|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 در    جستجو:  
روزنامه ايران87/4/10: هايكو؛ ثبت بدون شرح يك لحظه
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 5757
سه شنبه هشتم مهر ماه 1393



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 3965 10/4/87 > صفحه 19 (فرهنگ و هنر) > متن
 
      


هايكو؛ ثبت بدون شرح يك لحظه
درباره شعر هايكو و عناصر ساختاري آن

مترجم: ميترا اسدنيا


     هايكو يكي از مهم ترين اشكال در شعر سنتي ژاپن است. دريك عبارت كلي، نوعي شعر در جهان و ادبيات شعري امروز جهان محبوبيت ويژه اي دارد كه درك مفهوم شعري آن از درك ساختار آن جدا نيست و يكي بدون ديگري شايد بي معناست. شعر هايكو از جمله سنت هاي كهن هنر ژاپني است كه در قرن ۱۷ ميلادي شكل گرفته است. در نگاه كلي شعري است كوتاه و تصويري درباره هر چيزي كه مردم را با طبيعت مرتبط مي كند. براي اهل ادب و سرايندگان، شعر هايكو ازنظرساختاري البته جالب تر است اما در كشور ژاپن كه موطن اصلي اين شكل از هنر است، مي توان گفت كه تمام مردم در هر رده سني كه باشند هايكو مي نويسند و اين كار روشي براي آرامش، فرارفتن از خود و نگريستن به چشم اندازهاي وسيع تر و رها شدن از دايره تنگ نگاه شخصي و فردي است. دايره تنگ نگاه شخصي كه در فرهنگ ژاپني عامل مهمي در رنج ها و سنگيني روح تلقي مي شود. امروزه شعر هايكو علاوه بر ژاپن در ميان عموم مردم جهان محبوبيت يافته و به زبان هاي مختلف و درفرهنگ هاي گوناگون محبوبيت دارد و بسيار سروده مي شود. اين گونه شعري اكنون شكل منحصربفردي از هنر تلقي مي شود كه انواع فرهنگ ها را در خود منعكس مي كند.
    روشن است كه ميان زبان ژاپني با بيشتر زبان هاي دنيا تفاوت هاي بسياري وجود دارد. زبان ژاپني از انگليسي كاملاً متفاوت است و اين تفاوت هاي زباني خود سبب بروز تفاوت هاي جالبي در ساختار هايكو شده است.
    مثلاً در زبان انگليسي هايكو براساس الگوي ۵-۷-۵ هجايي است و شعري است كه مي تواند در سه سطر سروده شود با سطر مياني كه بلند تر است اما بيش از ۱۷ هجا نيست. در زبان هاي ديگر نيز احتمالاً ساختار هايكو متفاوت از هايكو هاي اصيل ژاپني است اما از نظر تعداد هجا و ويژگي هاي مهم، هايكو در تمام زبان ها تابع اصول و قواعد مشخص و درعين حال ساده اي است كه شايد همين سادگي سبب اصلي محبوبيت و رواج جهاني آن باشد.
    اما هايكو در زادگاه خود ژاپن نيز تحولات زيادي را از سر گذرانده و هايكويي كه اكنون در زبان هاي مختلف جهان مي شناسيم، خود برآيندي از اين تغيير و تحول شعري در سنت ژاپني است.
    هايكو مدرن و هايكو سنتي
    هايكو هم در شكل و هر در محتوا دچار تحولات زيادي شده است. اصطلاح هايكو از نظر ادبي به معني «آغازشعر» و نخستين حلقه از زنجيره طولاني تري از اشعاري است كه
    «هايكا » نام داشت. اين بخش از شعر يعني هايكو لحن و آوايي مشخص را براي مابقي رشته شعري بنياد مي گذاشت.
    در پي تلاش ها و ابتكارهاي «ماساكوا شيكي» استقلال و جدايي اين بخش آغازين شعر رسماً شكل گرفت و در دهه هاي ۱۸۹۰ بود كه اصطلاح هايكو رواج يافت و از آن پس، اين شكل از شعر به عنوان گونه شعري مستقلي نوشته، خوانده و درك شده است.
