 
|
ادبيات قديم ايران در سالي كه گذشت /هزار باده ناخورده...
نويسنده: محمد صادقي
نويسندگان و پژوهشگران ايراني در سالي كه چند روزي بيشتر به پايان آن باقي نمانده است، توجه خاصي به ادبيات ايران در دوران قديم داشتند.
محمد رضا شفيعي كدكني همچنان كه كار تصحيح مجموعه آثار عطار نيشابوري را ادامه مي دهد، «قلندريه در تاريخ» را نيز راهي بازار كتاب ايران كرد و در گامي ديگر، كتاب «زمينه اجتماعي شعر فارسي»، برگزيده يي از آثار (از كتاب ها، دست نوشته ها و...) را در يكجا گردآوري كرده كه شامل بخش هاي گوناگوني چون مباحثي پيرامون شعر كلاسيك فارسي، مباحثي پيرامون صور خيال در شعر فارسي، مباحثي پيرامون شعر سنايي، انوري، حافظ و... است و از سوي نشر اختران به چاپ رسيده تا به اين شكل استاد شفيعي كدكني در شمار پركارترين نويسندگان ايراني قرار بگيرد.كتاب «انسانم آرزوست»، برگزيده و شرح غزليات مولانا هم كه به وسيله بهاء الدين خرمشاهي و موسسه انتشارات نگاه پديد آمد، برگزيده 400 غزل شاد و شيرين از ميان بيش از 3000 غزل دلاويز و شوق انگيز مولانا است كه البته در مورد ويژگي هاي غزليات و ساختار اين گزينه و معيارهاي انتخاب غزل ها در كتاب توضيح داده شده و قابل توجه است، اما معرفي هاي هر چند كوتاه مولانا و شمس تبريزي در پيشگفتار (كه ضرورت چنداني در تكرار آن در هر اثري ديده نمي شود،)، و داستان اين مقدمه نويسي ها خود جاي پرسش دارد، و گويي اين مقدمه ها را پاياني نيست....
نكته سنجي شاعران فارسي زبان با در نظر گرفتن خصوصيات و ويژگي هاي گل ها و گياهان و اينكه در طول قرن ها، تشبيهات و استعارات فراواني از گل و گياه پديد آورده اند و گاهي براي بيان مطلبي سربسته نيز از اين راهكار بهره مي برده اند، توجه بهرام گرامي را جلب كرده تا وي به همت انتشارات سخن كتاب «گل و گياه در هزار سال شعر فارسي» را منتشر سازد. در اين كتاب، آثار 146 شاعر فارسي زبان در طول هزار سال، از آغاز شعر فارسي تا عصر مشروطيت بررسي شده است و شرح و معني همه ابيات مربوط به گل و گياه در ديوان حافظ هم در اين كتاب آمده است. اما اينكه تلاش نويسنده كتاب تا چه اندازه توانسته به رازگشايي يا ابهام زدايي از شعر و ادب رازآلود فارسي بينجامد يا دريچه يي بگشايد، نكته يي است و بهتر است مورد ارزيابي دقيق اهل فرهنگ، ادب و انديشه قرار گيرد.
كتاب ديگري هم كه مي توان به آن پرداخت، «زبان، فرهنگ و اسطوره»، دربردارنده شماري از مقالات و نوشته هايي است كه طي چندين سال در نشريات مختلف به قلم ژاله آموزگار به چاپ رسيده و در شش بخش (1- زبان، خط و ادبيات 2- تاريخ و فرهنگ 3- اسطوره ها 4- ترجمه سنگ نوشته ها و متون فلسفي و كلامي 5- بزرگداشت بزرگان 6- نقد كتاب ها) سامان يافته است.
انتشار مجموعه متن هاي پيشينه داستاني شامل متن داستان هاي قديم فارسي، به ويژه داستان هاي عاميانه با روش علمي و تحقيقي همراه با فهرست هاي گوناگون، زير نظر استاد ايرج افشار و با پشتيباني نشر چشمه هم از كارهايي است كه انجام شده و «هفت كشور و سفرهاي ابن تراب» به كوشش ايرج افشار و مهران افشاري، از همين مجموعه به شمار مي آيد. نشر چشمه، «مثنوي مخزن الاسرار» را نيز با تصحيح و شرح ناصر نيكوبخت منتشر كرده، در اين تصحيح كوشش شده تا به نكته هايي كه در تصحيح هاي گذشته ديده نشده پرداخته شود، تا سرانجام شرح و تصحيح بهتري فراهم آيد.
همچنين مي دانيم از انتشار نخستين برگردان «هزار و يك شب» (آنتوان گالان،پاريس،1704) تا امروز سيصد سال و از نخستين برگردان فارسي آن (عبداللطيف تسوجي، تبريز،1223 شمسي) بيش از 160 سال مي گذرد. از مجموعه برگردان جديد هزار و يك شب، كه آماده سازي آن يازده سال به طول انجاميده (به وسيله ابراهيم اقليدي و براساس نسخه هاي عربي) تاكنون نشر مركز شش عنوان (داستان هاي سفر دريايي ها، حكايت دلگشاي پرندگان و حيوانات، داستان هاي سفر - سفر به ناكجا-، پريانه ها1، پريانه ها2 و از عشق و پارسايي) را راهي بازار كتاب ايران كرده است. اين نكته را هم بيفزايم كه انتشارات كتاب پارسه، «هزار و يك شب» را براساس نسخه عبداللطيف تسوجي با ويراستاري سودابه مبشر منتشر كرده است. «گلشن راز» با مقدمه، تصحيح و توضيحات صمد موحد، نيز از سوي انتشارات طهوري منتشر شده و فهرستي از اصطلاحات، لغات و تركيبات گلشن راز را در بردارد و.... «عارف جان سوخته»، نام كتاب ديگري است (از انتشارات نيلوفر)، نوشته نهال تجدد (برگردان از مهستي بحريني) كه به داستان شورانگيز زندگي مولانا مي پردازد و روايتي داستان گونه از سرگذشت جلال الدين محمد ارائه مي دهد. نهال تجدد نويسنده ايراني است كه آثار خود را به زبان فرانسه مي نويسد اما زبان مادري را نيك مي داند و به اين ترتيب توانسته از منابع فارسي بهره مند شود و شرح حالي از مولوي پديد آورد... و ديگر اينكه، به رويدادهاي تاريخي زمان او نيز اشاره داشته است.در سال 1386 كتاب هاي فراواني و در موضوع هاي گوناگون به بازار كتاب ايران آمده است و كتاب هاي زيادي هم به موضوع ادبيات قديم (يا كلاسيك) ايران پرداخته اند كه در اين مجال كوتاه تنها مي توانستم از برخي نام ببرم. ادبيات قديم ايران گنجينه ارزشمندي است كه براي ما به يادگار مانده است، بخش هايي از آن به كار امروز ما مي آيد و بخش هايي از آن نيز چندان به كار امروز ما نمي آيد، بازانديشي و بازبيني در ادبيات گذشته سرزمين مان و نگاه ژرف و انتقادي به آن نياز امروز ماست، و اين سخن تازه يي نيست اما شايد هنوز به ضرورت آن پي نبرده باشيم.
ادبيات قديم ايران در سالي كه گذشت /هزار باده ناخورده... محمد صادقي
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 253 بار
|
فهرست نشريات
