  
|
چرا قصه بگوييم؟ قصه گويي در خانه و خانواده
نويسنده: حافظه كامياب
قصه گويي ساده ترين، ارزانترين و درعين حال مؤثرترين شيوه نمايشي است كه امكان اجراي آن براي هر خانواده اي وجود دارد. در حقيقت قصه گويي برنامه اي است كه تا حد زيادي سبب رضايت و خشنودي قصه گو از يك سو و مخاطبانش از سوي ديگر است.
از طريق داستان ها مي توان حقايق عميق و كلي را به ديگران انتقال داد. در هنگام قصه گويي، قصه گو كليه ايده هاي متفاوت خود را به صورت يكجا به مخاطب انتقال مي دهد. در نتيجه شنونده براي دريافت مضمون اصلي داستان، خود را به زحمت نمي اندازد چراكه محتواي كلي داستان به يكباره با حركات سرو دست و با عوض شدن تن صدا به صورت بم و بلند يا كوتاه و... منتقل مي شود.
از جمله دلايل علاقه مندي عموم به قصه گويي عبارتند از:
¤ هنگام قصه گويي، صميميتي ميان شخص قصه گو و شنونده به وجود مي آيد كه از فرم هاي نمايشي ديگر اين انتظار نمي رود و گاه محال است.
¤ قصه گويي نمايشي است كه مي تواند بدون وسيله و مقدمات در هر خانه اي به صورت شخصي خانوادگي اجرا شود و پاسخگوي نياز افراد در اين زمينه باشد.
¤ قصه و قصه گويي قرنهاست كه بهترين راه، بيان آرزوهاست. قصه زبان مشترك انسانها براي تشريح اشاره ها و معني ها و انتقال ارزشهاي اخلاقي و معنوي از نسلي به نسل ديگر بوده است. همچنين وسيله براي انتقال سينه به سينه آداب و رسوم است تا از گزند روزگار در امان باشند و به دست فراموشي سپرده نشوند.
¤ قصه ها نشان داده اند كه در گوشه و كنار اين گيتي پهناور، افراد ديگري هم بوده و هستند كه خلق و خو و ارزشهاي معنوي آنها با ما متفاوت است، به همين دليل قصه و قصه گويي هميشه عواملي بوده اند كه تحمل ديگران عقايدشان را ممكن ساخته اند.
¤ قصه گويي مي تواند مايه نشاط و وسيله اي براي تامين بهداشت رواني شنونده و به طور كلي براي شنونده آرامش بخش باشد.
¤ در يك كلام، قصه گويي، كاري خوب، دلنشين و دوست داشتني است. در گذشته ها قصه گويي به عنوان يكي از برنامه هاي مهم، در زندگي شناخته شده و داراي اهميت بود و افراد خانواده در اين كار شركت مي كردند.
متخصصان روانشناس، قصه گفتن را براي تكامل مغز نوزادان و كودكان لازم مي دانند و مي گويند: با قصه گويي، علاوه بر شناساندن صداي والدين، صحبت كردن براي كودك راحت مي شود و كلمات را صحيح و كامل ادا مي كند.
چه وقت براي قصه گويي مناسب است؟
¤ هنگام خواب: بيش از هر زمان ديگر، شب يعني پيش از موعد خواب زمان مناسبي براي قصه گويي به شمار مي رود. در كل شب و عصر زماني است كه گويي از گذشته هاي دور براي قصه گويي به ثبت رسيده است حتي در شعر شاعران بسيار قديمي هم نمونه هايي است كه به اين موضوع اشاره دارد. پدران و مادراني كه تمايل دارند هر شب براي كودكانشان پيش از خواب به صورت منظم و هميشگي قصه بگويند بهتر است در آغاز قصه ها را با صداي بلند بگويند و گه گاه شعر يا آوازهاي كوتاهي را نيز در وسط يا پايان قصه براي كودكان بخوانند.
