|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد86/11/14: حكايت آن ساز هوش ربا
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4548
يك شنبه 28 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 1450 14/11/86 > صفحه 32 (نگاه سوم) > متن
 
 


حكايت آن ساز هوش ربا


نويسنده: رهام وزيري

هنرجويان ساز تار هنوز مشق كتاب اول هنرستان را به پايان نبرده با آوازه تار يحيي آشنا مي شوند و هنوز كتاب دوم تمام نشده است كه به تمامي دل در طنين آن صداي هنوز ناشنيده گم مي كنند.
    
    
    
    استاد يحيي
    تا آن روز كه در خلوت استادي يا در ارائه كنسرتي صدايش را مي شنوند و آنجا تازه اول عاشقي است.
    مي بيني همه آنچه كه تاكنون شنيده اي چيزي نبوده الايك از هزاران! تار يحيي هنوز پس از سال ها كه از مرگ يحيي تارساز مي گذرد، بزرگ ترين نمونه تعالي هنر ساز سازي ايران است.
    ارزش تار يحيي تا بدان پايه است كه حكايت آن امروزه با افسانه هاي زيادي در آميخته است. هم عصران يحيي همه روي در نقاب خاك كشيده اند و تميز دادن سره از ناسره در حكايت تار يحيي كاري دشوار است.اما چه باك كه حتي افسانه هاي اين تار هوش ربا نيز شنيدني و دوست داشتني هستند.
    يحيي برخلاف اسمش از ارامنه اصفهان بوده است. سال مرگش را در متون مختلف، متفاوت روايت كرده اند. براساس اسناد كليساي وانگ اصفهان يحيي با نام اصلي هوانس آبكاريان در سال 1310 وفات يافته است.
    استاد سپنتا در كتابش سال مرگ او را 1312 ذكر كرده است و برخي ديگر نيز سال مرگ يحيي را 1311 عنوان كرده اند. يحيي در زمان مرگ چيزي در حدود 56 سال سن داشته است. عده اي دليل مرگ او را استنشاق مداوم تراشه چوب توت ذكر كرده اند.چه آن كه چوب توت حاوي ماده سمي آرسنيك است و استنشاق گرد ساييده آن در طول زمان مي تواند بيماري هاي تنفسي يا سرطان ايجاد كند.به نوشته مرحوم سپنتا، يحيي در ساخت تار اعجاز مي كرده است و تار يحيي گران ترين و مشهورترين تارهاي دنيا بوده است. اتفاقاتي كه تا امروز نيز تداوم يافته است. امروزه نام يحيي و ساز تار دو واژه تنيده در يكديگر هستند. به گونه اي كه نام يحيي تار خوب و تار خوب نام يحيي را در اذهان اهل موسيقي متبادر مي سازد.
    پدر و عموي يحيي نيز به كار ساخت تار مشغول بوده اند. هوانس آبكاريان يا همان يحيي تارساز كار خود را در دكان نجاري پدرش به نام خاچيك نجارباشي آغاز كرد و پدر اولين استاد پسر شد؛ اما او به سرعت راه خود را از پدر جدا كرد و شاگردي استاد فرج ا... تارساز را برگزيد.
    يحيي در طول دوران زندگي خود در شهرهاي اصفهان، تهران و قزوين سكونت داشته است. استاد جزايري دليل اين نقل و انتقال را شغل اداري يحيي در اداره ماليه عنوان كرده است.
    به شهادت يكي از سازهايش يحيي مدتي نيز به مبارزه مشغول بوده است. در زير سيم گير يكي از تارهايش عكسي از او با تفنگ و قطار فشنگ يافت شده است.
    برخي عقيده دارند كه يحيي اين دوره را در جمع مشروطه خواهان سپري كرده است. سازهايي كه امروز ما به نام تار يحيي مي شناسيم حاصل 10 تا 12 سال آخر عمر كوتاه اما پرحاصل يحيي هستند.
    دوراني كه او ديگر از الگوهاي گذشتگان بهره نمي برد و الگويي را كه امروزه به نام الگوي يحيي مشهور است را، مورد استفاده قرار داد.
    از سازهاي يحيي كه از روي الگوي استاد فرج ا... الگوبرداري شده است، تعداد بسيار اندكي در دسترس است كه به دليل نداشتن مهر باز شناختن آن تنها از گوش استادان فن برمي آيد.
