|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران87/6/23: ملالي نيست جز دوري شما
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7004
پنج شنبه 2 اسفند 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 4025 23/6/87 > صفحه 9 (گزارش) > متن
 
 


ملالي نيست جز دوري شما


نويسنده: روح الله مهر پارسا


    تا همين چهل، پنجاه سال پيش عريضه نويسي هم شغلي بود كه عده اي از آن امرار معاش مي كردند. از آنجا كه زمينه سواد در جامعه محدود بود چنانچه نامه اي از جايي براي كسي مي رسيد و يا مي خواست كسي براي دياري نامه بفرستد بايد همه خانواده هاي اطراف خود و بلكه دو سه كوچه اين طرف و آن طرف خود را جست وجو كند بلكه سوادداري بيابد و يا به عريضه نويسي مراجعه نمايد.
    پاتوق اوليه آنان جلوخوان مسجدشاه و پستخانه و با شروع به كار وزارت دادگستري در حوالي آن قرار داشت. عريضه نويس ها كه سرمايه آنها ميز كوچكي با چند ورق كاغذ و چند قلمدان و چند گونه قلم بود، بعد از شنيدن حرف هاي مراجعان، چيزهايي را كه از آن مي فهميدند در نامه اي مي نگاشتند و در عوض چندريالي حق الزحمه مي گرفتند.
    تيترها و عناوين كاغذها همه كليشه و معلوم شده بود به اين صورت كه اگر كاغذ براي پدر يا مادر نوشته مي شد با اين مفاد آغاز مي گرديد: پدر يا مادر عزيزم خدمت شما سلام مي رسانم اميدوارم كه سلامت و تندرست باشيد و با الطاف الهي رنج و ملالي نداشته باشيد. اگر از احوالات من يا ما جويا شويد بحمدالله سلامتي حاصل و ملالي نيست بجز دوري از شما كه انشاءالله آن هم بزودي زود ديدارها تازه خواهد شد. آمين يا رب العالمين.
    مطالب مقدمه كاغذ به وسيله خود عريضه نويس آماده مي شد مثل خطوط فوق كه خاص پدر يا مادر نوشته شده و مطالب ذي المقدمه نامه از گفته هاي متقاضي تنظيم مي گرديد.
    براي خالي نبودن عريضه
    ضرب المثل فوق كه هنوز هم در محاورات كوچه و بازار به آن اشاره مي شود بيشتر در رفع ايراد و مثل آن به كار مي رود و از آنجا نشات مي گرفت كه شخص نامه خواه به عريضه نويس مي گفت: براي خالي نبودن عريضه (نامه) اين چند نفر را هم بنويس كه فلان كس سلام مي رساند. با اين روش نام چند تن ديگر را هم قطار مي كرد تا كاغذ تمام و كمال پشت و رو سياه بشود.
    سفيدماندن قسمتي از نامه را سبك مي شمردند و رسم براين بود كه در حقيقت «براي خالي نبودن عريضه» كليه سطرهاي نامه را عريضه نويس پر كند.
    غالب اوقات، مشتري درددل هايي داشت كه تمام و كمال براي عريضه نگار مي گفت كه شوهرش دو سه سال است به سفر رفته، خرجي نفرستاده و در نبودن او با چه مشكلاتي دست به گريبان است. خلاصه اي از آنچه كه شنيده بود، با املاو انشايي درست و صحيح يا پر از غلط، با خطي بد يا خوش مي نگاشت و به دستش مي داد. بدين ترتيب عريضه نويس سنگ صبوري بود كه غم و غصه مشتريان را به خوبي مي شنيد و طبعاً در گوشه دل انبار مي كرد و بروز نمي داد.
    شايد هم، اضافه شدن رمالي و فال بيني به شغل عريضه نويسي درست ناشي از همين باشد. يعني عريضه نگارها طي زمان براي كمكي به مشتريان دردمند و لااقل خوشحال ساختن آنان، به «بازكردن سركتاب» برايشان مشغول شده اند و به تدريج ضمن پيشگويي و فال بيني، گاهي هم برايشان دعاهايي نوشته اند. اين است كه در پاره اي از ميزهاي ايشان زعفران يا جوهر زعفران براي نوشتن دعا هم به جوهر بنفش كه مايع اوليه نوشتن بود در كنار پاكت و گاه تمبر افزوده شد.
    پس از افتتاح وزارتخانه ها و ادارات آهسته آهسته نياز به «عريضه نوشتن» احساس شد و كم كم پاره اي از «ميرزايان» به «عريضه نويسان» مبدل شدند.
    كاغذ بازي و عريضه نويسي
    «عريضه» صنعت مشبهي است از «عرض» كه به معناي پيش رو قرار دادن، در معرض ديد گذاردن، تقديم داشتن و نظاير آن آمده است به همين خاطر هم اين كلمه طي زمان براي نامه هايي كه عموماً به ديوان نوشته مي شده است، به كار مي رفت و كم كم تحول يافته به معناي نامه هايي كه در آن شكايتي شده باشد، ويژه گرديد. حتي بعدها يعني پس از تاسيس دادگستري «عريضه» چنان در اين معني به كار مي رفت كه فعل «عارض شدن» نيز از آن به معناي «شاكي شدن» معمول گرديد كه هنوز هم گاه نزد عامه به كار مي رود. از نظر تحول لغت، فعل مورد بحث اندك اندك به معناي يادشده مورد استعمال خويش را از دست داده است و بيشتر در حال حاضر نيش گونه و طعنه دار به كار مي آيد.
