|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد87/1/18: نشانه شناسي يك سنت باستاني /سيزده بدر: عبور از تحريف ها و تهمت ها
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4337
دو شنبه 19 فروردين 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 1643 18/1/87 > صفحه 8 (گزارش اجتماعي) > متن
 
      


نشانه شناسي يك سنت باستاني /سيزده بدر: عبور از تحريف ها و تهمت ها


نويسنده: محمد بقايي (ماكان)


    سالياني است كه ديگر نامي از «سيزده بدر» در تقويم ها نيست و به جاي آن عنوان «روز طبيعت» را نشانده اند.اما همه روزهاي سال روز خدا و روز طبيعت است. طبيعت يعني هر آنچه در خارج از ذهن عينيت دارد. اين چه ربطي به بهار و زمستان دارد؟ همه عالم در همه زمان ها طبيعت است. از اين رو است كه عارفان طبيعت يا به بيان ديگر عالم را جلوه گاه خداوند مي دانند. اين تجلي گاه الزاماً در آغاز بهار نيست. نمي توان اين جلوه گاه را ناآگاهانه در ايامي خاص محدود كرد. بي سبب نيست كه اسپينوزا فيلسوف و عارف هلندي قرن هفدهم مي گويد:«طبيعت و خداوند پشت و روي يك سكه هستند.»
    
    تغيير نام «سيزده بدر» سر در عدم آگاهي داشته است. متاسفانه سيزده نوروز- يكي از خجسته ترين آيين هاي ايراني- بيش از ديگر آيين هاي ملي ما مظلوم افتاده است .«روز طبيعت» به هيچ روي مبين بار معنايي «سيزده بدر» نيست كه از آيين هاي بسيار پرمحتواي وابسته به نوروز است.
    
    اين جشن ذاتاً حامل بيشترين شور و نشاط و سرور در ميان ديگر آيين ها است .
    
    تاملي دقيق در تاريخ همه جوامع از جمله تاريخ كشورمان نشان مي دهد كه شادي و نشاط عنصر اصلي پيشرفت و ترقي در همه زمينه ها به خصوص فرهنگ و اقتصاد بوده است. نمونه بارز آن ايامي است كه ايرانيان از هر عاملي براي ايجاد شادي و نشاطي معقول در زندگي خود بهره مي گرفتند و به همين سبب در شمار جوامع خلاق و پيشرو بوده اند: آن زمان كه دموكريتوس «نيزه مرد پارسي» را به عنوان نماد قدرت و «اقليم پارس» را به نشانه آبادترين ملك مي ستود. شادي نزد ايرانيان باستان چندان اهميت داشته كه در سرلوحه اغلب كتيبه هاي هخامنشي، آفرينش شادي برابر با آفرينش زمين و آسمان دانسته شده است.
    
    
    
    
    شادي در تمامي آيين هاي ايراني عبارت است از شور و سرزندگي كه حاصل صفاي باطن و تنوير روح از طريق ارتباط با مبداء آفرينش است نه از خود بي خود شدن و فراموش كردن جهان و آنچه در او است.
    
    شادي هاي مكتوم در آيين «سيزده بدر» يكي از نمادي ترين اعمالي است كه در تعظيم به خالق جهان مي توان يافت: يعني شادي حاصل از افكار و انديشه هايي والاكه نه تنها ميانه يي با نحوست ندارد، بلكه حكايت از جوهر زندگي دارد و اين مفهومي است كه فقط در عبارت «سيزده بدر» - كه شرح آن خواهد آمد- قابل فهم مي شود. سيزده نحس نيست تا آن را «در» كنند. اين كلمه در تركيب «سيزده بدر» به معناي «خارج كردن» ، «بيرون كردن» يا «در كردن» نيست، بلكه مقصود از «در» دشت و دره است: چنانكه در تركيباتي مانند «كبك دري» و «در و دشت».
    
    ببيني در و دشت رنگين شده
    
    نكوتر زصورتگر چين شده1
    
    بنابراين سيزده بدر يعني رفتن به در و دشت كه به هيچ روي ربطي به در كردن نحوست ندارد، زيرا اصولاً در فرهنگ ايراني و بالمآل در آيين سيزده نوروز صحبتي از نحوست نمي شود.
    
    نياكان ما عدد سيزده را به دلايل استوار- كه گفته خواهد آمد- فرخنده و خوش يمن مي دانستند.
    
