 
|
خشم توفاني طبيعت
نويسنده: مهري حقاني
توفان گوستاو، سومين توفاني است كه پس از «برتا» و «دولي» در سال ۲۰۰۸ كشورهاي كنار آتلانتيك را در نورديده است. فصل توفان ها، هر سال در اول ژوئن آغاز و در سي ام نوامبر پايان مي يابد. هواشناسان معتقدند كه در طول سال ها، شمار اين توفان هاي فصلي افزايش نيافته، ولي بر شدت نيروي ويرانگر آن ها افزوده شده است. دليل اين امر، گرم شدن آب هاي آتلانتيك از نيم تا يك درجه است. اين كارشناسان مي گويند، هر چه درجه حرارت آب بيشتر باشد، بر قدرت گرداب ها افزوده مي شود.
توفان آيك كه تاكنون ۱۰۰ كشته در كارائيب و كشورهاي هائيتي و كوبا به جا گذاشته است شهر ساحلي گالوستون در ايالت تگزاس را نيز درنورديده و به سوي شهر هيوستون پيش رفت. بر اساس برآوردها، خسارت توفان آيك به هيچ وجه نزديك به خسارت ناشي از توفان كاترينا در سه سال پيش نيست. كاترينا پرهزينه ترين توفان در تاريخ امريكا بود كه ميزان خسارت هاي آن، از مرز هشتاد ميليارد دلار فراتر رفت. هم اكنون بر اثر توفان آيك يك ميليون و ۲۰۰ هزار نفر از ساكنان ايالت تگزاس محل زندگي خود را ترك كرده اند. توفان آيك به قلب صنعت نفت امريكا نزديك شهر هوستون رسيد و موجب توقف حدود يك چهارم ظرفيت توليد و پالايش نفت امريكا و افزايش قيمت بنزين شد.
روزنامه نگاران امريكايي عنوان ديگري هم به گوستاو داده اند: «مادر همه توفان ها» توفاني كه با سرعتي نزديك به ۲۳۰ كيلومتر در ساعت، شهرهاي كوبا را در هم نورديد.به دنبال توفانهاي گوستاو و كاترينا توفانهاي هانا و آيك نيز پديدار شدند.شدت اين توفانها به حدي بود كه كاسترو رئيس جمهور سابق كوبا گفت با صداقت كامل اقرار مي كنم، آنچه كه از طريق تصاوير تلويزيوني و عكس ها از آثار توفان گوستاو ديدم من را به يادبمب اتمي هيروشيما در آگوست سال ۱۹۴۵انداخت.
توفان هاي بزرگ وگرمايش زمين
گرم شدن كره زمين شدت قدرتمندترين توفان هاي حاره اي را تقويت مي كند افزايش يك درجه سلسيوسي (يك و هشت دهم فارنهايت) دماي هواي دريا در مناطق حاره اي محل وقوع توفان ها، مي تواند به افزايش تقريباً يك سومي تعداد قدرتمندترين توفان ها منجر شود. با گرم شدن درياها و اقيانوس قدرت بيشتري براي تبديل شدن به توفان هاي حاره اي پيدا مي كند. اين در حالي است كه يافته هاي تحقيقات پيشين براساس مشاهدات در بيش از سي سال گذشته نيز، نشان مي داد كه توفان ها همچون توفان هاي اقيانوس اطلس، در نتيجه گرم تر شدن درياها، قدرتمندتر شده اند.
قدرت گردبادها و توفان هايي مانند گوستاو كه ناشي از توده هواي كم فشار شديد حاره اي هستند گاهي اوقات به حدي مي رسد كه قادرند معادل ۱۰برابر قدرت بمبي كه در هيروشيما منفجر شد، انرژي آزاد كنند.
