|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران86/12/11: موسيقي، لالايي تاريخ در گهواره نيمروز
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7065
سه شنبه 31 ارديبهشت 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3874 11/12/86 > صفحه 11 (ايران زمين) > متن
 
 


موسيقي، لالايي تاريخ در گهواره نيمروز


نويسنده: عليرضا سنچولي


    موسيقي سنتي سيستان و بلوچستان يادگاري از ادوار مختلف تاريخي است كه فرهنگ و تمدن كهن ايران باستان را در اين گوشه از سرزمين آريايي تداعي مي كند.
    طنين موسيقي سنتي و مذهبي سيستان و بلوچستان از شمال گرفته تا جنوب ياد آور خاطره هاي خوش و تلخي است كه برگرفته از احساسات پاك و دلنشين مردم غيور و مرزدار كشورمان در اين نقطه از ايران زمين است.
    امروزه نام و آوازه مردمان سيستان و بلوچستان نه تنها در ايران باستان بلكه در دنيا پيچيده و هر بيننده و شنونده اي را به دريايي از فرهنگ و تمدن اصيل رهنمون مي سازد.
    سيستان و بلوچستان، سرزميني كه تاريخ نيز از وجود اين ديار سر خوش و شادمان بوده و بر خود مي بالد مردماني سختكوش، مؤمن، متعهد به نظام اسلامي را در خود جاي داده كه گوشه گوشه اش بوي فرهنگي اصيل برگرفته از گذشتگان را مي دهد.
    بي گمان، تهيه ده ها و صدها گزارش از فرهنگ و تمدن كهن سيستان و بلوچستان تنها بخشي از آوازه چنين سرزميني را بر همگان آشكار مي سازد.
    مجموعه اقوام ساكن در استان به همراه سنن و شيوه خاص زندگي با الگوي سكونت، آداب و رسوم ويژه و اعياد و مناسبت ها برخي از جاذبه هاي چشم نواز استان است.
    آري، بي گمان از موسيقي سيستان و بلوچستان كه تداعي كننده احساسات دروني مردمان اين خطه است تاكنون كمتر سخن به ميان آمده است.
    مردمان سيستاني و بلوچ در شمال و جنوب سيستان و بلوچستان با خلاقيت و هنر خود كه برگرفته از ذوق و سليقه آنان است نواها و ترانه هاي به ياد ماندني را مي سرايندو مي نوازند.
    موسيقي سيستان و بلوچستان از جمله هنرهايي است كه به جهت شرايط خاص استان شاخص تر از ديگر استان ها بوده است.
    شمال استان يعني سيستان كه آوازه اش با هامون و آثار باستاني و فرهنگ و هنر اصيل منحصر به فرد آن بر هيچ كس پوشيده نيست، مردماني هنرمند را در خود جاي داده كه بررسي زواياي مختلف آن هر بيننده و شنونده اي را سرمست مي كند.
    سرزمين سيستان كه روزگاري محل هنرنمايي پهلوان ايران زمين يعني رستم دستان بود اين روزها نيز رستم زاده هاي بسياري را در خود جاي داده كه در عرصه هاي مختلف همچون وي، مي درخشند.
    و اما در جنوب سيستان و بلوچستان كه شهرستان هاي خاش، ايرانشهر، سراوان، نيكشهر، چابهار، كنارك و سرباز را شامل مي شود مردماني خونگرم، دريادل، هنرمند و خلاق از آن ميزباني مي كنند.
    بلوچ ها يكي از اقوام اصيل و شناخته شده ايراني هستند، كه به زبان بلوچي كه از نزديك ترين خويشاوندان زبان فارسي است، سخن مي گويند.
    وجود فرقه ها و مذاهب مختلف و همزيستي مسالمت آميز آنان در كنار يكديگر، آداب و سنن مختلف، طبيعت بكر، تاريخ كهن و هنرهاي دستي، خود سندي از تنوع و زيبايي استان است كه بايد ديد و قضاوت كرد.
    در مجالس عزاداري نيز مردم شيعه و سني استان با توجه به گرايش هاي ديني و مذهبي حضوري پررنگ داشته و پيوندي محكم را به نمايش مي گذارند.
    سازهايي مانند قيچك، رباب، بنجو، تنبورك، دهلك، دو نلي، چنگ، سيمرغ و سازهاي ضربي همچون طشت و كوزه مخصوص منطقه بلوچستان است.
    * قيچك، يكه تاز ميدان بلوچي
