|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد ملي86/11/3: تنها تصوير بازمانده از باروتخانه تهران قديم
magiran.com  > روزنامه اعتماد ملي >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 996
دوشنبه بيست و ششم مردادماه



خدمات سايت




 
MGID5061
magiran.com > روزنامه اعتماد ملي > شماره 565 3/11/86 > صفحه 7 (جامعه) > متن
 
 


پرسه در دارالخلافه 
تنها تصوير بازمانده از باروتخانه تهران قديم


نويسنده: داريوش شهبازي


    مطلب امروز را به معرفي طرح ارزشمند اوژن فلاندن نقاش و سياح فرانسوي Eugen.N.Flandin اختصاص مي دهيم كه براي تهران پژوهان بسيار حايزاهميت است. اين اثر بي همتا كه توسط فلاندن فرانسوي در سال 1256 قمري در اواسط سلطنت محمدشاه قاجار ترسيم شده است، تنها تصويري است از باروتخانه تهران كه خارج شهر واقع بوده است.
    
    
    از اين باروتخانه اثري بر جا نيست و حتي محل دقيق آن را هم نمي دانيم، ليكن با بررسي اسناد و متون دوره قاجار گمان مي كنيم، اين باروتخانه بر فراز تپه اي در شرق بناي اميرآباد و جنوب آسياب يوسف آباد و برخطي فرضي كه از عباس آباد به سمت اميرآباد كشيده شود، به طوري كه اين خط از جنوب پارك ساعي كنوني بگذرد، واقع بوده است. از شرق باروتخانه رودخانه اي كه از شميران به يوسف آباد مي رسيده و سپس به سمت تهران مي رفته، مي گذشته است. در آن روزگار در تپه ماهورهاي شمال تهران در اين ناحيه چند بناي مختصر وجود داشت از قبيل عبا س آباد، باغ وزير كشور (با تقريب محل پارك ساعي)، باروتخانه، آسياب يوسف آباد، اميرآباد و مابقي بيابان و صحرا بود. باروتخانه يوسف آباد برفراز تپه اي به گونه قلعه اي از خشت و آجر ساخته شده بود. اين بنا داراي ورودي مستقلي بوده و برج سه اشكوبه مدوري نظير بناهاي كلاه فرنگي داشته كه طبقه سومش بسيار كوچك و به كار ديده باني مي آمده است و حصار كنگره داري گرداگرد آن كشيده شده بود. طرح باروتخانه تهران در كتاب <سفر به ايران> اثر اوژن فلاندن در چاپخانه سيتر برژر پاريس به چاپ رسيده است. اوژن فلاندن پسر سردار معروف ناپلئون بود كه به نقاشي علاقه مند گرديد و بعدها جزو نقاشان مشهور فرانسه شد. او در سال 1844 ميلادي هنگامي كه خرابه هاي شهر نينوا در بين النهرين كشف شد از طرف دولت فرانسه مامور شد كه ظرف مدت شش ماه از بناهاي نينوا تصاويري تهيه كند. او غير از انجام اين ماموريت از بناهاي اصفهان و ديگر شهرهاي ايران و تهران نيز تابلوها و طرح هاي فراواني پديد آورد. دولت فرانسه پس از بازگشت از سفر ايران به او مدال شواليه لژيون دونور اعطا كرد. آثار او اگرچه در جهت تامين منافع كشور متبوعش بود ليكن در مبحث ايران شناسي بسيار سودمند واقع مي شود.
    