    به همين دليل از همان زمان ديوان، كساني كه براي مردم بي سواد نامه مي نوشتند، چون غالب اين نامه ها شكوائيه بود، نويسندگانشان به «عريضه نويس» معروف شدند.
    ناگفته نماند كه «عريضه نويسي» در زمان ديواني چنان باب بود كه تا مدت ها پيرمردان و پيرزنان، هر گاه با نوجواناني با سواد و مدرسه رو برمي خوردند اولين سؤالي كه مي كردند اين بود كه آيا مي توانند «عريضه» هم بنويسند !
    بازار كار عريضه نويسان
    پيشترها، به دليل نياز مردم، هر محله اي لااقل عريضه نويسي داشت كه گاه با دكان ويژه اي ضمن انجام كارهاي معمول مثل بقالي يا عطاري عريضه هم مي نوشت. اما پاره اي جاها به دليل نياز مشتري و رجوع مشتري بسيار، عريضه نويسان متعددي حضور داشتند. مكان هايي مثل حوالي ادارات پست و مساجد بزرگ شهر و ادارات مربوط به دادگستري؛ كه عريضه نويسان بسياري كنار هم بساطشان را مي چيدند و بدون رقابت و بي سروصدا به كار مشغول بودند.
    گاهي پاره اي بين ايشان به واسطه خوش خطي و يا «خوش دستي» كه عريضه هايشان غالباً مؤثر واقع مي شد نسبت به همكاران ديگر مشتري بيشتري داشتند.
    رشد نرخ سوادآموزي به تدريج تعداد باسوادان و اهل كتابت را به جايي رسانيد كه ديگر مشتري چنداني براي «عريضه نگار» باقي نماند و از طرفي با رايج شدن ماشين تحرير (دستگاه تايپ) تعدادي از عريضه نگاران باقي مانده در اطراف دادگستري از اين پس با داشتن فرم هاي رسمي نظير دادخواست و اظهارنامه و غيره به تنظيم فرم هاي تايپ شده مورد نياز ارباب رجوع پرداختند و عريضه نويسان محدوده اداره پست به دليل كسادي كار به مهركني و فروش تمبر و انواع پاكت و حتي آلبوم تمبر روي آوردند.
    شايان ذكر است عريضه نگاران اطراف دادگستري به دليل خبره شدن در بعضي از امور قضايي بعضاً غير از تايپ آنچه مشتري مي خواست، راهنمايي هايي هم از وي به عمل مي آوردند كه در پيشبرد امور مربوطه مؤثر واقع مي شد. در حال حاضر به دليل مبارزه پيگير با سد معبر و جلوگيري از حضور عريضه نگاران در پياده روهاي اطراف دادگستري در داخل ساختمان دادگستري محل هايي جهت عريضه نويسي در نظر گرفته شده است.
    از كتاب نويسي تا عريضه نويسي
    در گذشته هاي دور قبل از رواج «چاپ سنگي» در بعضي از شهرهاي بزرگ كتابفروشي هاي متعددي قرار داشت كه محل رفت و آمد دانش پژوهان بود كه با پرداخت مبلغي، شخص مشتاق، مي توانست دست نويسي از كتاب مورد نظرش را از آنجا خريداري كند و نيز مي توانست با پرداخت وجه مختصري به عنوان كرايه، شخصاً در كتابفروشي به رونويسي بپردازد.
    صاحبان اين كتابفروشي ها غالباً مرداني فاضل بودند و شاگردان خوشنويسي براي رونويسي كتاب ها استخدام مي كردند. بعدها با پيشرفت و اشاعه سواد و رواج چاپ، رونويسي كتاب از حالت اوليه خارج شد و اين هنر ويژه خوشنويسان گرديد. بررسي دفتر كاري عريضه نگاران امروز و ديروز به خوبي نشان مي دهد كه اين جماعت در واقع وارثان كتاب نويسان كهن اند كه پس از آمدن چاپخانه به ايران و از رونق افتادن كارشان با كمي تغيير به «نوشتن» ادامه داده اند.
    اگر كوشش هاي آن مردان ناشناخته نبود امروز جاي بسياري از كتاب هاي نفيس چون شاهنامه، ديوان حافظ، سعدي، مولانا و خيلي آثار مكتوب بزرگان در كتابخانه ها خالي مي ماند.
    در اوج فرهنگ اسلامي در قرون دوم و سوم هجري به بعد كه بتدريج استقبال شكوهمندي از علوم و دانش روز به عمل آمد، پاره اي از باسوادان خوشنويس، رونويسي كتاب ها را به عنوان شغل و حرفه خويش انتخاب كرده بودند. بدين ترتيب مشتاقان علوم با دادن مبالغي به اين رونويسان حرفه اي، نسخه اي از كتاب مورد نظرشان را به دست مي آوردند.
    


 روزنامه ايران، شماره 4025 به تاريخ 23/6/87، صفحه 9 (گزارش)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1108 بار



آثار ديگري از "روح الله مهر پارسا"

  روزگار سپري شده بازار امينالسلطان
روح الله مهر پارسا، ايران 8/3/93
مشاهده متن    
  شمارش معكوس با تبليغ نه تخريب
روح الله مهر پارسا، ايران 16/3/88
مشاهده متن    
  آجرهايي كه تهران راشكل دادند و آلوده كردند
روح الله مهر پارسا، ايران 3/3/88
مشاهده متن    
  از سلماني دوره گرد تا آرايش با لپ تاپ
روح الله مهر پارسا، ايران 17/11/87
مشاهده متن    
  لواسان؛ شهر صبح
روح الله مهر پارسا، ايران 3/9/87
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه جستار هاي سياسي معاصر
متن مطالب شماره 4 (پياپي 30)، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است