    نام ديگر قيچك سرود يا سروز است. به قيچك نواز، سرودي مي گويند. اين ساز شبيه كمانچه است با اين تفاوت كه كاسه اي به بزرگي كاسه تار و دسته اي كوتاه دارد. هنگام نواختن روي زانو يا زمين قرار مي گيرد و آرشه يا كمانك به طور افقي با سيم ها تماس دارد. قيچك را معمولاً در بلوچستان مي سازند، طنين خوشايندي دارد و در آهنگ هاي بلوچي يكه تاز ميدان است. صداي آن وسعت زيادي دارد به همين دليل به عنوان مناسب ترين ساز براي اجراي موسيقي هاي شاد و غم انگيز انتخاب مي شود. از نظر كاركرد و قدرت اجراي آهنگ هاي مختلف مي توان قيچك را با ويلن مقايسه كرد.
    رسول بخش زنگشاهي، يكي از قيچك نوازان مطرح ملي و بين المللي خطه سيستان و بلوچستان است كه اين هنر را به صورت موروثي از پدر آموخته و بارها و بارها با حضور در مراسم مختلف ملي و استاني سعي در معرفي موسيقي سنتي كشور و استان داشته است.
    استاد زنگشاهي در گفت و گويي كوتاه و شنيدني با ما مي گويد كه متولد ۱۳۲۰ در سيستان و بلوچستان است و هنر نوازندگي را از سن ۱۴ سالگي نزد پدر خود فرا گرفته است.
    زنگشاهي مي گويد: هنر نوازندگي قيچك نسل به نسل در ميان قوم و طايفه ما وجود داشته و به نسل ديگر منتقل مي شود.
    به گفته وي، قيچك در زبان بلوچي، سرود نام دارد و بااشعار حماسي اجرا مي شود.
    او مي گويد: ساز قيچك به همراه اشعار مورد نظر بيشتر در مراسم هاي جشن و عروسي كاربرد داشته و از استقبال خوبي نيز برخوردار است.
    به گفته وي، قيچك مهم ترين و اصيل ترين ساز در ميان ديگر سازها در بلوچستان است.
    وي خاطر نشان كرد: تاكنون در مراسم هاي مختلف داخلي و خارجي اجراي برنامه داشته و از وي براي اجرا در برخي كشورهاي اروپايي از جمله سوئد و آلمان نيز دعوت شده است.
    هم اكنون چندين شاگرد نزداستاد زنگشاهي در حال فراگيري نواختن قيچك هستند.
    * تنبورك، پهلوان موسيقي عرفاني
    تنبورك يكي ديگر از آلات موسيقي سيستان و بلوچستان است كه شباهت زيادي به سه تار دارد. در نوع موسيقي حماسي تنبورك نواز را پهلوان و در موسيقي عرفاني و صوت تنبورك نواز به تنبوركي مشهور است.
    بيشتر محققان و كارشناسان موسيقي بلوچستان در اين كه رباب را از نظر اصالت منطقه اي در رديف قيچك و تنبورك بگذارند، ترديد دارند اما با توجه به اين كه رباب در نوع موسيقي عرفاني ابزار اصلي است و اجراي مراسم مولودي و موسيقي عرفاني نيز در پيرآباد سراوان بيش از ۷۰۰ سال قدمت دارد. مي توان رباب را جزو ادوات اصيل موسيقي عرفاني بلوچستان به شمار آورد. اين ساز شباهت زيادي با سه تار دارد البته رباب بلوچي ۱۸ تار دارد و طريقه گرفتن و نواختن آن مانند تنبورك است.
    * بنجو، سري زخمي بر زانوي نواختن
    يكي ديگر از ادوات موسيقي بلوچستان بنجو است كه صداي شلوغ و رسايي دارد. به هنگام نواختن، يك سر آن را روي زانو و سر ديگرش را روي زمين مي گذارند و با دست راست با مضراب، زخمه مي زنند و با دست چپ يكي از دكمه هاي فلزي را فشار داده تا ميله متصل به دكمه سيم ها را قطع كند و پرده را تغيير دهد و با كم و زياد كردن فشار انگشتان روي دكمه ها هر نت طنين خاصي پيدا مي كند.
    * دونلي، سازي كه در بمپور به خاك مي رود
    ني از ديگر ابزارهاي موسيقي بلوچستان است كه صداي سوزناك و غم انگيز دارد، ني از چوب ني ساخته مي شود. نوازنده آن را نلي مي گويند و در موسيقي گواتي نيز از ني استفاده مي شود. علاوه بر نوازندگي تك ني در بلوچستان دو ني نيز نواخته مي شود كه به آن دو نلي مي گويند. در حال حاضر تنها نوازنده دو ني در ايران كه در جشنواره پارسال و امسال جايزه ويژه جشنواره فجر را دريافت كرد، استاد پير «شير محمد اسپندار» اهل بمپور ايرانشهر است و متاسفانه شاگردي كه كار وي را دنبال كند، ندارد.