    
    حال كه اين باروتخانه را شناختيد، به جاست مختصري از تاريخچه باروتخانه در تهران در اين مجال اندك عرضه شود. باروت كه به صورت بارود و باروط هم به كار رفته است، تركيبي است از گوگرد، زغال و نيترات پتاسيم (شوره) و به رنگ سياه و قهوه اي است. محل تهيه باروت را باروتخانه، باروت كوبي و يا باروت سازي مي گفتند. باروت نياز اوليه در قورخانه و از ضروريات قشون به شمار مي رفت. تهران در عصر قاجاريه چندين بار محل باروت كوبي اش تغيير كرده است كه اين تغييرات به جهت گسترش و توسعه فضاي مسكوني شهر از سويي و نياز به مكاني سيع تر و بزرگتر براي توليد بيشتر باروت از سوي ديگر بوده است. نخستن گام در ايجاد باروت كوبي جديد و فراتر از توليد سنتي گذشته در ايران به روزگار فتحعلي شاه و در برخورد با همسايگان نيرومند روسيه، انگلستان و عثماني برداشته شد و آن هم توسط ميرزا بزرگ فراهاني و سپس فرزند برومندش ميرزا ابوالقاسم فراهاني وزيران باكفايت عباس ميرزا نايب السلطنه. در نهضت تجددخواهي پديد آمده بدان روزگار كه بانيايش اين پدر و پسر بودند، اقدامات فراواني در تحصيل علوم و فنون جديد شد، كه از آن جمله است احداث باروت سازي در تبريز، در زمان ناصرالدين شاه و صدارت ميرزاتقي خان اميركبير موج ديگري از اصلاحات و آباداني در كشور پديدار شد. در اين هنگام كارخانه هاي متعددي در تهران و ديگر نقاط كشور ايجاد شد. باروتخانه و قورخانه نيز جزو همين اقدامات به شمار مي آيد. نتيجه بررسي و پژوهش انجام يافته فعلابا عنايت به اسناد در دسترس فهرست باروت سازي هاي تهران را چنين مي شود ياد كرد:
    
    
    1- باروت كوبي بازار تهران: اين باروت كوبي در كوچه غربي در چهارسوق كوچك بازار در چهار دكان تودرتو قرار داشت. اين مكان را بايد اولين باروت سازي تهران بدانيم و به احتمال فراوان بنيادش بايد به دوران پيش از قاجاريه و پايتختي تهران برگردد. بعدها باروت كوبي از اين مكان به محله سنگلج منتقل شد.
    
    
    2- باروت كوبي سنگلج: دومين محل باروت كوبي تهران در گوشه شمال شرقي محله سنگلج در حوالي ارگ سلطنتي و ضلع شمالي حصارصفوي قرار داشت كه بعد از احداث قورخانه جديد داخل ا رگ در گوشه جنوب غربي ميدان توپخانه به قورخانه قديم شهرت يافت. باروت كوبي سنگلج=( قورخانه قديم) در دوران سلطنت محمدرضا پهلوي جزو اراضي پارك شهر قرار گرفت. به روزگار محمدشاه اين محله را باروتخانه مي گفتند.
    
    
    3- باروت سازي يوسف آباد: اين باروتخانه به سال 1252 قمري در اراضي شمال تهران و خارج از حصار صفوي بنا شد كه پس از احداث كارخانه باروت سازي مهران از اين بنا به عنوان انبار باروت استفاده مي شد. اين بارو ت سازي همان بنايي است كه اوژن فلاندن تصويرش را كشيده است.
    
    
    4- باروتخانه مهران: جهانگيرخان پسر سليمان خان و برادرزاده منوچهرخان گرجي (ارمني) معتمدالدوله معروف به وزير صنايع كه باغي داشت در خيابان علاءالدوله (فردوسي) در شمال سفارت انگليس به سال 1307 قمري، وزير قورخانه شد. او در اين سمت كارخانه هاي باروت كوبي، كاغذسازي، آسياب بخاري و... خريداري كرد. كارخانه باروت كوبي در اراضي باغ مهران واقع در شمال تهران و در شرق ضرابخانه احداث شد.
    
    پرسه در دارالخلافه: تنها تصوير بازمانده از باروتخانه تهران قديم داريوش شهبازي
    


 روزنامه اعتماد ملي، شماره 565 به تاريخ 3/11/86، صفحه 7 (جامعه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 608 بار



آثار ديگري از "داريوش شهبازي"

  باروتخانه اي كه ديگر نيست
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 10/9/92
مشاهده متن    
  كهن پيوند ري و تهران
داريوش شهبازي*، شرق 4/5/91
مشاهده متن    
  كهن پيوند ري و تهران
داريوش شهبازي*، شرق 4/5/91
مشاهده متن    
  زباله در پناهگاه اميري و كوه هاي شميران
داريوش شهبازي، شرق 13/6/90
مشاهده متن    
  اندوه خانه صداقت / متوليان امور از نگهداشت آثار تاريخي ناتوانند
داريوش شهبازي، شرق 23/5/90
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله محيط و معدن
متن مطالب شماره 1 (پياپي 901)، Winter 2018را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است