    احتمالاً در سال هاي پاياني قرن نوزدهم ميلادي اشعار مشهوري از استادان اين نوع شعر نظير« باشو» و «يوسا بوسون» و «كوباياشي ايسا» به عنوان هايكو شهرت داشت و به عنوان اشعاري كاملاً مستقل خوانده مي شد اما به تدريج تمايز ميان هايكو با ديگر انواع شعري كهن وابسته به آن در ادبيات ژاپن جدي تر شده و هايكو مدرن از هايكو كلاسيك متمايز شد.
    * موضوع در شعر هايكو
    شاعر در هايكو تقريباً به هرچيز و هرموضوعي مي تواند بپردازد اما شما بندرت موضوعاتي را مي يابيد كه از مسائل مطرح در حوزه شناخت و درك مردم عادي فراتر رود.
    درواقع اشعار هايكو به خلق دوباره موقعيت هاي كاملاً عادي روزمره اختصاص دارد اما به روشي كه به خواننده تجربه اي كاملاً نو و بديع از تجربه اي كاملاً شناخته شده و تكراري و عادي ارائه مي دهد. شايد بتوان گفت هايكو همانند بسياري ديگر از هنرهاي شاعري كشف زيبايي و تازگي در حوادث و موضوعات ساده و به ظاهر پيش پا افتاده است از اين رو به آساني از آنها در مي گذريم و بر آنها تامل نمي كنيم.
    * اصل ايجاز و خودداري از درازگويي
    هايكو در هر زباني كه باشد اساساً در يك نكته مهم مشترك است و آن رعايت اصل ايجاز و اجتناب از كاربرد واژگان غير ضروري است. به عنوان مثال به اين هايكو توجه كنيد:
    باد سرد زمستاني
    تپه ها در يخ مي پيچد
    زير نور ستارگان
    شاعر ژاپني با شنيدن و خواندن اين شعر خواهد گفت كه اين شعر اگر هايكوست، براي توضيح دماي هوا به كلماتي نظير سرد يا يخ نيازي نيست. زيرا عبارت باد زمستاني خود به تنهايي سرما را در خود دارد. درواقع اين هايكو نمونه اي است كه به ما نشان مي دهد سرما به گونه غير ضروري سه بار در شعر تكرار شده است. (سرد، زمستان، يخ)
    همچنين كلمه شب نيزبا آوردن دو كلمه شب و نور ستارگان، درواقع دو بار تكرار شده كه يكي از آنها غير ضروري است. با توجه به اين موارد، شاعر ژاپني شعر را اين گونه مي سرود:
    باد يخبندان
    تپه ها را زير نور ستارگان
    در خود مي پيچد
    اين شكل گونه بسيار بهتري از هايكوست اگرچه الگوي ۵-۷-۵ هجايي را مراعات نكرده است.
    بنابراين در هايكو كلمات و توصيفاتي نظير خورشيد درخشان و گردباد تاريك، همچنين كلماتي كه متضمن نوعي قضاوت و داوري است، نظير زيبا و قشنگ، همگي حشو و زوائدي تلقي مي شود كه شاعر بايد از آنها اجتناب كند.
    * بنياد و عصاره هايكو
    يك شعر هايكو در اصل نوعي سهيم شدن خواننده، در لحظه اي از آگاهي شاعر است. آرامش، اندوه، راز آميزي و... از جمله معدود احساساتي هستند كه در شعر هايكو حضور مي يابند و خواننده با خواندن هايكو اين احساس را در خود ادراك يا بازيافت مي كند.
    در واقع كليد اصلي دريك شعر هايكو كه احساسات ما را درباره پديده ها ي پيرامون بيدار مي كند، نه واژگان و توضيحات شاعر، كه در اصل خود پديده است. اين خود چيزهاست كه احساسات را درما بيدار مي كند و شاعر شايد تنها يك نقش واسطه را ميان پديده و خواننده بازي مي كند.