    بلوچستان اساتيد متعددي در رشته هاي مختلف موسيقي به دنيا معرفي كرده كه زبانزد تمامي
    علاقه مندان به اين هنر هستند.
    هنرمند استاد شير محمد اسپندار و همچنين استاد موسي بلوچ برخي از نوازنده هايد دو نلي دنيا هستند كه در اين خطه سكونت دارند.
    اجراي موسيقي اين استادان در بخش دو نلي در مراسم استاني، كشوري و حتي بين المللي طرفداران زيادي را پيدا كرده است.
    * دوكر، كوبيدن بر پوست ضخيم زندگي
    دوكر را دهل نيز مي گويند. اين وسيله هميشه گروه را همراهي مي كند و از اين جهت ضرب را به خاطر مي آورد، ولي با اين تفاوت كه ضرب را از يكسو مي نوازند و دوكر را از دو طرف با ضربه هاي محكم بر پوست ضخيم مي كوبند. دوكرنواز را دوكري مي گويند.
    * طشت و كوزه، طنين آهنگي در خاطره تاريخ
    طشت و كوزه از سازهاي قديمي بلوچستان است كه هم اكنون رو به فراموشي مي رود و به ندرت مورد استفاده قرار مي گيرد. البته چند سالي است كه مجدداً از سوي گروه ماشاءالله بامري در ايرانشهر مورد استفاده قرار مي گيرد.
    * سيمرغ، سازي تازه از قله قاف موسيقي بلوچستان
    سيمرغ سازي است كه به تازگي از سوي استاد جمعه، در سراوان ساخته شده كه صداي آن تركيبي از صداي رباب، بنجو و تنبورك است.
    نعت و غزل يا همان موسيقي عرفاني بلوچستان يكي از هنرهاي اقوام بلوچ است كه در آن اشعار عرفاني از مولانا، حافظ، جامي، خسرو دهلوي، شيخ عثمان مروندي معروف به قلندر لعل شهباز و اشعار عرفا و شعراي محلي سراوان كه اكثراً از بزرگان روستاهاي پير آباد و دهك هستند، به كار مي رود.
    * موسيقي هاي رايج در سرزمين نيمروز
    صوت و نازينك نوعي موسيقي با آهنگ هاي شاد و نشاط انگيزاست كه با ترانه و آواز همراه مي شود.
    ترانه هاي همراه اين موسيقي متنوع بوده و پيرامون مفاهيم عاشقانه و زيباي طبيعت و حكايت ازشور و نشاط عشق و جواني دارد.
    موسيقي حماسي كه دراصطلاح محلي موسيقي پهلواني گفته مي شود، در واقع بيان تاريخ و وقايع تاريخي و حماسي بلوچستان است.
    موسيقي درماني نيز كه در اصطلاح محلي به آن گواتي مي گويند، براي درمان بيماري هاي روحي به كار مي رود.
    موسيقي سهت يكي ديگر از انواع موسيقي است كه از سوي زيور آلات زنان بلوچ نواخته مي شود.
    * موسيقي، تعلق خاطر سيستان و بلوچستان
    زيبا ترين احساسات عرفاني و عميق ترين دردهاي اجتماعي و شورانگيزترين داستان هاي حماسي را هنرمندان سيستاني و بلوچ با زبان موسيقي بيان مي كنند زيرا كه سيستاني و بلوچ تعلق خاطر شديدي به موسيقي بومي دارند.
    
    


 روزنامه ايران، شماره 3874 به تاريخ 11/12/86، صفحه 11 (ايران زمين)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 785 بار



آثار ديگري از "عليرضا سنچولي"

  آب و آباداني در سيستان و بلوچستان
عليرضا سنچولي، ايران 1/8/86
مشاهده متن    
  دهانه غلامان، تنها شهر هخامنشي ايران باستان
عليرضا سنچولي، ايران 27/6/86
مشاهده متن    
  لزوم ريشه كني بيماري سل در سيستان و بلوچستان
عليرضا سنچولي، ايران 25/5/86
مشاهده متن    
  سيستان و بلوچستان بهشت طبيعت و تاريخ
عليرضا سنچولي، ايران 31/4/86
مشاهده متن    
  گزارش «ايران» از مشكلات مردم سيستان وبلوچستان پس از سيلاب هاي مكرر يك ماه اخير: سيل زدگان چشم انتظار كمك هاي مردمي
عليرضا سنچولي، ايران 13/4/86
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مطالعات محيطي هفت حصار
متن مطالب شماره 26، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است