خواندن شعري ساده كه صحنه اي هيجان انگيز نداشته باشد و از ظرايف ادبي كمتري برخوردار باشد همراه با قصه هاي قبل از خواب فكر مناسبي است. لالايي هايي كه تصويرهاي پيچيده ندارد؛ شعرهايي آرامش بخشند و مفاهيمي مانند اميدواري، خانه، شب، زيباييهاي طبيعت و... را مي سازند، شعرهاي خوبي براي همراهي با قصه هاي قبل از خواب به شمار مي آيند. به صورت كلي لازم نيست حتماً شعري همراه با قصه قبل از خواب خوانده شود، مهم اين است كه عباراتي موزون و آهنگين با صداي آرام و دلنشين به گوش كودكان برسد. بهتر است هنگام شعر خواندن با حركات آرام دست و صورت، اشاره اي عملي به مفهوم شعر داشته باشيد؛ اين حركت مقدمه اي است كه وقتي شعر تمام شد، پتو را روي كودك بكشيد. او را ببوسيد و چراغ را خاموش كنيد و با حركات اعلام كنيد كه ديگر زمان خواب فرا رسيده است.
¤ پيش از خواب: شنيدن قصه هايي كه بچه ها آنها را بارها و بارها شنيده اند. لذت بخش است. تحقيقات امروزي نشان مي دهد كه قصه گويي و خواندن بلند قصه هنگام خواب و نظم و ترتيب داشتن قصه گويي براي كودكاني كه فاصله سني آنها 2 تا 7سالگي است؛ عواملي مؤثر در جهت دادن به فرهنگ مطالعه در كودكان است و در آينده از آنها خوانندگاني خوب، ماهر و تيزبين مي سازد.
مدت زمان قصه گويي، اگر به صورت هميشگي و منظم باشد مي تواند از پنج تا 10دقيقه شروع شود و با بالارفتن سن بچه ها و پربار شدن گنجينه لغات آنها مي توان اين مدت را كم كم افزايش داد.
لازم نيست والدين هميشه قصه بگويند مي توانيد از كودكانتان بخواهيد كه آنها قصه اي را براي شما بگويند و فقط در هنگام قصه گويي با آنها همراهي كنيد؛ اين امر از سن چهار سالگي و گاه زودتر امكان پذير است، در حقيقت از سنين سه تا چهار سالگي بچه ها معمولاً آمادگي دارند، پاره اي از اتفاقاتي كه برايشان افتاده است را تبديل به قصه كنند يا قصه هاي ساده اي را كه شنيده اند را بازگو كنند و هنگامي كه كودكان به سن پنج يا شش سالگي برسند از نظر ذهني آمادگي دارند كه افسانه ها را بشنوند مي توان براي آنها پيش از خواب به گفتن يك يا دو افسانه كوتاه پرداخت.
از سنين شش سالگي به بعد بچه ها توانايي شنيدن قصه هاي بلند قسمت به قسمت را دارند، درحقيقت مي توانند بين قسمت هاي مختلف داستان ارتباط برقرار كنند و بهتر است قصه هاي بلند را قبل از بازگو كردن، بلند بخوانيد. قصه هاي بلندي كه براي قصه گويي انتخاب مي كنيد بايد طوري باشد كه در هر شب قسمتي از آن به صورت منطقي پايان يابد يعني بايد قسمت هاي مختلف داستان به صورتي تقسيم بندي شود كه در هر شب با ماجرايي پايان پذيرد و مقدمات ماجراي بعدي نيز در همان شب گفته شود.
هنگام مسافرت:
ضرب المثلي است كه مي گويند؛ همسفر راه را كوتاه مي كند. واقعيت اين است كه هر همسفري راه طولاني راكوتاه به نظر نمي آورد، بلكه همسفرهاي خوش سخن و قصه دان و خاطره پرداز هستند كه ملال و خستگي سفر را كم مي كنند.
حتماً شما تا به حال كج خلقي و بي قراري بچه ها را در سفرهاي طولاني ديده ايد، گاهي مي توان داستان هايي را كه بچه ها در خانه شنيده اند به خوبي با آب و تاب در سفرها دوباره تعريف كرد؛ حتي مي توان با بهره گيري از قوه تخيل از اتفاقات روزانه قصه اي حيرت انگيز و جالبي ساخت.
به كساني كه زياد مسافرت مي روند توصيه مي كنيم كه قصه هاي كوتاهي را كه پايان هاي غيرمنتظره دارند به خاطر بسپارند؛ اگر اين داستان ها همراه با يك بازي نمايشي گفته شود بسيار جذاب تر است.
جشن ها و مراسم مذهبي:
تشريفات مذهبي تا حدود زيادي از تشريفات پيچيده و زيادي تشكيل شده اند فلسفه و دليل اين تشريفات بيشتر دهان به دهان و سينه به سينه به ما رسيده است و در ميان اقوام و طوايف و نژادهاي مختلف فرق مي كند.
