 
|
آيينه شكسته
نويسنده: محمد صادقي
ژان پل سارتر، در جايي آورده است: «ديگري: دوزخ همين است» حق نيز همين است كه اين فيلسوف بزرگ روزگار ما گفته است. در راستاي چشم انداز سارتر و ديگر فيلسوفان اگزيستانسياليست (اعم از الهي و الحادي) به سخني از ابوسعيد ابوالخير برخوردم كه هزار سال پيش از سارتر بر زبان آورده است: آنجا كه توئي توست، دوزخ آنجا است و آنجا كه تو نيستي، بهشت همان جا خواهد بود. 1
هر چند نگرش ژان پل سارتر و ابوسعيد ابوالخير تفاوت فراواني با هم دارد ولي هر دو نگاه جاي انديشيدن بسيار دارد. پرسشي مهم در بررسي نگاه سارتر به ذهن متبادر مي شود كه اگر دوزخ، ديگري است، بنابراين بهشت بايد در تو تحقق پيدا كند و آيا اين شدني است و چگونه ممكن است؟
صرفنظر از تفاسير و دريافت هاي ارجمند فلسفي از نگرش سارتر، مي توان در نتايج حاصل از راي و انديشه وي در عرصه هاي فردي و جمعي در اين باب ترديد كرد. از سوي ديگر به نظر مي رسد ابوسعيد نگاه و نگره يي متمايز از سارتر دارد. ابوسعيد مي گويد بهشت آنجاست كه تو نباشي، به عبارتي مي گويد آنجاست كه از خواهش هاي نفس، خودخواهي ها و خودبيني ها و... خبري نباشد: چون دوزخ آنجاست كه خواهش هاي نفس ميدان و مجال يابد و در نتيجه كاستن از خواهش هاي نفس ما را به بهشت نزديك تر كرده و آرامش و آسايش را براي ما به ارمغان مي آورد....اين دو نگاه قرن ها با هم فاصله دارند و با توجه به انديشه هاي جديد و انسان محور كنوني، اين ترديد جدي مي شود كه نكند انديشه هاي انسان مدار و گيتيانه دنياي نو اندك اندك خودمداري را در شكل تازه يي بازتوليد كند. انديشه ابوسعيد با وجودي كه متعلق به دنياي قديم است ولي ميوه و برگ و باري دل انگيز تر و پرسودتر از آنچه سارتر مطرح مي كند دربر دارد. همچنين در ميان سخنان ابوسعيد عبارت مشهور «حكايت نويس مباش، چنان باش كه از تو حكايت كنند» از درخشش خاصي برخوردار است و جالب تر آنكه به گونه يي ديگر و در دوران معاصر از زبان سياستمدار و اديب برجسته انگليسي، چرچيل، نيز بيان شده كه: « بهتر است خبرساز باشي تا اينكه كسي باشي كه درباره بازيگران (و خبرسازان) انتقاد مي كند.»2
البته مقصود نگارنده از اين نوشتار كوتاه غرق شدن در توهم افتخارات گذشته نيست كه نيك مي داند انديشه جديد و دنياي نو با وجود كاستي هايش راه ناگزير و كاركردگرايانه يي است كه پيش روي انسان معاصر قرار دارد، اما به هر ترتيب ناديده انگاشتن تمام آنچه از گذشته به جا مانده هم چندان خردمندانه به نظر نمي آيد.
پي نوشت ها:-
1- براي مطالعه بيشتر نگاه كنيد به:
شفيعي كدكني، محمدرضا، چشيدن طعم وقت (مقامات كهن و نويافته بوسعيد) از ميراث عرفاني ابوسعيد ابوالخير، تهران، سخن، 1385، ص 52.
2- همان، ص89. عبارت انگليسي:
آيينه شكسته محمد صادقي
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 116 بار
|
فهرست نشريات