    غربيان نيز عدد 13 را بنا به دلايل متعدد نحس مي دانند كه مهم ترينش سر در داستان يهوداي خائن دارد كه يكي از دوازده حواري مسيح بود. او چنان كه معروف است با دشمنان وي قرار گذاشت كه در قبال دريافت 30 سكه نقره، مسيح را تسليم آنان كند. يهودا براي آنكه مسيح را به آنان بشناساند طبق قرار قبلي يكراست به سويش رفت و او را بوسيد. دشمنان به اين ترتيب دانستند كه از آن سيزده تن كدام يك مسيح است. بعد هم او را به صليب كشيدند.( به روايت مسيحيان اين گونه است اما دين ما مصلوب شدن حضرت عيسي را مردود دانسته است)
    
    او سيزدهمين كسي بود كه به حلقه و جرگه مسيح و شاگردانش درآمد. به اين جهت مسيحيان عدد سيزده را نحس مي دانند. عقايد مذكور در بين ديگر اقوام هم رواج يافت تا حدي كه بسياري از مردم كرد بعد از عدد 12 مي گويند «زياده» و عدد سيزده را حتي به زبان نمي آورند. ولي در فرهنگ ايراني هيچ نشاني از اين مفهوم در مورد عدد سيزده يا حتي در مورد ديگر اعداد نيست، زيرا اصولاً فرهنگ اصيل ايراني فرهنگي شاد است كه به زندگي لبخند مي زند و حتي هر آنچه را كه در قلمرو امور منفي است درنهايت قابل پذيرش و اصلاح اعلام مي كند.
    
    ابوريحان بيروني در كتاب معروفش، آثارالباقيه، آنجا كه از نياكانش، مردم ايران باستان، سخن مي گويد به روزهاي سال اشاره مي كند و درباره سيزدهم فروردين مي نويسد ايرانيان باستان هر روز از ماه را نامي مي خواندند و سيزدهمين روز هر ماه «تير روز» ناميده مي شود و «تير» نام فرشته يي عزيز و نام ستاره يي بزرگ و نوراني و خجسته است.
    
    بنابراين «تير روز» يعني سيزدهمين روز از هر ماه نمي تواند براي ايرانيان نحس بوده باشد: به خصوص كه براساس اساطير ملي ايرانيان، در اين روز سرحد ايران و توران با تيري كه از كمان آرش پريدن مي گيرد معلوم مي گردد و آن چنين است كه ميان افراسياب- كه بر شهرهاي ايران مسلط شده بود- و منوچهر كه در قلعه تركستان متحصن گرديده بود صلح مي افتد و اين دو موافقت مي كنند كه قدراندازي از لشكر منوچهر با همه توان خود تيري بيندازد و هر جا كه آن تير فرود آمد، مرز دو كشور تعيين شود. آرش تيري از قله دماوند باشكوه مي افكند كه در كنار جيحون دلنواز فرود مي آيد و به اين ترتيب محدوده سرزميني فرحبخش و خجسته به نام ايران در «تير روز» از تيرماه كه آن را «تيرگان» مي خوانند از محنت و غم رهايي مي يابد و به سرور و شادكامي پاي مي گذارد. به همين سبب نه تنها در سيزدهم اين روز جشني برپا مي شود كه همچون نوروز و مهرگان و ديگر اعياد خجسته و مبارك است، بلكه اصولاً عدد سيزده يادآور روزي مبارك در فرهنگ ايراني مي شود. اينها دليلي است بر اينكه عدد سيزده نمي توانسته براي ايرانيان بديمن و نحس باشد. دليلي است بر اينكه سيزدهمين روز هر ماهي از جمله فروردين نمي تواند نامبارك باشد. بنابراين اصلاً خرافه يي به نام نحوست سيزده وجود ندارد تا بخواهند آن را بزدايند، بلكه بايد حقيقت اين سنت را كه به سهم خود حافظ تماميت ارضي ماست بيان دارند كه نمي دارند. خرافه زدايي در اين است كه اين خرافه وارداتي را از آيين باشكوه سيزده نوروز بزدايند.
    
    ولي ساده انديشي است اگر بپنداريم سنت هايي از اين دست را مي شود با تحريف و جعل اكاذيب از ذهن جمعي زدود. اينها روزها و ايام ساختگي نيستند كه ريشه در مردم نداشته باشند و به بادي بروند. در آيين «سيزده بدر» كه از سنت هاي ارزشمند ايراني است رمز و رازهاي بسيار نهان است كه جملگي حكايت از توجه و دلبستگي انسان به خالق جهان طبيعت و ستايش از آفريده هاي او دارند. بررسي همه دقايق اين آيين در يك مقالت كوتاه ميسر نيست ولي اين قدر مي بايد گفت كه يكي از ويژگي هاي آن يادآوري به هستي آمدن انسان است، يا به قول اقبال روز «ميلاد آدم» است، زماني كه «عشق» از تماشاي انسان تازه به هستي آمده چنان عنان اختيار از كف مي دهد كه نعره برمي آورد و «حسن» از لذت ديدارش به لرزه مي افتد:
    