داستان گويي نقش مهمي در انتقال سينه به سينه دلايل انجام تشريفات مذهبي داشته است. براي بسياري از مردم، اصول اخلاقي و اعتقادات مذهبي با يكديگر عجين شده است. اين افراد هميشه به دنبال فرصت هايي هستند كه بتوانند ارزش هاي اعتقادي موردنظر خود را به فرزندان انتقال دهند و بياموزند. روزهايي كه تقويم به عناوين مذهبي پرداخته است، بهترين فرصت است تا با بيان قصه هاي آن روزها، فرزندانمان را با ارزش هاي مذهبي و معنوي آشنا سازيم.
اغلب كتاب هاي آسماني، سرشار از قصه هايي است كه به صورت مستقيم و غيرمستقيم گوياي اسرار و ارزش هاي اخلاقي و معنوي است.
در روزهايي كه مخصوص مسلمانان است مي توان در آن روزها به بيان قصه هاي مخصوص پرداخت و بچه ها را با ارزش ها و اعتقادات مذهبي عجين كرد.
عيد قربان، غدير، فطر و سالروز تولد و شهادت امامان(ع) و... مناسبت هايي هستند كه هركدام قصه هاي گفتني و شنيدني را درخود پنهان كرده اند.
در اين گونه ايام مي توان فضاي خانه را تاحدي تغيير داد به صورتي كه بچه ها شاد يا غمگين بودن آن روز را از فضاي خانه بفهمند، بعد مي توان در جمع خانواده به بيان قصه هايي پرداخت كه هم فلسفه و دليل بزرگداشت آن روز را مطرح كند و هم به انتقال ارزش هاي اسلامي بپردازد، مثلاً در عيدقربان فرصت مناسبي پيش مي آيد براي بردن گل و شيريني به خانه و ايجاد انگيزه براي طرح داستان حضرت اسماعيل(ع) است.
شايد هيچ روزي مناسبت تر از سالروز تولد يا وفات امامان(ع) نباشد، كه بتوان بچه ها را گرداگرد خود جمع كرد و به بيان قصه هايي از زندگي امامان(ع) و واقعيت، حقانيت ارزش هاي وجودي آن بزرگواران گفت.
ايام ويژه:
سالروز تولد بچه ها را اغلب خانواده ها به صورت ميهماني برگزار مي كنند. والدين براي اين روز چيزهايي ازقبيل، غذا، شيريني، هديه، نمايش و... را درنظر مي گيرند تا به بچه ها خوش بگذرد اما عده بسيار كمي هستند كه به فكر ترتيب يك برنامه قصه گويي در سالروز تولد فرزندانشان هستند؛ مي توانيد قسمتي از جشن تولد كودكتان را به قصه گويي اختصاص دهيد. بچه ها را دايره وار دور خود جمع كنيد و قصه برايشان بگوييد.
از ديگر ايام قصه گويي مي تواند؛ جشن تكليف، ختنه سوران و روزها و جشن هاي باستاني و... باشد.
هميشه و هر روز:
منتظر اين نباشيد كه ساعت يا روز مهمي فرا برسد و يا سالروز و رويدادي پراهميت پيش آيد تا برنامه قصه گويي براي كودكانتان ترتيب بدهيد. در روزهاي عادي هم ساعاتي وجود دارد كه براي قصه گويي مناسب است و والدين بايد اهميت اين ساعت ها را دريابند، اين مسئله درمورد والدين بچه هاي خردسال و كنجكاو صدق مي كند. درحقيقت چنين كودكاني از شنيدن داستان هاي معمولي و شعرهاي كودكانه شاد و راضي مي شوند اما بايد شعرها و داستان ها طوري انتخاب شوند كه كودك بتواند خود را جايگزين شخصيت هاي قصه و شعر بكند؛ اگر چنين نباشد كودكان شنوندگان خوبي نخواهند بود.
اگر شما از آن دسته كودكاني بوده ايد كه داراي والديني نبوديد كه برايتان قصه بگويند پس سعي كنيد حالاكه شما در مقام والدين هستند براي كودكانتان قصه بگوييد تا آنها هم اين عادت خوب را به نسل هاي بعدي انتقال دهند.
از هر فرصتي براي قصه گفتن استفاده كنيد شايد آن فرصت همين الآن باشد.
پانوشت:
قصه و قصه گويي در خانه و خانواده؛ نويسنده: آنا پلويسكي، ترجمه: مصطفي رحماندوست
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 167 بار
|
فهرست نشريات