    در شعر هايكو شاعر ناگزير است به خواننده كلماتي بدهد كه به خلق دوباره آن لحظه و يا خلق دوباره تصويري كمك كند كه احساسات او را برانگيزد. بنابراين گفتن و شرح اين كه شاعر چه احساسي داشته براي خواننده واجد اهميت نيست و چنين شعري نيز البته هايكوي خوبي نيست بلكه در يك هايكو خوب كلمات بايد دقيقاً همان احساسي را كه شاعر تجربه كرده در درون خواننده دوباره خلق كند؛ نه آن كه احساس شاعر را شرح دهد.
    اين اصل حتي در مورد خاطرات شاعر و يا اموري كاملاً ذهني نيز الزامي است به اين معنا كه هركلمه در شعربايد به گونه اي عمل كند كه آن حادثه عيناً در مكان و زمان ويژه اي كه رخ داده، براي خواننده نيز هنگامي كه شعر را مي خواند رخ دهد.
    بنابراين هايكو بايد در زمان حال نگاشته شود چنان كه گويي حادثه همين الآن و درهمين مكان رخ داده است زيرا هايكو نبايد يك دوره زماني طولاني را دربر بگيرد. يك هايكو درست همانند آن چه كه در عكاسي رخ مي دهد، ثبت يك لحظه گذرا در زمان حال است. از اين رو شعر هايكو به آينده و گذشته كاري ندارد.
    * هايكو؛ شعر بي قافيه
    شعر هايكو قافيه ندارد مگر اين كه قافيه پردازي، بدون قصد قبلي شاعر و به گونه اي كاملاً تصادفي رخ دهدزيرا شاعر در هايكو مي كوشد موضوعي را با مستقيم ترين و ساده ترين كلمات ممكن ترسيم و تجسم و نه تشبيه و تشريح كند.
    در هايكو نه تنها قافيه وجود ندارد، بلكه از نظر قواعد نگارش و نقطه گذاري نيز در مجموع، قانون جدي و سخت گيرانه اي وجود ندارد بلكه اين قبيل امور عمدتاً به تمايل و تصميم شاعر واگذاشته شده كه بسته به هرشعر متفاوت است.
    در مقابل بايد توجه داشت كه در هايكو جايي براي تشبيه و استعاره نيست زيرا خلق كلمات تصويري اهميت بسيار دارد. بنابراين هايكو چنان كيفيت زنده و جانداري دارد كه نمي توان هيچ استعاره و تشبيهي را در آن جاي داد.
    اما چنان كه پيش تر هم آمد، اشعار هايكو بسته به زبان هاي مختلف، قواعد مختلفي دارد. اين مساله در ترجمه اشعار نيز بسيار حائز اهميت است. مترجم بايد بيش از هرچيز ابتدا دريابد كه آيا بايد تابع محض مقررات باشد يا آن كه انتقال اساس يا عصاره نهفته در هايكو كافي است. روشن است كه اگر اين موضوع در ترجمه شعر مراعات نشود، لذتي كه در هايكو نهفته است به خواننده منتقل نمي شود.
    * طبيعت و فصول سال در هايكو
    هرشعر هايكو بايد در بردارنده يك «كيگو» باشد و كيگو به معني كلماتي است كه نمودار فصلي از سال در يك هايكو است. به عنوان مثال «شكوفه باران» يك كيگو و عبارتي است كه نشان از بهار دارد و برف نشان از زمستان و پشه حكايت از تابستان. اما كلمات كيگو هميشه هم به اين وضوح و روشني نيستند و گاه عبارت هاي مبهم تري است كه فصول سال را در شعر نشان مي دهد.
    اگرچه در هايكو هاي انگليسي يا ديگر زبان هاي غير ژاپني هايكو ها عمدتاً بازتابي از طبيعت و يكي از چهارفصل سال نيست، اما جالب است كه بدانيم طبيعت در هايكو ژاپني بخش مهمي از هايكو است به حدي كه بيش از ۶۰۰۰ كلمه ژاپني مرتبط با فصول سال در هايكو هاي ژاپني به كار رفته است.
    * هايكو هنر مردم و زبان آرامش