    به گفته استادان سازسازي، استاد يحيي تقريبا در تمام بخش هاي تار نسبت به قدما تغييراتي ايجاد كرد كه حاصل آن شفاف تر شدن صدا، پرطنين تر شدن آن و مضراب خورتر شدن تار است.
    با توجه به مقاومتي كه در ميان استادان هر عصر در برابر تغيير شكل ساز سراغ داريم، مي توان به چيره دستي و تسلط استاد يحيي پي برد كه چگونه اين تغييرات را اعمال كرده و مورد قبول استادان وقت نيز واقع شده است.
    بدون ترديد جدا از صداي ويژه اي كه تار يحيي داشت و دارد، هم عصري او با استادان بي بديلي همچون آقا حسينقلي، درويش خان و كلنل علي نقي وزيري در پذيرش ساز يحيي بي تاثير نبوده است.
    از منظر زيبايي ظاهري، هنوز كه هنوز است، تار يحيي در ميان تار همه اساتيد و حتي آنها كه به بهترين وجه الگوي يحيي را پياده مي كنند براي اهل فن قابل بازشناسي است.به قول يكي از نوازندگان تار، ساز يحيي پري واره اي جدامانده از آسمان است.
    برخي عقيده دارند كه يحيي اولين نفري بود كه تار را با شكل و شمايل امروزين آن ساخت. زماني كه تار به مركز ايران وارد شد تا سال ها پس از آن، تار را به روش سينه اي مي نواختند. يحيي با توجه به تغيير سبك نوازندگي تارهاي خود را با شكل امروزي ساخت كه براي قرار گرفتن روي پا بسيار بهتر بودند. از نظر تعادل تار يحيي يكي از بهترين تارهاي ساخته شده است.
    از منظر صدادهي نيز ساز يحيي بسيار دلنشين است و به قول استادان تار يحيي با هر كوكي خوش مي خواند. بالانس صدا در تار يحيي بي نظير است، به گونه اي كه پرده گرداني روي آن هر نوازنده اي را به شوق مي آورد. به دليل حالت خاص كاسه خرك به گونه اي روي پوست مي نشيند كه در مقايسه با سازهاي دهانه پهن، فشار بيشتري به پوست وارد مي شود. به همين دليل طنين صداي تار يحيي بسيار بيشتر از سازهاي ديگر است. در عين حال بم هم نمي خواند. در مورد تراش كاسه تار يحيي گفته اند كه هنوز هيچ كس نتوانسته درون كاسه را به تميزي و دقت يحيي خالي كرده و تراش دهد. مواردي نيز در خصوص عدد طلايي و ارتباط اندازه دهانه كاسه و نقاره و عمق كاسه در مورد يحيي ذكر شده است كه بيشتر به نظر مي رسد در حيطه همان افسانه ها بگنجد.
    مي گويند صبر و حوصله يحيي در آماده سازي چوب توت راز ماندگاري سازها و طنين خوش صداي آنها است. نقل شده كه يحيي كنده هاي توت را در حاشيه زاينده رود مي بسته تا آب به مرور زمان آوندها را از شيرابه خالي كند. سپس بعد سالي آنها را به نانوايي برده و سالي ديگر كنده ها در كنار تنور نانوايي خشك مي شدند. سالي ديگر نيز در دماي كارگاه سپري مي كردند و آن گاه زير تيشه استاد تارساز قرار مي گرفتند. در روزگاري كه كارساز به انبوه سازي رسيده است، اين حكايت حتي اگر افسانه هم باشد جاي تامل دارد. در تعداد تارهاي يحيي كه امروزه باقي مانده اند هيچ گونه آمار دقيقي وجود ندارد.
    عده اي تعداد آن را در حدود 150 عدد ذكر كرده و عده اي ديگر تعداد تارهاي مهردار يحيي را كمتر از اين عنوان مي كنند. شهرت و كيفيت تاريخي باعث شده است كه بسياري هر تار قديمي را به يحيي نسبت دهند و سودجوياني به دنبال آن باشند تا از اين نمد براي خود كلاهي دست وپا كنند. قيمت تار يحيي امروزه به صورت توافقي تعيين مي شود، اما اكثر اهل فن، آن را افزون بر 20ميليون تومان قيمت گذاري مي كنند.
