|
همچنان بازار توليد و عرضه محصولات تقلبي داغ است ( بخش پاياني )
نظارت از توليد تا مصرف هزينه هاي درماني را كاهش مي دهد
نويسنده: حسن آقايي
«پيشگيري» اولويت و مسئوليت نخست اهداف وزارت بهداشت، درمان و آموزش است و به همين دليل واژه پيشگيري، مطلوب ترين كلمه در ادبيات پزشكي محسوب مي شود. بر اصل و اساس همين كلمه، جامعه انتظار دارد فرصت هاي ظهور و ترويج عوامل توليد و عرضه موادغذايي، بهداشتي، آرايشي و خوراكي هاي ديگر كه تقلبي، جعلي، غيربهداشتي، بدون تاريخ معتبر توليد و مصرف و فاقد مجوز و پروانه ساخت هستند خنثي شود.
قطعاً هر بار كه مردم باخبر مي شوند وزارت بهداشت و يا ماموران انتظامي موفق به كشف و ضبط كالاي غذايي و... غيرمجاز و مضر شده اند، خشنود مي شوند و مقداري خيالشان راحت مي شود.
اگرچه نيز اين قبيل هوشياري ها و اقدامات كم نبوده است اما بايد فرهنگ ايمني و سلامت و آگاهي عمومي هم همواره به صورت هاي مختلف مطرح شود و ارتقاء يابد. يك شيوه مؤثر اين امر به نظر مي رسد اين باشد كه جامعه و خانواده ها نحوه تشخيص كامل ه ر نوع موادغذايي، تنقلات، محصول بهداشتي و آرايشي و امثالهم داشته باشند فرضاً سلامت محصولات گوشتي و يا مثلاماهي و كنسروهاي سالم و تازه، چگونه معلوم مي شود... لااقل شكل ظاهري محصول شناخته شود. «طوري كه رسانه تصويري و نوشتاري گاه شرايط اوضاع سيارات فضايي را تشريح مي كنند...»
تيري كه وسط راه به سنگ خورد
راننده كاميون شايد و يا به يقين از برنامه خريدار كنسروهاي محموله بارش خبر نداشت كه چه خوابي براي بازار مصرف بيش از 7هزار قوطي محتوي كنسرو غيربهداشتي اش در تهران، ديده است. مبداء كنسروها يكي از شهرهاي جنوبي كشور و مقصدش تهران بود. راننده جاده ها و مسيرهاي كمربندي شهرها را پشت سر مي گذارد. در يك منطقه عوارضي محموله و بارنامه اش مورد بررسي ماموران قرار مي گيرد: معلوم مي شود كنسروها به صورت قاچاق وارد كشور شده و غيربهداشتي هم هستند. براساس تحقيقات حاصله، قرار بوده كنسروها در تهران پس از نصب برچسب شركت هاي معتبر، با قيمت بالابه فروش رود كه تير صاحب هزاران كنسرو، به سنگ مي خورد. در ارتباط با كشف اين محموله، يك نفر دستگير شد.
سلامتي زير غبار گرد و خاك
بسياري از مردم اعم از بزرگسال و چه نوجوان عادت نكرده اند پيش از مصرف تنقلات، خوردنيهاي سلفون پيچ، نحوه طبخ و وسايل كاربري آنها را بررسي كنند اين كه تاريخ توليد و مصرف دارند؟ كارخانه توليدي آن معتبر است و دست كم از طريق تبليغات تجاري رسانه ها اين مورد اخير شناخته شده است يا نه؟ در معابر ديده ايم و حتماً شما هم مشاهده كرده ايد سطل (ظرف) شربت و خاكشير، آب زرشك، خرما، لواشك، آب ميوه در ليوان هاي بدون سرپوش و... و... در معابر و مغازه ها و حوالي مدارس عرضه مي شوند. همراه با آلودگي هاي ناشي از سوخت انرژي، غبار شناور در فضا و بدون كمترين رعايت بهداشتي به فروش مي رسند، البته متاسفانه بچه ها بيشترين مشتريان اين خوراكي ها و تنقلات هستند. مصرف چنين محصولات بدون كمترين نظارت و ايمني سلامت و بهداشت، قطعاً روي تندرستي اثر نامطلوب مي گذارد، درست مثل تاثير چربي ها و سس ها و نوشابه و چيپس و... و... كه حتي اشتهاي نوجوانان و جوانان را هم نشانه مي گيرد. در نقد اين اوضاع، آيا چيزي جز عدم نظارت، زمينه سازي مريضي ها و تحميل هزينه هاي درماني بر اقتصاد خانواده و ثروت ملي مي توان گفت؟ سيستم نظارتي قوي، مستمر و متعهد به حفظ سلامت جامعه و فرد، به عنوان مهمترين عامل پيشگيري كه همواره بر آن تاكيد داشته ايم و يك اولويت پيش از درمان مطرح بوده و است، خود نقشي عميق و مفيد نيز در مهار و يا كاهش زيان هاي انساني و مادي ملي كشورمان به سزا خواهد داشت.
