 
|
حكومت از ديدگاه جان لاك
رساله يي درباره حكومت
نويسنده: محمد صادقي
«...كسي كه تلاش مي كند تا انسان ديگري را در حيطه قدرت مطلق خود قرار دهد، خود را در وضعيت جنگ با او قرار داده است. چنين عملي نشان دهنده آن است كه قصد جان او را كرده باشد. از اين امر نتيجه مي گيريم كه كسي كه بدون توافق من، مرا در حيطه قدرت خود در آورد، هرگونه كه بخواهد از من بهره كشي مي كند و هر زمان كه هوس كند مرا تباه خواهد كرد زيرا كسي خواهان آن نيست كه مرا در حيطه قدرت مطلق خود در آورد مگر اينكه بخواهد آزادي مرا، بدون رضايت من، از من بگيرد و مرا برده خود گرداند... كسي كه در وضعيت طبيعي قصد گرفتن آزادي را داشته باشد كه متعلق به همه كساني است كه در آن وضعيت به سر مي برند، بايد يقين داشت كه او قصد گرفتن همه چيزهاي ديگر را نيز دارد، چرا كه آزادي بنيان و اساس همه چيزهاي ديگر است.»1
به تازگي كتاب «رساله يي درباره حكومت» نوشته جان لاك با ترجمه حميد عضدانلو و از سوي انتشارات ني راهي بازار كتاب ايران شده است. اين كتاب شامل نوزده فصل و درباره حكومت و موضوع هايي چون وضعيت طبيعي، وضعيت جنگ، بردگي، مالكيت، قدرت پدري، جامعه سياسي يا مدني، آغاز جوامع سياسي و... است و مقدمه هايي را نيز از ويليام كارپنتر و سي بي مك فرسون در بر دارد.
به گفته دانشمندان علوم سياسي، نخستين شخصي كه نظريه پردازي جامع حقوق بشر را مي توان به وي نسبت داد، فيلسوف بريتانيايي جان لاك (1704-1632) است. لاك باور داشت كه مردم جوامع را تشكيل مي دهند و جوامع حكومت ها را به وجود مي آورند تا برخورداري از حقوق «طبيعي» را تضمين كنند. لاك حكومت را به عنوان يك «قرارداد اجتماعي» ميان حاكمان و كساني كه بر آنها حكومت مي شود، تعريف كرد. او معتقد بود كه شهروندان موظفند تنها به حكومتي كه از حقوق انساني آنها محافظت مي كند، وفادار باشند. اين حقوق ممكن است حتي بر دعاوي و منافع حكومت نيز تقدم داشته باشند. حكومت تنها در صورتي مي تواند مشروع باشد كه به صورتي نظام مند، به حقوق انساني شهروندان خود احترام بگذارد و از آن حقوق حفاظت كند.
برتراند راسل در وصف جان لاك مي گويد: «خوشبخت ترين فيلسوف» زيرا بسياري از معاصران او عقايد فلسفي و سياسي وي را كاملاً درك كرده و از آن استقبال كردند چرا كه در ساليان درازي از عمر او، انگلستان شاهد اصلاحات سياسي انقلابي بود كه با هدف محدود كردن قدرت پادشاهان، ايجاد يك مجلس منظم پارلماني، سرنگون كردن استبداد و تامين آزادي مذهب صورت مي گرفت. لاك مظهري از اين آمال به شمار مي آمد. در «رساله يي در باب حكومت»، جان لاك به مخالفت با حق الهي سلاطين پرداخته و معتقد است كه همه انسان ها به لحاظ وضع طبيعي، آزاد و برابر و از حقوق طبيعي برخوردار هستند. نظريات سياسي لاك در مواد قانون اساسي امريكا و نيز در قانون اساسي 1871 فرانسه گنجانيده شده است. وي در طول حياتش اكثر آثارش را با نام مستعار به چاپ رسانيد زيرا نمي خواست به بهترين اثرش موسوم به «رساله يي در باب فهم بشر» لطمه يي وارد آيد.
لاك در سال 1632 ميلادي در رينگتن نزديك بريستول زاده شد و پدرش در روستا به كار وكالت مشغول بود. لاك تا سال 1646 در خانه آموزش ديد و سپس به مدرسه وست مينستر رفت و تا سال 1652 آنجا به سر برد. در آن سال وارد دانشكده كرايست چرچ در دانشگاه آكسفورد شد و سپس به مطالعه فلسفه روي آورد.
« لاك، همچنان كه از روي نوشته هايش پيداست، سرشت بسيار معتدلي داشت. او تجربه باور بود، يعني معتقد بود كه تمام ماده شناخت ما از ادراك حسي و درون نگري فراهم مي آيد. ولي بدين معني تجربه باور نبود كه بپندارد ما تنها داده هاي حسي را مي شناسيم. او به شيوه فروتنانه خودش اهل مابعدالطبيعه بود. عقل باور بود بدان معني كه باور داشت بايد همه آرا و معتقدات را به پيشگاه محكمه عقل آورد و خوش نداشت كه تقريرات عاطفي و انفعالي را جايگزين تصديقات عقلي گرداند.»2
اما در كشور ما كه از سحرگاه مشروطه تاكنون تلاش هاي سودمند و ناسودمندي براي استقرار حكومت قانون و ايجاد جامعه مدرن انجام گرفته، توجه به انديشه هاي فيلسوفان غربي و روشنگري هاي آنان ضرورت فراواني دارد زيرا مسير زيادي با كوشش هاي فكري و نظري آنان سپري شده و تجربه هاي گوناگوني به دست آمده كه تكرار آن چندان خردمندانه به نظر نمي آيد و براي بيرون آمدن از دنياي قديم دقت و انديشيدن پيرامون انديشه هاي درخشاني كه به شكل گيري دنياي نو انجاميد، كاري است كه نبايد از آن غفلت ورزيد. ويليام كارپنتر نيز در مقدمه اش بر كتاب جان لاك با نگاه دقيقي به زندگي و انديشه هاي لاك پرداخته كه ما را به درك بهتري از وي مي رساند. او در جايي درباره جايگاه دموكراسي در انديشه هاي لاك مي گويد در باور لاك، دموكراسي به مثابه روح و روان حكومت و نه شكلي از آن مطرح است. مترجم كتاب «رساله يي درباره حكومت» هم تاكيد كرده است، اين كتاب يكي از ستون هاي اصلي تفكر مغرب زمين است پس به اين ترتيب براي شناخت غرب و تمدن نوين جهاني بسيار به كار مي آيد. چنان كه مي دانيم، نتيجه تلاش هاي پربار انديشمندان غربي آغاز دوره يي را رقم زد تا انسان، بدون اينكه زير سلطه ديگري باشد، عقل خود را به كار بندد و سرنوشت خويش را در دست گيرد. چنان كه دكارت در جمله مشهورش: «من مي انديشم، پس هستم» هويت تازه انسان مدرن را آشكار كرد.
پي نوشت ها:-
1- لاك، جان، رساله يي درباره حكومت، ترجمه حميد عضدانلو، تهران، نشر ني، 1387، ص84
2- كاپلستون، فردريك چارلز، تاريخ فلسفه، جلد پنجم (فيلسوفان انگليسي از هابز تا هيوم)، ترجمه اميرجلال الدين اعلم، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1386، ص84
حكومت از ديدگاه جان لاك / رساله يي درباره حكومت محمد صادقي
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 440 بار
|
فهرست نشريات
