 
|
رازآن خطوط شكسته
نويسنده: سيداكبر ميرجعفري
شعرهايي كه درباره واقعه اي سروده مي شوند، چه نسبتي با زمان وقوع آن واقعه برقرار مي كنند آيا شاعراني كه از نزديك واقعه را درك كرده اند، هميشه تصوير روشن تري از آن مي دهند آيا به راستي شعري كه از متن واقعه اي روايت مي شود، هنرمندانه تر از شعري است كه بعدها سروده شده است به نظرم هميشه چنين نيست، فراموش نكنيد كه درباره مستند بودن يك اثر بحث نمي كنيم؛ بلكه از تاثير هنري آن سخن مي گوييم.
بعضي وقايع آنقدر بزرگ اند كه تمام ابعاد آن در يك طرف زماني رخ نمي دهند يا بهتر بگوييم ديده نمي شود. مثال روشن در اين زمينه واقعه كربلاست. زمان نه تنها از اهميت اين واقعه نمي كاهد بلكه هر روز و هر سال وجوه درخشاني از آن پيش روي عموم قرار مي گيرد. سرودن شعر درباره اين واقعه از لحظه وقوع آن تاكنون ادامه دارد. آيا شاعراني كه اين واقعه را ديده اند يا حداقل بخشي از آن را درك كرده اند، شعرهاي بهتري درباره آن سروده اند يا شاعراني كه قرن ها بعد به خيل شاعران اين واقعه پيوسته اند هرچه هست، محتشم كاشاني ۹ قرن بعد از اين واقعه پا به عرصه وجود گذاشته است اما بي ترديد يكي از شاهكارهاي شعر عاشورايي در فارسي و عربي دوازده بند اوست.مي دانم و مي دانيم كه عاشورا واقعه اي منحصربه فرد است و مشابهي ندارد كه بتوان دست به مقايسه زد اما در مثل مناقشه نيست.با اين مقدمه مي توان درباره شعر امروز دفاع مقدس قضاوت روشن تري كرد. امروز شاعراني كه براي دفاع مقدس شعر مي گويند، كمتر از گذشته نيستند كه بيشترند. هر ساله تعداد شاعراني كه در كنگره هاي شعر دفاع مقدس شركت مي كنند، بسيار زياد است و روزافزون.
نمي گويم دفاع مقدس ما داراي ابعادي است كه بعد از سال ها بايد براي عموم تبيين شود اما تبعات اين حادثه (جانبازان، خانواده هاي شهدا و.//) واقعيت هايي اند كه هنوز از جامعه ما رخت برنبسته اند وعلاوه برآن ، ارزش هايي كه به پاي آنها خونهاريخته ومجاهدتها كشيده شد،همواره به عنوان اهداف اصلي جامعه تلقي مي شوند كه پاسداشت آنها ، بايستي متن اصلي هنر ماراتشكيل دهد.لذا شعر دفاع مقدس نيز براي شاعر و مخاطب موضوعيت دارد. شعر امروز دفاع مقدس با همين موضوعات به زندگي خود ادامه مي دهد. روشن است كه در اين دست شعرها ديگر سخن از رجز نيست يا اگر هست، ديگر وظيفه اي كه شعر دفاع مقدس در دهه ۶۰ به دوش مي كشيد، به عهده ندارد. اگر شاعر فرزند زمان خود نباشد، هرگز نمي تواند زبان گوياي حال و آينده جامعه خود باشد.
