روزنامه اعتماد ملي87/2/29: عصر طلايي آل بويه؛ حكومت عضدالدوله ديلمي

magiran.com > روزنامه اعتماد ملي > فهرست مطالب شماره

شماره جديد اين نشريه


	تبليغات

magiran.com > روزنامه اعتماد ملي > شماره 648 29/2/87 > صفحه 9 (تاريخ) > متن

رويداد
عصر طلايي آل بويه؛ حكومت عضدالدوله ديلمي

نويسنده: احمد مهدي زاده

    بين قرن هاي سوم تا چهارم هجري در ايران حكومت هاي نيمه مستقلي شكل گرفت كه اصطلاحا آنها را حكومت هاي متقارن مي نامند. در بين اين حكومت، دوره حكومت آل بويه از عظمت و ويژگي خاصي برخوردار است چون ضمن مقبوليت عام يافتن به لحاظ مدارا با مردم، توانستند بغداد مركز خلافت عباسي را فتح نمايند. دولت آل بويه كه برآمده از سرزمين ديلم و گيلان بود، در اندك زماني پيشرفت فراواني در تمامي زمينه ها نمود كه اوج اين پيشرفت و اقتدار در دوره عضد الدوله ديلمي است. عضد الدوله توانست با درايت و تلاش خود خدمات فراواني در تمامي زمينه هاي علمي و عمراني به جامعه ايران نموده و نام خود را به عنوان اولين شاهنشاه ايراني بعد از اسلام در تاريخ ثبت نمايد.


    دوران حكومت عضد الدوله ديلمي (فنا خسرو) به روايت تمامي مورخان عصر طلايي حكومت آل بويه و شايد بتوان گفت دوران طلايي حكومت هاي متقارن است. مقاله حاضر در ابتدا گفتاري در مورد سرزمين ديلم و ديلميان و حكومت آل بويه برآمده از اين سرزمين دارد، سپس اقدامات مهم عضد الدوله ديلمي در زمينه هاي مختلف سياسي، فرهنگي، مذهبي، عمراني و اجتماعي و علمي را بيان نموده و در پايان دوران طلايي وي را مورد ارزيابي و تحليل قرار مي دهد.


    گفتاري در مورد ديلمان و ديلميان


    ديلمان كه امروز بخش كوچكي از سياهكل است روزگاري وسعت بسيار داشت، به طوري كه يك سويش مازندران و سوي ديگرش قزوين بود، از مناطق گردشگري و زيارتي اين شهر ستان مي توان منطقه زيباي اسپيلي، لونك، تي تي كاروانسرا (دوره صفويه) غار اسپهدان، مناطق باستاني قلعه كوتي، كوه بس، بقعه آقا سيد ابراهيم ( از فرزندان امام موسي كاظم(ع)) را نام برد. <با توج به نقشه ايي كه در مسالك و ممالك استخري رسم شده، مي توان چنين نتيجه گرفت كه ديلمستان ناحيه وسيعي بوده كه شامل نواحي جنوبي گيلان فعلي تا قزوين مي شده و رودبار زيتون كه در سر راه قزوين به رشت قرار دارد و رودبار الموت و همه كوهستان هاي اطراف تا مازندران را دربرمي گرفته است. در مورد اصل و منشا ديلميان بايد گفت كه ديلمي ها همواره جزو اقوام ايراني به حساب مي آمده اند.>11) كلمه ديلم در لغت، ابزاري است براي سوراخ كردن سنگ، ديوار و... و مي توان گفت كه كلمه ديلم در زبان عربي اگر در معني سياه و سياهي به كار رود ريشه عربي دارد و اگر به معني دشمن يا جماعت بسيار باشد، از زبان فارسي گرفته شد... بايد توجه داشت كه عرب ها در عصر اسلام، ديلميان را كه تا آغاز قرن چهارم اكثرشان قبول اسلام نكرده بودند، مردمي شجاع و متهور و در دشمني بسيار خطرناك و بي باك مي دانستند. به هرحال، ديلم نام تيره اي ايراني، ساكن ديلمستان است. اين تيره تا قرن هشتم هجري وجود داشته و از تيره گيل جدا بوده است. در قرن مذكور، سادات كيايي، گروه بسياري از ايشان را كشتند، ظاهرا آنچه بازماندند با مردم گيل درهم آميختند و گيلكان امروزي فرزندان و بازماندگان هر دو تيره اند.22) در زمان آل بويه ديلميان و فرمانروايان اين خاندان به زبان فارسي معمولي سخن مي گفته اند ولي بدون ترديد و با توجه به الفاظي كه از زبان ديلمي باقي است، بايد آن را يكي از لهجه هاي زبان فارسي به حساب آورد. <ديلمي ها مردمي بسيار دلاور و بي باك بودند. قبل از اينكه دين اسلام را بپذيرند، جزو خطرناك ترين دشمنان مسلمانان محسوب مي شدند... از صفات بارز ديلمي ها، اطاعت محض كوچكتر ها از بزرگ تر ها و تواضع بيش از اندازه كهتران در برابر مهتران بود.> 33)


    پي نوشت ها:


    1- فقيهي علي اصغر، آل بويه و اوضاع زمان ايشان، ص 40، 2- همان منبع، صص 36 و 37، 3- همان، ص 44

□

روزنامه اعتماد ملي، شماره 648 به تاريخ 29/2/87، صفحه 9 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:

دفعات مطالعه اين مطلب: 1422 بار

نوشته هاي ديگري از "احمد مهدي زاده"

حكومتي برآمده از ديلمان؛ عصرطلايي عضد الدوله ديلمي احمد مهدي زاده، اعتماد ملي 6/3/87 مشاهده متن

عصر طلايي آل بويه؛ حكومتي برآمده از ديلمان احمد مهدي زاده، اعتماد ملي 31/2/87 مشاهده متن

بيشتر ...