    چنان كه پيش تر اشاره شد، در كشور ژاپن كه موطن اصلي شعر هايكو است، تمام مردم در هر رده سني كه باشند هايكو مي نويسند و اين كار روشي براي آرامش، فرارفتن از خود و نگريستن به چشم اندازهاي وسيع است. راهي براي رها شدن از دايره تنگ نگاه شخصي و فردي كه عامل مهمي دررنج ها و سنگيني روح است.
    با توجه به آن چه آمد مي توان گفت كه نوشتن و خلق اشعاري به سبك هايكو براي هر كسي در هر سني آسان است. ازميان هايكوهايي كه از استادان بزرگ ژاپني به دست ما رسيده است، بهترين آنها آثاري است كه چيزي را به گونه اي نو و تاره نشان مي دهند. تامل و تفكر دراين اشعار، براي يادگيري سرودن هايكو ايده خوبي است اگر به برخي از اين نمونه ها مراجعه و درباره هر كدام به دقت تامل كنيم.
    بنابراين سرودن هايكو درديگر زبان ها نيز براي هر كسي در هر سني كاري دشوار نيست. براي اين كار تامل و تفكر در اشعار شاعران بزرگ ژاپني گام مهمي است. تفكر و دريافتي كه بتوان دريافت لحظه اي كه شاعر از آن سخن مي گويد، چه در بر داشته است
    همچنين توجه به اين كه چه كلمه و عبارتي فصل را برايتان تداعي مي كند، درك اين كه هايكو در معناي خود چه بارمعنايي را حمل مي كند و چگونه دو يا چند تصوير حسي از حواس پنجگانه را به روشي نو و بديع، با يكديگر تلفيق مي كند. توجه به اين موارد همه به درك بهتر هايكو براي سرودن يك هايكو خوب كمك مي كند.
    ترديدي نيست كه هركسي تجربه اي از اين نوع احساسات را داشته است اما آيا مي توان اين تجارب را در كلماتي گنجانيد كه همان احساس را به ديگري منتقل كند مهم آن است كه شاعر چيزي بيابد كه امكان بازي جالبي را با كلمات به او بدهد. اما اين كار مستلزم يافتن كلمات درخوري است كه در جوار هم آنچه را كه شاعر تجربه كرده به ديگران نيز انتقال دهد.
    فراموش نكنيم كه شعر هايكو شعري است درباره امور عادي و تجربه هاي ساده روزمره كه از كلمات و يا قواعد دستوري پيچيده و درازگويي و اطناب اجتناب مي كند.
    
    هايكو؛ ثبت بدون شرح يك لحظه / درباره شعر هايكو و عناصر ساختاري آن / مترجم: ميترا اسدنيا
    


 روزنامه ايران، شماره 3965 به تاريخ 10/4/87، صفحه 19 (فرهنگ و هنر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 390 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

تبليغات

کيک آشنا

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
وطن امروز
 پيشخوان
فصلنامه سم شناسي و مسموميت هاي ايران
متن مطالب شماره 3 (پياپي 803)، پاييز 1393را در magiran بخوانيد.

- Refractory Seizures in Tramadol Poisoning: A Case Report
- In Vitro Cytotoxic Activity of the Essential Oil Extracted from Artemisia Absinthium
- Acute Poisoning in Children: A Hospital-Based Study in Arak, Iran (2008-2012)
و ...
 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1393-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.
 

 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655

فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!

توصيه می کنيم هنگام استفاده از اين سايت یه ويژه در هنگام جستجو از مرورگر IE استفاده کنيد.
 

تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است