يكي از مجموعه هايي كه با همين نگاه به همت بنياد حفظ آثار و ارزش هاي دفاع مقدس به چاپ رسيده، كتاب خطوط شكسته سروده شراره كامراني است.«خطوط شكسته» مجموعه اي است كه آگاهانه چاپ و منتشر شده است و اين را مي توان در «سخن ناشر» كه پيشاني بند كتاب است، به روشني مشاهده كرد.ناشر به درستي شعرهاي اين كتاب را به دو بخش تقسيم كرده است:
بخشي كه به جنگ ـ به مفهوم عام آن ـ مي رود و بخشي از ارزش هاي دفاع مقدس دفاع مي كند.سواي توفيق يا عدم توفيق محتوايي اين اثر، انتشار چنين كتابي از سوي بنياد حفظ آثار و ارزش هاي دفاع مقدس، يك توفيق براي اين بنياد است؛ به اين دليل كه با انتشار «خطوط شكسته» نشان داده اند كه در عمل ضدجنگ اند و اين خود بهترين دفاع از ارزش هاي دفاع مقدس است. البته بر هيچ ايراني منصف پوشيده نيست كه دلاوري هاي رزمندگان ما در دفاع مقدس سرآغازي بر پايان حقارت بود براي ايران و ايرانيان.بي ترديد بزرگترين ارزشي كه دفاع مقدس ما داشته و دارد و بنيادهايي از اين دست بايد از آن دفاع كنند، مقاومت در برابر ستيزه جوست كه اين نيز چيزي جز صلح و دوستي نيست.شاعر اين مجموعه نام برادر خود را نيز در تقديم نامه كتاب آورده است. حتي اگر اين نام براي خوانندگان مكتوم مي ماند، مخاطب فهيم درمي يافت كه او ـ يعني برادر شاعر ـ يكي از شهداي دفاع مقدس است؛ چرا كه در شعري از كتاب مي خوانيم:
ـ مادر
دايي ام را ديدم
پيشاني بندش را به من داد
ببين
يا زهرا«س»
سرخ
بر پيشاني ام نقش بسته!
يا در جايي ديگر آورده است:
اين كه پسرم ديده
برادر من نيست
كوهي است
كه از بيابان حافظه مان
سرزده.//
شاعر مي داند كه صلح را بايد ستود نه جنگ را اما «نمي شود جلويش را گرفت/ خطوط در بدترين حالت احتمالي/ به جنگ مي رسند». آنگاه در همين جنگ يا دفاع است كه:
اين خاك را
هر بار به خون كشيده اند
بهار
عاشق تر روييده است
حرف هاي لاله
از دهان خاك نمي افتد
پاي كوه هاي بلند
(قرار نيست دراين نوشته به ارزش هاي ادبي خطوط شكسته اشاره شود، والامي گفتم كه شاعر فعل از دهان خاك افتادن را با سطر بعدي شعر يعني «پاي كوه هاي بلند» معنايي دوگانه بخشيده است!) شاعر ناگزير است فرزندش را با جنگ آشنا كند؛ زيرا سرانجام توپ و تانك از نقاشي هاي او سردرمي آورد. پس بايد مادرانه از او بخواهد كه: «براي خودت هم سنگري بكش!».//
درست است كه جنگ «حال» زمين را به هم مي زند (به ظرفيت كلمه حال بيشتر توجه كنيم.) اما گاهي ناگزيريم براي فلسطين تفنگ هديه ببريم:
براي كودكان افغان
شكوفه ببر
براي مردم عراق
آفتاب
و براي فلسطين
تفنگ دايي ات را.//
خطوط يا خطوط شكسته، كليدي ترين واژگان اين كتاب اند. به راستي چرا با هيچ پاك كني پاك نمي شوند چرا شاعر فرزندش را با آب و آينه و قرآن بدرقه مي كند تا يا زهراگويان خطوط شكسته را بشكند چرا در بدترين حالت احتمالي به جنگ مي رسند .//
توصيه مي كنم تا خوانندگان اين مجموعه راز اين خطوط را درنيافته اند، به نقد اين كتاب اهتمام نورزند.
و در پايان دو اشاره كوتاه:
۱- اين نوشته معرفي خطوط شكسته است، نه نقد آن. در نقد بايد سره از ناسره و طلااز مس بازشناخته شود. اين مهم را به منتقدان حرفه اي واگذار مي كنم.
۲- در اين نوشته شعرهايي از خطوط شكسته را به عنوان شاهد مثال آورده ام و اگر نشاني آنها را (منظورم شماره صفحات است) نداده ام، به اين دليل است كه اگر خوانندگاني خواستند به اين نوشته نكته اي بيفزايند، دست كم يك بار خطوط شكسته را از ابتدا تا انتها بخوانند.
رازآن خطوط شكسته سيداكبر ميرجعفري
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 60 بار
|
فهرست نشريات
