دست يا راست دست است چندان آسان نيست و نمي توان اين دو گروه را با اطمينان از هم جدا نمود و به همين دليل برآورد نسبت اين دو گروه در جامعه مشکل است. گفته مي شود حدود 10 تا 15 درصد از مردم چپ دست هستند. درصد بسيار کوچکي هم هستند که چپ و راست برايشان فرقي نمي کند. امروزه در جوامع متمدن پذيرفته اند که چپ دستي مطلقا عيب نيست و نبايد بچه را مجبور کرد تا بادست راست بنويسد.
ضمنا اين هم هنوز به تحقيق معلوم نيست که آيا حيوانات و ديگر پستانداران نيز ترجيح و گرايشي نسبت به يک سمت از بدن خود دارند يا نه؟
گاهي چپ دست ها جنبه يک اقليت را پيدا مي کنند، يعني در عمل با آنها اين گونه برخورد مي شود و نوعي تبعيض پيش مي آيد. وسايل مختلف را علي القاعده براي راست دست ها مي سازند از وسايل آشپزخانه و قيچي و قلم خودنويس گرفته تا mug قهوه خوري که بر رويش عکس يا نوشته داشته باشد. صفحه اعداد روي keyboard هم در سمت راست است.
در اروپا و آمريکا، دست دادن و سلام نظامي و دست سوگند بر انجيل نهادن و صليب کشيدن بر روي سينه همه بايد با دست راست باشد و چه ناخوشايند است براي ارباب کليسا که بچه اي با دست چپ روي سينه صليب بکشد. در هر حال، چپ دست ها خيلي خوب خودشان را با دنيايي که براي راست دست ها ساخته و پرداخته شده تطبيق داده اند. معلوم نيست که راست دست ها مي توانستند به اين خوبي خودشان را با دنيايي متفاوت تطبيق دهند.
نخستين بار در سال 1976 سازمان جهاني چپ دستان روز 13 آگوست برابر با 22 مرداد را روز جهاني چپ دست ها اعلام نمود و طي سي سال گذشته از اين روز براي بالابردن سطح آگاهي عموم نسبت به موضوع چپ دستي در جهان استفاده شده است، جهاني که راست دست ها در آن اکثريت چشمگيري دارند. چپ دست ها باشگاه ها و فروشگاه ها و حتي سايت هاي خاص خودشان را در اينترنت دارند. هنوز در ايران، هيچ گونه گردهمايي چپ دستان به صورت يک سازمان يا يک انجمن صورت نگرفته است، محيط آموزش و پرورش ايران درصدد تصميمي جديد در ايجاد باشگاهي براي چپ دستان در آ ينده اي نزديک مي باشد. به هر حال در يک بررسي که باشگاه چپ دستان انگليس بر روي 45000 عضو چپ دست خود انجام داد، نکات جالبي مشاهده گرديد. معلوم شد که در روبوسي کردن انتخاب گونه اول براي بوسيدن بين چپ دست ها و راست دست ها فرق دارد و همين امر سبب تصادم بيني ها مي شود! در مهماني ها هم برخي چپ دست ها کارد و چنگال را به ترتيب ديگري در دست مي گيرند و يا اشتباها از ليوان پهلو دستيشان مي خورند. در برخي جوامع، غذا خوردن با دست چپ ناپسند و مذموم است، شايد از اين نظر که از دست چپ براي تطهير و شستشو استفاده مي شود. چپ دست ها در سينما و تئاتر هم بيشتر دوست دارند در سمت چپ بنشينند لباس هايشان را هم از طرف ديگر بر سر جالباسي مي زنند و رو به سمت ديگر آويزان مي کنند. گاهي گذاشتن پرونده درکابينت و کتاب در قفسه هم جهت ديگري دارد.بستن بند کفش و بسياري چيزهاي ديگر هم فرق مي کند. راست دست ها در بازي بيسبال، توپ را به راحتي از سمت چپ يعني در جهت عقربه هاي ساعت مي دهند ولي براي توپ دهنده چپ دست اين کار چندان آسان نيست. به علاوه بسياري از بازيکنان توپ دهنده چپ دست را بدشانس و بد دست مي دانند و از اين رو بعضي باشگا ه هاي بيسبال، توپ دهنده چپ دست استخدام نمي کنند.
در مورد همبستگي بين چپ دستي و خصوصيات ديگر، مطالعات زيادي شده و بسيار گفته و نوشته اند ولي در يک مورد نتيجه آن روشن است و آن اينکه در ميان کودکان 5 تا 15 ساله بين چپ دستي و “شب ادراري” طبيعي همبستگي آماري مثبت وجود دارد و صد البته که هيچ گاه يک همبستگي به طور کامل و در تمام موارد صادق نيست. عارضه PNE را از آن جهت طبيعي مي نامند که نقص فيزيولوژيکي مانند کوچکي مثانه يا عدم تعادل هورموني و بيماري هاي عفوني يا رواني عامل آن نيست. چپ دستي و “شب ادراري” هر دو روند ارثي دارند و در پسر بچه ها بيش از دختر بچه ها است.
وجود هورمون مردانه تستسترون در مقادير زياد فعاليت بخش راست مغز، فعاليت سمت چپ بدن را بيشتر مي کند و اين يکي از دلايل بيشتر بودن چپ دستي در جنس مذکر است.
تني چند از هنرمندان تراز اول جهان که دستي معجزه گر داشته اند از جمله ميکل آنژ، لئوناردو داوينچي، رامبراند و پيکاسو چپ دست بوده اند.
باخ، بتهوون، اينشتين، چارلي چاپلين و فرد آستر و بسياري ديگر نيز چنين بوده اند.
مي گويند چپ دست ها با هوش ترند ولي هنوز شواهد علمي کافي براي آن وجود ندارد. نشريه فايننشال تايمز گزارشي داده که تعداد مديران چپ دست در شرکت هاي اينترنتي تقريبا دو برابر شرکت هاي غير اينترنتي يا سنتي است. راستي - Bill Gates آقاي کامپيوتر هم همين طور چپ دست است.دوست چپ دستم مي گفت در مدرسه ما تمام صندلي ها را براي نوشتن با دست راست ساخته بودند و وقتي موقع امتحان مي شد من مجبور بودم روي همان صندلي ها ولي با 90 درجه تغيير جهت به سمت راست بنشينم تا صفحه زير دستم در سمت چپ قرار بگيرد. البته در اين وضعيت مي توانستم ديد بهتري نسبت به ورقه هاي اطرافيانم داشته باشم!
چپ دستي / دککتر بهرام داروگر - استاد دانشگاه مريلند / مترجم: دکتر احسان الله محمدي
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 716 بار
|
فهرست نشريات