توفان ها فقط بر فراز آب هاي گرم به وجود مي آيند و براي تشكيل آنها نيز چندين شرط لازم است: اول آنكه آبهايي كه بر فراز آنها توفان تشكيل مي شوند بايد درجه حرارت بالايي معادل ۲۶/۶ درجه سانتيگراد، آن هم تا عمقي معادل ۵۰ متر داشته باشند. دوم آنكه در جو، بايد رطوبت به اندازه كافي وجود داشته باشد و سوم آنكه اختلالات حاره اي بايد بادهاي شديدي را به وزش در آورد. در چنين حالتي وقتي اين توده حاره اي با آب اقيانوس ها برخورد مي كند، هوا بسيار گرم مي شود و از سطح آب دريا بالامي رود و اين امر خود فشار هوا را كاهش مي دهد و آنگاه هواي بسيار خنك را به شكل مارپيچي به سوي مركز توده هواي كم فشار كه به آن «فرو بار» نيز مي گويند هدايت مي كند.اين هواي ناپايدار كه با بخار آب باردار شده است باعث تشكيل ابرها و فعاليت هاي توفاني مي شود كه وسعت و شدت آن به ميزان رطوبت و گرمي هوا بستگي دارد.توفاني كه اينگونه تشكيل مي شود مسير نامنظمي را طي مي كند كه شدت و وسعت آن به دماي آب هايي كه بر روي آنها حركت مي كند بستگي دارد. بنابراين برخي از اين توفان ها آنچنان قدرتي پيدا مي كنند كه از قدرت انفجار بمبي كه در هيروشيما منفجر شد نيز ۱۰ برابر بيشتر است. اين توفان ها هنگامي متوقف مي شوند كه با زمين و يا آبهاي سرد برخورد كنند.
بررسي تحولات جوي در خلال ۳۵ سال گذشته نشان مي دهد كه در دهه هاي اخير بيش از پيش بر شدت و قوت بزرگترين انواع توفان ها از جمله توفان هاي استوايي مانند كاترينا افزوده شده است. آب هاي گرم به بزرگترين توفان ها دامن مي زنند. نشريه علمي Science در اين مورد مي نويسد: در خلال اين دوره، بر تعداد توفان هاي استوايي Hurrican درجه ۴ و ۵ به شكلي چشمگير افزوده شده است.دانشمندان اين توفان ها را بر حسب شدت آنها به درجات مختلف از ۱ تا ۵ طبقه بندي مي كنند. تندباد كاترينا هنگام برخورد با سواحل آمريكا يك توفان درجه ۴ بود.براساس مقاله منتشر شده در نشريه ساينس، تحقيقات نشان مي دهد كه بر تعداد توفان هاي شديد نيز افزوده شده به نحوي كه بين سال هاي ۱۹۷۵ و ۱۹۸۹ در مجموع ۱۷۱ توفان شديد در جهان روي داد در حالي كه اين رقم براي سال هاي ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۴ به ۲۶۹ مورد افزايش يافت.توفان هاي استوايي هنگامي آغاز مي شود كه گرماي سطح آب اقيانوس به درجه معيني كه آن را «حد بحران» مي نامند افزايش يابد.به همين دليل، دانشمندان روند گرمايش آب و هواي كره زمين در اثر استفاده از سوخت هاي فسيلي و توليد گازهاي گلخانه اي را در بروز توفان هاي شديد مؤثر مي دانند.به گفته يكي از پژوهشگران، در حالي كه نمي توان گفت كه گرمايش زمين عامل افزايش تعداد توفان استوايي است اما اين احتمال وجود دارد كه باعث شود تا معدودي از اين توفان ها شدت بگيرد و به توفان هاي طبقه ۴ و ۵ تبديل شود.در مقابل، گروهي ديگر از پژوهشگران ارتباط بين وقوع توفان هاي شديد و گرمايش آب و هواي زمين را بدون تحقيقات بيشتر قابل اثبات ندانسته و گفته اند احتمال دارد به دليل افزايش ساخت و سازهاي شهري در مناطق ساحلي، توفان هاي اخير خسارات و تلفات بيشتري برجاي گذاشته و توجه افكار عمومي را بيشتر جلب كرده باشد.
هاريكين Hurrican چيست
«هاريكين» نام خاصي است كه به گردبادهاي قوي گرمسيري در اقيانوس اطلس شمالي، شمال شرقي اقيانوس آرام در شرق خط زمان و نيز اقيانوس آرام جنوبي در شرق ۱۶۰درجه شرقي اطلاق مي شود.