    نعره زد عشق كه خونين جگري پيدا شد
    
    حسن لرزيد كه صاحب نظري پيدا شد
    
    فطرت آشفت كه از خاك جهان مجبور
    
    خودگري، خودشكني، خودنگري پيدا شد
    
    انسان ايراني كه سبزه گره زدن در «سيزده بدر» به ياد اوست داراي چنين ويژگي هايي است. طبق افسانه هاي ايراني اين انسان از نژاد كيومرث است كه به معناي «جاندار ميرا» است. او نخستين انساني است كه از عالم مينو بر زمين فرستاده شد. كيومرث زماني كه در جهان مينو بود ناميرا بود، ولي بر زمين آمد تا دين اخلاقي خود را به اورمزد ادا كند و ياور وي باشد. اهريمن از وجود كيومرث آگاه مي شود و ماده ديوي را مامور مي كند تا او را مسموم سازد. كيومرث در سي سالگي از جهان مي رود و از كالبدش فلزات سودمند پديد مي آيد. از تخمه او زر آفريده مي شود و در دل زمين، جاي مي گيرد. پس از چهل سال از اين تخمه دو ساقه ريواس به هم پيچيده مي رويد - چندان به هم پيچيده كه نمي شد يكي را از ديگري بازشناخت. اين دو گياه اندك اندك به شكل انسان درمي آيند.گره زدن سبزه در سيزده نوروز و متصل كردن دو گياه به يكديگر تلميحي است به اين واقعه و اشارتي به دو ساقه ريواس كه بدل به انسان شدند. از اين روست كه در ايران باستان دختران و حتي پسران نزديك به سن ازدواج بايد سبزه ها را طوري به هم گره مي زدند كه تا هنگام پژمردن هرگز از هم باز نشوند. يكي ديگر از رسوم درخور تامل سيزده نوروز اين است كه سبزه نوروزي و ماهي هفت سين را از محيط بسته خانه خارج كرده و آنها را به محيط واقعي شان بازمي گردانيم تا از اصل خويش دور نمانند.
    
    آنچه متعلق به طبيعت است بايد دوباره در چرخش حيات و در دور جاودان قرار گيرد و اين اشارتي است به حيات مستعار آدمي كه از خاك برآمده و در خاك مي شود.در كتاب هاي تاريخ مي خوانيم كه در روزگاران گذشته، بيست و پنج روز پيش از نوروز، دوازده ستون از خشت خام درست مي كردند و بر هر ستون يكي از حبوبات نظير گندم، جو، برنج، باقلا، ارزن، عدس، ذرت، لوبيا، نخود، كنجد و ماش مي كاشتند. ابوريحان در آثارالباقيه مي گويد: هر شخصي از راه تبرك به اين روز، در طشتي جو مي كاشت. سپس اين انديشه در ايرانيان پايدار ماند كه آنچه از طبيعت اخذ كرده اند به طبيعت بازگردانند. اين يعني درآميختن هستي خويش با طبيعت، يعني استقبال از حيات و آشتي با زندگي.
    
    ايرانيان باستان در روز سيزدهم نوروز كه جشن هاي نوروزي را به پايان مي بردند با بيرون رفتن از خانه و عزيمت به در و دشت خود را بر بنياد اعتقادشان به ارواح مي نماياندند و با شادي خود آنان را شاد مي كردند. حركت به سوي طبيعت فرح انگيز در حقيقت مبين سپاس شان از خداوند بود كه بار ديگر طراوت و نشاط و خرمي را به آنان هديه كرد يعني اصل حيات را مي ستودند و به اين ترتيب با رفتار و اعمال شان نشان مي دادند كه زندگي براي شاد زيستن است و براي پند گرفتن از رمز و راز بهار كه اگر به چشم جان بنگريم كتاب معرفت حق است.
    
    سيزده فروردين روز رهايي از چنگال اهريمن است. در اين روز خجسته بايد پنجره ها را گشود، چرا كه زمين و زمان روز ميلاد انسان را جشن مي گيرند.
    
    پي نوشت:
    
    1- فردوسي
    


 روزنامه اعتماد، شماره 1643 به تاريخ 18/1/87، صفحه 8 (گزارش اجتماعي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1176 بار
    



آثار ديگري از "محمد بقايي (ماكان)"

  بهاي «دالايي لاما» بودن
محمد بقايي (ماكان)، شرق 15/10/93
مشاهده متن    
  از خودي تا بي خودي / بررسي تطبيقي انديشه هاي اقبال لاهوري
محمد بقايي (ماكان)، همشهري 6/2/85
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه رشد تكنولوژي آموزشي
متن مطالب شماره 7 (پياپي 9707)، بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است