چرخه سلامتي مي لنگد
«موادغذايي، بهداشتي و نوشيدني چنانچه سالم باشند علاوه بر حفظ چرخه سلامتي و ايمني افراد در اقتصاد فرد، جامعه و كشور تاثير مي گذارد. كلاجامعه سالم ابتدا از تغذيه سالم و بهداشت مطمئن شروع مي شود.»
اين را «امامي» صاحب يك مغازه ساندويچ فروشي، مي گويد البته وي بر لازمه نظارت بر موادغذايي و بهداشتي تاكيد مي كند. او در اين باره معتقد است اگر نظارت اوليه بر توليدات و مواد مورد مصرف در محل كارخانه انجام بشود، بخش عمده اي از نگراني هاي خيال و فكر مردم مصرف كننده راحت مي شود. مردم فرضاً نمي دانند در يك قوطي كنسرو غذايي دربسته چه مواد و در چه شرايط بهداشتي رعايت شده و يا مراعات نشده قرار دارد. بنابراين، پيش از آن كه هر نوع موادغذايي، خوراكي و بهداشتي وارد بازار مصرف شود، لازم است وزارت بهداشت به آن نظارت داشته باشد. نظارت اوليه يك امر مهم براي اعتماد به سلامت و ايمني كالابه خصوص در بخش هر نوع خوراكي است.» از او هم مي پرسم مصرف كنندگان چطور مي توانند از كم و كيف چنين محصولاتي آگاه باشند؟ او نظرش اين است كه از روي ظاهري كالامي شود تازگي و كهنگي شان را شناخت. البته برخي ديگر از مردم هم همين نظر را دارند اما مي بينيم موادغذايي دربسته، بطري آبليمو، شربت و مرباجات، لبني و... در نظر ظاهري ماهيت مواد و نحوه توليدي را نشان نمي دهند.
ديدار از كارخانه ها و اطلاع رساني جمعي
«مجيد زريباف» مسئول عرضه انواع مواد گوشتي صنعتي يك فروشگاه بزرگ، طرح اجرايي وزارت بهداشت در اهداي نشان ايمني و سلامت به واحدهاي صنعتي موادغذايي، بهداشتي و آرايشي را بسيار مناسب مي داند و مي افزايد: «كارخانه توليدكننده محصولات گوشتي مورد عرضه در فروشگاه محل اشتغال خود موفق به اخذ نشان ايمني و سلامت وزارت بهداشت شده است. او نيز بر اين باور است چنانچه محصولات غذايي و خوراكي و... غيربهداشتي باشند ضمن آن كه سلامت جامعه را به خطر مي اندازند، ضرر مادي هم ببار مي آورند.»
وي در اين باره كه مردم و خانواده ها به چه طريق ممكن مي توانند محصول غذايي، بهداشتي، آرايشي و... مورد اطمينان را از تقلبي و يا غيربهداشتي تشخيص دهند؟ مي گويد از طريق رسانه هاي جمعي و يا از نزديك، وضعيت كار و بهداشت و مواداوليه مورد استفاده كارخانه ها را ببينند و از شرايط بهداشتي و كيفيت محصولات آن ها عيناً آگاه شوند. «زريباف» كه در فواصل نسبتاً كوتاه پس از آن كه به اصطلاح، مشتريان را راه مي اندازد و صحبتش را دنبال مي كند، همچنان اقدام وزارت بهداشت در تاييد كيفيت جامع محصولات غذايي و ايجاد زمينه نظر مثبت مردم نسبت به فرآورده هاي بهداشتي و آرايشي را مي ستايد.»