گردباد هاي دريايي در ديگر نقاط نام هاي ديگري دارند مثلا«تايفون» در شمال غرب اقيانوس آرام «گردباد شديد گرمسيري» در جنوب غربي اقيانوس آرام در غرب يا در اقيانوس هند، «بادهاي شديد گردبادي» در اقيانوس هند شمالي و گردباد گرمسيري در جنوب غربي اقيانوس هند.
ريشه كلمه هاريكين از هوريكان گرفته شده است كه الهه بدي هاي كارائيب است كه اين كلمه نيز خود از نام يك الهه قوم مايا به نام «هوراكان» است به اعتقاد قوم منقرض شده مايا، هوراكان، يكي از خدايان آفريننده است كه نفس تندش را به آبهاي متلاطم دميد و باعث بيرون آمدن زمين خشك از زير آب شد و بوسيله يك توفان و سيل عظيم، انسان هاي جنگلي را نابود كرد. هاريكين در هواي گرم و مرطوب شكل مي گيرد اما عوامل فراواني بايد دست به دست هم دهند تا يك هاريكين شكل بگيرد.
يك مطالعه نشان داد از ۶۰۸ شرطي كه مي توانست توفانزا باشد، فقط ۵۰مورد به هاريكين تبديل شد.
يك عامل مهم در به وجود آمدن هاريكين، ايجاد يك منطقه كم فشار روي سطح وسيعي از آب گرم است. هوايي به سمت مركز منطقه كم فشار مكيده مي شود كه انحنا پيدا مي كندبه اين ترتيب است كه در هاريكين، هوا به حرارتي كه زمان فشرده شدن آب ايجاد مي شود، موجب گرم شدن هوا در بخش فوقاني و افزايش فشار مي شود. به دليل وجود ناحيه پرفشار، هوا در بخش مركزي يا «چشم» هاريكين موسوم است. اين وضعيت سرآغاز يك مكانيسم بازخورد است كه تا زماني كه آب گرم وجود داشته باشد و هاريكين از آن انرژي بگيرد، آن را پيوسته تشديد مي كند.
زماني كه هاريكين از روي زمين عبور مي كند، بخش اعظمي از انرژي حاصل از اقيانوس، ديگر در كار نيست و ديگر بازخورد، توفان را تشديد نمي كند. هاريكين همچنان كه به حركت خود در روي زمين ادامه مي دهد، رفته رفته انرژي از دست مي دهد و در نهايت از بين مي رود.
در طبقه بندي هاريكين ها، هاريكين درجه ۶ وجود ندارد شايد به اين دليل كه زماني كه هاريكين به درجه ۵ برسد نيز اوضاع بد و خطرناك است.
پيامدهاي گرم شدن زمين
بسياري از كارشناسان محيط زيست، افزايش توفان ها و گردبادهاي شديد در شهر هاي ساحلي امريكا و آتش سوزي جنگلها در نواحي غرب امريكا را مهمترين پيامدهاي گرم شدن زمين مي دانند. وقوع توفان سهمگين كاترينا در سال ،۲۰۰۵ آتش سوزي بزرگ كاليفرنيا در سال ۲۰۰۷ و وقوع سيل آيوا در ماه گذشته نمونه كوچكي از تاثيرات گرم شدن زمين بر تغييرات آب و هوايي در امريكا است.
در طول دوره پانزده ساله ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۹ صدوهفتادو يك توفان سهمگين كه در رده بندي شدت توفان ها در رده چهارم يا پنجم قرار داشتند رخ داده اند در حالي كه در دوره پانزده ساله ۱۹۸۹ تا ۲۰۰۴ اين تعداد به ۲۶۹ مورد رسيده است. تصور مي شود افزايش شدت توفان ها با افزايش دماي سطح درياها مرتبط باشد كه خود تابعي از افزايش دماي جهان است.
يك گروه از محققان مي گويند با ۸۴ درصد اطمينان مي توان گفت، فعاليت هاي بشر براي مداخله در محيط زيست حداقل در ۶۷ درصد موارد سبب افزايش دماي سطح درياها شده است.
خشم توفاني طبيعت مهري حقاني
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 115 بار
|
فهرست نشريات