    البته كمتر كسي پيدا مي شود كه تار يحيي داشته باشد و آن را بفروشد. در هنگام خريد تار يحيي مشورت با استادان صاحب نام بهترين كليد شناخت ساز يحيي واقعي است، داستان گراني تار يحيي حكايت امروز نيست كه از قديم و همان عهد يحيي نيز تارهاي او چند پله گران تر از ديگران بوده اند.
    استاد حسين مسعود در كتاب هنرسازي مي نويسد كه در سال 1312 قيمت تار يحيي 40تومان بوده است. در حالي كه تار ساير استادان آن زمان از 14 يا 15تومان تجاوز نمي كرده است. تارهاي معمولي بي نام و نشان نيز 3 تا 5تومان قيمت داشته اند. يحيي در ابتدا بي مهر مي ساخته، اما تقليد و فروش تار به نام او باعث شد تا سرانجام مهر بيضي يحيي را بسازد و درون كاسه و زير سيم گير را مهر كند.
    او در كارهاي سال هاي 1300 به بعد تاريخ و در برخي محل ساخت را نيز حك مي كرد.
    در اندك بودن تارهاي باقي مانده از يحيي نيز داستاني سينه به سينه نقل شده است. هر ساله آقاحسينقلي و ميرزاعبدا... سفري به اصفهان كرده و از ساخته هاي يحيي آزمون به عمل مي آوردند و تارهاي ساخته شده اش را براي خود و شاگردان خريداري مي كردند. مي گويند هر سازي كه مورد قبول و پسند اين دو استاد نبوده توسط يحيي شكسته شده و به عنوان هيزم زير اجاق قرار داده مي شد.به همين دليل هر آنچه كه از استاد يحيي به يادگار مانده است، قابل اعتنا و خوش آواز است. بخش آخر اين داستان نيز ممكن است در طول نقل شدن سينه به سينه به آن افزوده شده باشد.
    هم اكنون گروهي از استادان هستند كه اعتقاد دارند صداي تارهاي جديد در آينده بسيار بهتر از تار يحيي خواهد شد. چه آنكه بخشي از صداي ساز در گذشت ايام و به دليل قديمي شدن آن بيرون مي آيد. از ساخت آخرين سازهاي يحيي نزديك به 75سال مي گذرد و به همين دليل اين سازها اكنون به اوج بلوغ صدادهي خود رسيده اند.
    از اين رو است كه گفته مي شود صداي تار برخي استادان امروزي 80 سال ديگر بسيار بهتر از صداي امروزي تار يحيي خواهد شد. اين موضوع به هيچ عنوان از ارزش تار يحيي نخواهد كاست چه آنكه تارهاي خوب امروزي همگي از روي تار يحيي ساخته مي شوند و كمتر استادي را مي توان يافت كه الگوي يحيي را انتخاب نكند.
    تار يحيي اگرچه اشرف تارها است و صدايي بي بديل دارد اما تنها زير دست و پنجه استادان است كه جادوي تار يحيي در برابر ديگر تارها پديدار مي شود كه گر انگشت سليماني نباشد، چه خاصيت دهد نقش نگيني...
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 1450 به تاريخ 14/11/86، صفحه 32 (نگاه سوم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1172 بار



آثار ديگري از "رهام وزيري "

  وقتي اپل راه خودش را مي رود
رهام وزيري، دنياي اقتصاد 21/6/92
مشاهده متن    
  آي فون 5 پشت سد اپل!
رهام وزيري، دنياي اقتصاد 30/6/91
مشاهده متن    
  بيانيه سينمايي در ستايش محيط زيست / نگاهي به «رويداد» جديدترين ساخته نايت شيامالان
رهام وزيري، دنياي اقتصاد 6/5/87
مشاهده متن    
  فرهاد و صنعان و ديگر «هيچ» / گزارشي از جديدترين نمايشگاه پرويز تناولي در تهران
رهام وزيري، دنياي اقتصاد 3/5/87
مشاهده متن    
  خسرو شكيبايي به خاطره ها پيوست / درگذشت بازيگر محبوب تئاتر و سينما
رهام وزيري، دنياي اقتصاد 29/4/87
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه تعليم و تربيت
متن مطالب شماره 4 (پياپي 136)، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است