يكبار امتحان
در يك فروشگاه بزرگ عرضه مواد گوشتي صنعتي فله فروشي هنگام انتخاب و پرسش چند نوع مواد غذايي آماده با «اميني» كه شغل آزاد دارد در مورد روش انتخاب و تشخيص مواد غذايي پرسش مي كنم. او جواب مي دهد: «من فرضاً اگر تصميم دارم كنسرو بگيرم در وهله اول يك نوع آن را تهيه و تست مي كنم. چنانچه از نظر كيفي و بهداشتي، خوب بود، طبعاً دفعات ديگر از همان نوع كنسرو مي گيرم و مصرف مي كنم، از فروشگاهي هم مواد غذايي تهيه مي كنم كه اجناس متنوع و تازگي داشته باشد. البته متريال اوليه مواد شرط وضعيت آن است. براي حفظ سلامت لازم است از اول از گوشت هاي غيربهداشتي استفاده نكرد.»
نرخ هزينه هاي مراقبت سلامت بيش از تورم
كشورهاي پيشرفته، نرخ هزينه هاشان در امور ايمني و مراقبت هاي سلامت بيش از نرخ تورم عمومي شان افزون يافته است.
براساس داده هاي آماري پزشكي از دهه 60 ميلادي نرخ مخارج مراقبت هاي تندرستي در جوامع توسعه يافته فراتر از نرخ تورم همگاني شان شده است. اين اتفاق بيانگر آن است كه اقتصاد باليني (بستري شدن در بيمارستان) در جهت ارائه خدمات سلامت مورد توجه جدي و تاكيد واقع شده است. فرايند اين موضوعات حاكي از آن دارد كه نخبگان و كارشناسان شناخت بهتري از موقعيت مثلثي با اضلاع ربط اقتصادي بين خود، حوزه مراقبت و اقتصاد جامعه شان دارند.
در واكاوي هاي مرتبط با اصل و لزوم مراقبت از سلامت و هزينه هاي نبود بهداشت و ايمني غذايي، بحث اقتصادي خود دربرگيرنده مباحث و تحليل هاي مختلف و نيازها و ملزومات هزينه اي ديگر است كه به طور اختصار شامل امكانات درمانگاهي، خدمات دهي، پرسنل، مخارج درماني، صرف رفت و آمد و يا بستري در بيمارستان و يا بعضاً استفاده از پرستار باليني و ناظر جهت بيمار در منزل و... و... است. همه اينها همانا تحميل ناشي از غيربهداشتي بودن محيط، غذا و آب، آشاميدني هاي مضر براي تندرستي هستند ضمن آن كه شخص بيمار خود از توليد و بهره وري كاري خود باز مي ماند. در يك نگاه كلي به اين عوامل و فرايندهاي آن ها. فاكتورهاي ديگري از جمله افت در چرخه اقتصادي و هدر رفتن سرمايه هاي مادي و گاه سرمايه هاي معنوي (انساني) جامعه و كشور به دست مي آيند اين قبيل تاثيرات در تجزيه و تحليل هاي اقتصادي نيز مورد توجه اقتصاددانان است. بنابراين در تحكيم و ثبات ايمني و سلامت در پروسه غذايي، بهداشتي، آشاميدني و حتي آرايشي، لزوماً مي بايد موضوع تاثيرگذار پيشگيري بيشتر مورد عنايت دستگاه هاي مسئول درماني واقع شود.
منفعت ايمني و سلامت بيش از مخارج درماني
از «دكتر فرهاد خرمي» استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبايي، درباره ايمني بهداشتي در فرآورده هاي صنايع مواد غذايي، بهداشتي و... و نيز آثار ناامني سلامت ناشي از مصرف چنين محصولات در اقتصاد خانواده و جامعه سؤال مي كنم. پاسخ مي دهد: «اگر ايمني در توليدات مواد غذايي و... باشد منفعتش بيشتر از هزينه هاي درماني است چرا كه در صورت ناامني مثلادر بخش بهداشت، مشكلات موجب صرف هزينه هاي سازوكار و پرسنل و درماني مي شوند.»
وي مي افزايد: «چنانچه ايمني باشد مسلماً براي مصرف كنندگان سودبخش مي شود. اين موارد از نشان يا مهر ايمني و سلامت بر كالاحاصل مي شود. در چنين شرايطي مصرف كنندگان روي به اين قبيل فرآورده ها مي برند. اصولاً مردم حاضرند قيمت مناسب از طريق ماليات به دولت، بپردازند اما كالاي مواد غذايي و خوراكي استاندارد تعيين شده به دست شان برسد. در اين حال اطمينان مصرف كننده ايجاد مي شود.» اين استاد اقتصاد نيز تاكيد مي كند امنيت در پروسه غذايي- فرآورده هاي لبني و پروتئيني- منفعتش در سبد خانواده و براي اقتصاد كشور بيش از هزينه هاي تحميلي است- «در تمام دنيا كشوري كه پيشرفته و موقعيت اقتصادي بيشتر داشته باشد توجه زياد روي توليد و عرضه كالاهاي سالم مي كند و نسبت به اين كه مواد غذايي بهداشتي و معتبر به دست مصرف كننده برسد، بيشتر دقت مي ورزد.»
عواض بيماري هاي غذايي بر اقتصاد
«دكتر عنايت حسيني» مدير كل نظارت بر مواد غذايي، آشاميدني، بهداشتي و آرايشي وزارت بهداشت ادامه صحبت هاي پيشين خود پيرامون اهداي نشان ايمني و سلامت به واحدهاي صنعتي كه ارتقاي ايمني و سلامت در محصولات شان داشته اند، پاسخ اين سؤالم كه تاثيرات منفي اقتصادي ناشي از عدم ايمني و سلامت مصرف فرآورده هاي غذايي و... مي كند. وي عوارض بيماري هاي ناشي از غذا را در دو جنبه اقتصادي خانوار و جامعه مطرح مي كند و توضيح مي دهد يكي از پيامدهاي بيماري هاي موصوف، اثرات مستقيم اقتصادي مربوط به تحميل هزينه هاي درماني، بستري شدن در بيمارستان و از كارافتادگي روزانه است. مورد ديگر يك سري اثرات غيرمستقيم است. به عنوان نمونه، درباره صنعت توريسم و گردشگري اثرگذار است. در جايي و كشوري كه بيماري واگير- فرضاً- بيماري وبا شايع شده باشد، مسلماً هيچ توريسمي به آنجا نمي رود. بنابراين، كشورهايي كه از طريق توريسم گردش اقتصادي دارند سعي در حفظ سلامت جامعه شان دارند. اثر ديگر برآمده از ناايمني سلامت غذايي، متوجه بخش صادرات است زيرا هنگامي كه بيماري ناشي از مواد ناسالم غذايي باشد ديگر كسي طالب خريداري و مصرف چنان محصولاتي نخواهد بود.»
احوال خودمان را جويا شويم
مقوله جامعه سالم، كالايي نيست كه سفارش دهيم يا از دور مديريت كنيم يا آن كه مثل يك دكوراسيون و مبلمان در اسرع وقت ساخته و پرداخته شود. جامعه سالم با انسان هاي تندرست و مراقبت هاي بهداشتي، فرهنگي و نظارت و تداركات كارا و پايدار شكل مي گيرد. وظيفه هر شهروند و خانواده و سيستم مديريتي است كه در بناي جامعه و كشور سالم و مترقي نقش و سهم مسئولانه داشته باشد تا در محيطي امن از هر نوع كسالت ها و ناخوشي هاي جسمي و روحي زندگي مان را به نيكي تداوم بخشيم. ماديات، تمدن، دارندگي و پيشرفت ها و آسايش هاي حياتي هر انسان از رهگذر وجود سالم و سرشار از نشاط و تحرك تامين خواهد شد. هر نوع غذاي سر راهي، تنقلات گوشه خيابان ها، مواد اوليه غذايي، آرايشي و بهداشتي، آب آشاميدني و نوشيدني هاي رنگارنگ شيميايي دار را به طور دربست، مفيد وجودمان نپنداريم. چطور به سر وقت ماشين مان كه در جايي پارك كرده ايم مي رويم و مي بينيم بغلش خش زده شده يا چراغش شكسته است، خلقمان درهم مي رود و احتمالاناراحت مي شويم چون ضرر مالي وارد شده است، يا به دليل آن كه لباس شويي لباس مان را كامل و بدون نقص اتو نزده است، دلخور مي شويم و صدها مثال ديگر... چرا احوال سلامت وجودمان را سراغ نمي گيريم كه اين مثلاغذاي آماده كه ميل كرديم، سالم بوده و آن نوشيدني رنگي به تندرستي ما زيان وارد خواهد كرد يا نه و...؟
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 121 بار
|
فهرست نشريات
